{"id":"biologia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad/10.2","paper_id":"biologia-2022-maj-matura-rozszerzona","number":"10.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2022,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10.2. (0-1)\nUzupełnij poniższe zdania tak, aby zawierały poprawny opis przebiegu mejozy.\nPodkreśl w każdym nawiasie właściwe określenie.\nPodczas II podziału mejotycznego skracanie się mikrotubul zachodzi w czasie\n(metafazy / anafazy) i umożliwia rozejście się (chromatyd siostrzanych / biwalentów)\ndo przeciwległych biegunów komórki. II podział mejotyczny zapewnia właściwą\n(ilość DNA / ploidalność jąder) w komórkach potomnych.","answer":null,"answer_text":"10.2. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2022\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia. Zdający […]\nprzedstawia i wyjaśnia procesy i zjawiska\nbiologiczne.\nVI. Genetyka i biotechnologia.\n2. Cykl komórkowy. Zdający:\n4) podaje różnice między podziałem\nmitotycznym a mejotycznym i wyjaśnia\nznaczenie biologiczne obu typów podziału.\nZasady oceniania\n1 pkt - za wybór trzech poprawnych określeń.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nPodczas II podziału mejotycznego skracanie się mikrotubul zachodzi w czasie (metafazy /\nanafazy) i umożliwia rozejście się (chromatyd siostrzanych / biwalentów) do\nprzeciwległych biegunów komórki. II podział mejotyczny zapewnia właściwą (ilość DNA /\nploidalność jąder) w komórkach potomnych.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nPodczas II podziału mejotycznego skracanie się mikrotubul zachodzi w czasie **anafazy** i umożliwia rozejście się **chromatyd siostrzanych** do przeciwległych biegunów komórki. II podział mejotyczny zapewnia właściwą **ilość DNA** w komórkach potomnych.\n\n## Sposób 1 - Mechanizm biologiczny mejozy II krok po kroku\n\n**Luka 1: metafazy / anafazy**\n\nŚledzimy, co dzieje się z mikrotubulami wrzeciona kariokinetycznego w kolejnych fazach mejozy II:\n\n| Faza | Co się dzieje z mikrotubulami? |\n| Profaza II | Wrzeciono się formuje, mikrotubule rosną |\n| Metafaza II | Mikrotubule **przyczepiają się** do kinetochorów chromatyd - chromosomy ustawiają się w płytce metafazowej; długość mikrotubul jest stabilna |\n| **Anafaza II** | Mikrotubule **skracają się** → siła pociągająca rozdziela chromatydy siostrzane do biegunów |\n| Telofaza II | Wrzeciono zanika |\n\n→ Skracanie mikrotubul = **anafaza** ✓\n\n**Luka 2: chromatyd siostrzanych / biwalentów**\n\nKluczowe rozróżnienie między mejozą I a II:\n\n- **Mejoza I** (podział redukcyjny) → rozchodzą się **biwalenty** (pary homologów, każdy zbudowany z 2 chromatyd siostrzanych połączonych centromery) → ploidy spada z 2n do n\n- **Mejoza II** (podział ekwacyjny) → rozchodzą się **chromatydy siostrzane** (jak w mitozie - centromery ulegają podziałowi, każda chromatyda wędruje do osobnego bieguna)\n\nBiwalenty już nie istnieją na początku mejozy II - rozpadły się w mejozie I. Nie mogą więc rozchodzić się w mejozie II.\n\n→ **chromatydy siostrzane** ✓\n\n**Luka 3: ilości DNA / ploidalności jąder**\n\nRozróżnienie między ploidalnością a zawartością DNA:\n\n| Etap | Ploidy (liczba chromosomów) | Zawartość DNA |\n| Przed mejozą I | 2n | 4C (po replikacji S) |\n| Po mejozie I | **n** (haploidalna) | 2C |\n| Po mejozie II | n (bez zmian!) | **1C** |\n\n**Mejoza I** zapewnia właściwą **ploidalność** (redukuje 2n → n).\n**Mejoza II** nie zmienia ploidalności - komórki pozostają n. Jej rola to rozdzielenie chromatyd siostrzanych, przez co DNA spada z 2C → 1C. Zapewnia więc właściwą **ilość DNA** w komórkach potomnych.\n\n→ **ilość DNA** ✓\n\n## Sposób 2 - Eliminacja przez analogię: mejoza II ≈ mitoza\n\nMejoza II jest często nazywana „mitozą haploidalną\" - przebiega identycznie jak mitoza, tylko wyjściowe komórki są haploidalne (n) zamiast diploidalnych (2n).\n\nW **mitozie**:\n- Anafaza → mikrotubule się **skracają** i ciągną chromatydy siostrzane do biegunów ✓\n- Nie rozchodzą się biwalenty (bo mitoza ich nie ma) ✓\n- Mitoza nie zmienia ploidalności (2n→2n), zapewnia właściwą **ilość DNA** (1C na chromatydę) ✓\n\nSkoro mejoza II = odpowiednik mitozy dla komórek n → wszystkie trzy odpowiedzi analogicznie: anafaza / chromatydy siostrzane / ilość DNA.\n\n## Sposób 3 - Wnioskowanie z definicji podziału redukcyjnego vs ekwacyjnego\n\n- **Podział redukcyjny** (mejoza I): redukuje **ploidalność** (2n → n); rozdziela **biwalenty**; zachodzi w **anafazie I**\n- **Podział ekwacyjny** (mejoza II): utrzymuje ploidalność (n → n), ale wyrównuje **ilość DNA** (2C → 1C); rozdziela **chromatydy siostrzane**; zachodzi w **anafazie II**\n\nKażde pytanie w luces dotyczy mejozy II = podziału ekwacyjnego:\n- Skracanie mikrotubul → **anafaza** (II)\n- Co się rozchodzi → **chromatydy siostrzane**\n- Co zapewnia → **ilość DNA**\n\n## Orientacyjny schemat punktowania (odtworzony przez AI - NIE oficjalny klucz CKE)\n\n> 📋 **Orientacyjny schemat punktowania (nieoficjalny, odtworzony przez AI) (zadanie 10.2, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - uczeń poprawnie podkreślił wszystkie trzy określenia: *anafazy*, *chromatyd siostrzanych*, *ilość DNA*\n> - **0 pkt** - uczeń popełnił błąd w co najmniej jednym wyborze\n\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu nie korzystamy bezpośrednio z karty wzorów - wystarczy znajomość mechanizmu mejozy II oraz definicji podziału ekwacyjnego.\n\n> 📖 Jedyna przydatna wskazówka z karty: jeśli znasz definicję haploidalności (n) z karty wzorów str. 4 sekcja Hardy-Weinberg - rozumiesz, że mejoza I ustala n, a mejoza II nie zmienia n, lecz redukuje zawartość DNA.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Błędna opcja | Typowy błąd prowadzący do tej odpowiedzi |\n| **metafazy** | Uczeń myli *ustawianie* chromosomów w płytce (metafaza) z ich *rozciąganiem* do biegunów (anafaza). W metafazie mikrotubule są napięte, ale nie skracają się aktywnie - rozciąganie to anafaza. |\n| **biwalentów** | Uczeń nie odróżnia mejozy I od II - biwalenty rozchodzą się w **anafazie I**, w II podziale ich już nie ma (centromery chromatyd siostrzanych są dopiero teraz rozrywane). |\n| **ploidalności jąder** | Uczeń przypisuje mejozom I i II odwrotne role: to **mejoza I** (redukcyjna!) obniża ploidalność. Mejoza II nie zmienia ploidalności, tylko ilość DNA. |\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd - pomylenie mejozy I z II. Zapamiętaj regułę: I = Redukcyjna (biwalenty, ploidy), II = Ekwacyjna (chromatydy, DNA).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** „Ploidalność\" to liczba kompletnych garniturów chromosomów (2n, n, 4n…). Nie mylić z „ilością DNA\" - komórka może być haploidalna (n), a mimo to mieć 2C DNA (po mejozie I, przed mejozą II).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** W metafazie mikrotubule są jak naciągnięte liny - trzymają chromosomy, ale nie ciągną ich jeszcze. Dopiero rozpad centromerów w anafazie wyzwala skracanie i ruch do biegunów.","image":"img/biologia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad-10.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":12,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2022 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 10.2. (0-1)<br>Uzupełnij poniższe zdania tak, aby zawierały poprawny opis przebiegu mejozy.<br>Podkreśl w każdym nawiasie właściwe określenie.<br>Podczas II podziału mejotycznego skracanie się mikrotubul zachodzi w czasie<br>(metafazy / anafazy) i umożliwia rozejście się (chromatyd siostrzanych / biwalentów)<br>do przeciwległych biegunów komórki. II podział mejotyczny zapewnia właściwą<br>(ilość DNA / ploidalność jąder) w komórkach potomnych.</p>","answer_text_html":"<p>10.2. (0-1)<br>Wymagania egzaminacyjne 2022<br>Wymaganie ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>I. Poznanie świata organizmów na różnych<br>poziomach organizacji życia. Zdający […]<br>przedstawia i wyjaśnia procesy i zjawiska<br>biologiczne.<br>VI. Genetyka i biotechnologia.</p>\n<ol><li>Cykl komórkowy. Zdający:</li><li>podaje różnice między podziałem</li></ol>\n<p>mitotycznym a mejotycznym i wyjaśnia<br>znaczenie biologiczne obu typów podziału.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za wybór trzech poprawnych określeń.<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>Podczas II podziału mejotycznego skracanie się mikrotubul zachodzi w czasie (metafazy /<br>anafazy) i umożliwia rozejście się (chromatyd siostrzanych / biwalentów) do<br>przeciwległych biegunów komórki. II podział mejotyczny zapewnia właściwą (ilość DNA /<br>ploidalność jąder) w komórkach potomnych.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>Podczas II podziału mejotycznego skracanie się mikrotubul zachodzi w czasie <strong>anafazy</strong> i umożliwia rozejście się <strong>chromatyd siostrzanych</strong> do przeciwległych biegunów komórki. II podział mejotyczny zapewnia właściwą <strong>ilość DNA</strong> w komórkach potomnych.</p>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm biologiczny mejozy II krok po kroku</h4>\n<p><strong>Luka 1: metafazy / anafazy</strong></p>\n<p>Śledzimy, co dzieje się z mikrotubulami wrzeciona kariokinetycznego w kolejnych fazach mejozy II:</p>\n<p>| Faza | Co się dzieje z mikrotubulami? |<br>| Profaza II | Wrzeciono się formuje, mikrotubule rosną |<br>| Metafaza II | Mikrotubule <strong>przyczepiają się</strong> do kinetochorów chromatyd - chromosomy ustawiają się w płytce metafazowej; długość mikrotubul jest stabilna |<br>| <strong>Anafaza II</strong> | Mikrotubule <strong>skracają się</strong> → siła pociągająca rozdziela chromatydy siostrzane do biegunów |<br>| Telofaza II | Wrzeciono zanika |</p>\n<p>→ Skracanie mikrotubul = <strong>anafaza</strong> ✓</p>\n<p><strong>Luka 2: chromatyd siostrzanych / biwalentów</strong></p>\n<p>Kluczowe rozróżnienie między mejozą I a II:</p>\n<ul><li><strong>Mejoza I</strong> (podział redukcyjny) → rozchodzą się <strong>biwalenty</strong> (pary homologów, każdy zbudowany z 2 chromatyd siostrzanych połączonych centromery) → ploidy spada z 2n do n</li><li><strong>Mejoza II</strong> (podział ekwacyjny) → rozchodzą się <strong>chromatydy siostrzane</strong> (jak w mitozie - centromery ulegają podziałowi, każda chromatyda wędruje do osobnego bieguna)</li></ul>\n<p>Biwalenty już nie istnieją na początku mejozy II - rozpadły się w mejozie I. Nie mogą więc rozchodzić się w mejozie II.</p>\n<p>→ <strong>chromatydy siostrzane</strong> ✓</p>\n<p><strong>Luka 3: ilości DNA / ploidalności jąder</strong></p>\n<p>Rozróżnienie między ploidalnością a zawartością DNA:</p>\n<p>| Etap | Ploidy (liczba chromosomów) | Zawartość DNA |<br>| Przed mejozą I | 2n | 4C (po replikacji S) |<br>| Po mejozie I | <strong>n</strong> (haploidalna) | 2C |<br>| Po mejozie II | n (bez zmian!) | <strong>1C</strong> |</p>\n<p><strong>Mejoza I</strong> zapewnia właściwą <strong>ploidalność</strong> (redukuje 2n → n).<br><strong>Mejoza II</strong> nie zmienia ploidalności - komórki pozostają n. Jej rola to rozdzielenie chromatyd siostrzanych, przez co DNA spada z 2C → 1C. Zapewnia więc właściwą <strong>ilość DNA</strong> w komórkach potomnych.</p>\n<p>→ <strong>ilość DNA</strong> ✓</p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja przez analogię: mejoza II ≈ mitoza</h4>\n<p>Mejoza II jest często nazywana „mitozą haploidalną&quot; - przebiega identycznie jak mitoza, tylko wyjściowe komórki są haploidalne (n) zamiast diploidalnych (2n).</p>\n<p>W <strong>mitozie</strong>:</p>\n<ul><li>Anafaza → mikrotubule się <strong>skracają</strong> i ciągną chromatydy siostrzane do biegunów ✓</li><li>Nie rozchodzą się biwalenty (bo mitoza ich nie ma) ✓</li><li>Mitoza nie zmienia ploidalności (2n→2n), zapewnia właściwą <strong>ilość DNA</strong> (1C na chromatydę) ✓</li></ul>\n<p>Skoro mejoza II = odpowiednik mitozy dla komórek n → wszystkie trzy odpowiedzi analogicznie: anafaza / chromatydy siostrzane / ilość DNA.</p>\n<h4>Sposób 3 - Wnioskowanie z definicji podziału redukcyjnego vs ekwacyjnego</h4>\n<ul><li><strong>Podział redukcyjny</strong> (mejoza I): redukuje <strong>ploidalność</strong> (2n → n); rozdziela <strong>biwalenty</strong>; zachodzi w <strong>anafazie I</strong></li><li><strong>Podział ekwacyjny</strong> (mejoza II): utrzymuje ploidalność (n → n), ale wyrównuje <strong>ilość DNA</strong> (2C → 1C); rozdziela <strong>chromatydy siostrzane</strong>; zachodzi w <strong>anafazie II</strong></li></ul>\n<p>Każde pytanie w luces dotyczy mejozy II = podziału ekwacyjnego:</p>\n<ul><li>Skracanie mikrotubul → <strong>anafaza</strong> (II)</li><li>Co się rozchodzi → <strong>chromatydy siostrzane</strong></li><li>Co zapewnia → <strong>ilość DNA</strong></li></ul>\n<h4>Orientacyjny schemat punktowania (odtworzony przez AI - NIE oficjalny klucz CKE)</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Orientacyjny schemat punktowania (nieoficjalny, odtworzony przez AI) (zadanie 10.2, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - uczeń poprawnie podkreślił wszystkie trzy określenia: <em>anafazy</em>, <em>chromatyd siostrzanych</em>, <em>ilość DNA</em><br>- <strong>0 pkt</strong> - uczeń popełnił błąd w co najmniej jednym wyborze</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu nie korzystamy bezpośrednio z karty wzorów - wystarczy znajomość mechanizmu mejozy II oraz definicji podziału ekwacyjnego.</p>\n<blockquote>📖 Jedyna przydatna wskazówka z karty: jeśli znasz definicję haploidalności (n) z karty wzorów str. 4 sekcja Hardy-Weinberg - rozumiesz, że mejoza I ustala n, a mejoza II nie zmienia n, lecz redukuje zawartość DNA.</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Błędna opcja | Typowy błąd prowadzący do tej odpowiedzi |<br>| <strong>metafazy</strong> | Uczeń myli <em>ustawianie</em> chromosomów w płytce (metafaza) z ich <em>rozciąganiem</em> do biegunów (anafaza). W metafazie mikrotubule są napięte, ale nie skracają się aktywnie - rozciąganie to anafaza. |<br>| <strong>biwalentów</strong> | Uczeń nie odróżnia mejozy I od II - biwalenty rozchodzą się w <strong>anafazie I</strong>, w II podziale ich już nie ma (centromery chromatyd siostrzanych są dopiero teraz rozrywane). |<br>| <strong>ploidalności jąder</strong> | Uczeń przypisuje mejozom I i II odwrotne role: to <strong>mejoza I</strong> (redukcyjna!) obniża ploidalność. Mejoza II nie zmienia ploidalności, tylko ilość DNA. |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwagi</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd - pomylenie mejozy I z II. Zapamiętaj regułę: I = Redukcyjna (biwalenty, ploidy), II = Ekwacyjna (chromatydy, DNA).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> „Ploidalność&quot; to liczba kompletnych garniturów chromosomów (2n, n, 4n…). Nie mylić z „ilością DNA&quot; - komórka może być haploidalna (n), a mimo to mieć 2C DNA (po mejozie I, przed mejozą II).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> W metafazie mikrotubule są jak naciągnięte liny - trzymają chromosomy, ale nie ciągną ich jeszcze. Dopiero rozpad centromerów w anafazie wyzwala skracanie i ruch do biegunów.</blockquote>"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"<p>anafazy, chromatyd siostrzanych, ilość DNA</p>"}]}