{"id":"biologia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad/10.3","paper_id":"biologia-2022-maj-matura-rozszerzona","number":"10.3","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2022,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10.3. (0-1)\nJaką funkcję pełnią mikrotubule w ruchu komórek? Zaznacz właściwą odpowiedź\nspośród podanych.\nA. Mikrotubule tworzą wewnętrzny szkielet wici.\nB. Podjednostki tubuliny hydrolizują ATP dostarczający energii do ruchu wici.\nC. Skracanie się mikrotubul wici skutkuje ciągnięciem za sobą całej komórki.\nD. Polimeryzacja mikrotubul powoduje wydłużanie wici i odpychanie się komórki od podłoża.\nEBIP-R0_100","answer":"A","answer_text":"10.3. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2022\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia. Zdający […]\nprzedstawia związki między strukturą\na funkcją na różnych poziomach organizacji\nżycia.\nII. Budowa i funkcjonowanie komórki.\nZdający:\n7) […] wykazuje rolę cytoszkieletu w ruchu\nkomórek […].\nZasady oceniania\n1 pkt - za wybór prawidłowej odpowiedzi.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nA\nZadanie 11. (0-3)","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**A. Mikrotubule tworzą wewnętrzny szkielet wici.**\n\n## Sposób 1 - Mechanizm biologiczny budowy rzęsek i wici\n\nWić (flagellum) i rzęska (cilium) eukariontów mają **aksonema** - charakterystyczną strukturę **9+2**:\n- **9 par** (dubletów) mikrotubul obwodowych\n- **2 mikrotubule** centralne (singletowe)\n\nMikrotubule pełnią rolę **rusztowania mechanicznego** - nadają wici sztywność i kształt.\n\nRuch wici odbywa się przez **ślizganie** mikrotubul względem siebie, napędzane przez białko motoryczne **dyneinę** (dynein aksonemiczny). Dyneina jest zakotwiczona na dubletach obwodowych i „kroczy\" po sąsiednich dubletach, zużywając energię z hydrolizy ATP.\n\n**Kluczowy wniosek:** Mikrotubule = szkielet strukturalny wici ✅. Mikrotubule *same w sobie* nie kurczą się ani nie hydrolizują ATP - robią to białka motoryczne.\n\n## Sposób 2 - Eliminacja błędów (analiza każdej opcji)\n\n| Opcja | Ocena | Uzasadnienie |\n| **A** | ✅ **PRAWDA** | Aksonema wici to układ 9+2 mikrotubul - mikrotubule tworzą szkielet wici |\n| B | ❌ **FAŁSZ** | ATP hydrolizuje **dyneina** (białko motoryczne), a *nie* tubulina. Tubulina hydrolizuje GTP (nie ATP) podczas polimeryzacji, ale nie napędza tym ruchu wici |\n| C | ❌ **FAŁSZ** | Mikrotubule wici **nie skracają się** podczas ruchu - ślizgają się względem siebie (model ślizgania mikrotubul). Skracanie dotyczy np. wrzeciona podziałowego przy rozchodzeniu się chromosomów, nie wici |\n| D | ❌ **FAŁSZ** | Polimeryzacja mikrotubul wydłuża wić, ale **nie napędza ruchu pływającego** komórki - ruch komórki jest efektem rytmicznego bicia wici (mechanizm ślizgania + dyneina), nie jednokierunkowego odpychania |\n\n**Odpowiedź A** jest jedyną poprawną - opisuje realną, udokumentowaną funkcję strukturalną.\n\n## Orientacyjny schemat punktowania (odtworzony przez AI - NIE oficjalny klucz CKE)\n\n> 📋 **Orientacyjny schemat punktowania (nieoficjalny, odtworzony przez AI) (zadanie 10.3, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - uczeń zaznacza odpowiedź **A**\n> - **0 pkt** - zaznaczenie innej odpowiedzi lub brak odpowiedzi\n> - **Uwagi (orientacyjne):** zadanie zamknięte jednokrotnego wyboru - liczy się tylko zaznaczony wariant\n\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów - wystarczy znajomość **struktury aksonemy** (9+2) i **mechanizmu ślizgania mikrotubul** napędzanego dyneazą. To wiedza z zakresu cytologii i biologii komórki.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Wariant | Typowy błąd prowadzący ucznia do tej odpowiedzi |\n| B | Uczeń myli białko motoryczne (dyneinę) z samą tubuliną. Pamięta, że „ATP napędza ruch wici\" - ale zapomina, *które* białko hydrolizuje ATP |\n| C | Uczeń przenosi mechanizm wrzeciona podziałowego (skracanie mikrotubul → ruch chromosomów) na wić - to inne zastosowanie mikrotubul, inne miejsce, inny mechanizm |\n| D | Uczeń kojarzy „polimeryzacja tubuliny = wydłużanie\" (poprawne skojarzenie) i błędnie wnioskuje, że to wydłużanie napędza ruch komórki - ale w rzeczywistości ruch odbywa się przez bicie, nie przez wypychanie |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Dynein (hydrolizuje ATP) ≠ tubulina (hydrolizuje GTP). To częsty błąd na maturze - na pytanie \"co zużywa ATP w ruchu wici?\" prawidłowa odpowiedź to DYNEINA, nie tubulina.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Skracanie mikrotubul = mechanizm wrzeciona podziałowego przy anafazie. Wić działa przez **ślizganie** dubletów, nie przez skracanie.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Struktura 9+2 dotyczy wici i rzęsek eukariontów. Wić prokariontów (zbudowana z flageliny) działa całkowicie inaczej - nie ma mikrotubul! Nie mylić tych dwóch typów wici.","image":"img/biologia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad-10.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":12,"source":"ocr","answer_source":"maturazai","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2022 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 10.3. (0-1)<br>Jaką funkcję pełnią mikrotubule w ruchu komórek? Zaznacz właściwą odpowiedź<br>spośród podanych.<br>A. Mikrotubule tworzą wewnętrzny szkielet wici.<br>B. Podjednostki tubuliny hydrolizują ATP dostarczający energii do ruchu wici.<br>C. Skracanie się mikrotubul wici skutkuje ciągnięciem za sobą całej komórki.<br>D. Polimeryzacja mikrotubul powoduje wydłużanie wici i odpychanie się komórki od podłoża.<br>EBIP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>10.3. (0-1)<br>Wymagania egzaminacyjne 2022<br>Wymaganie ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>I. Poznanie świata organizmów na różnych<br>poziomach organizacji życia. Zdający […]<br>przedstawia związki między strukturą<br>a funkcją na różnych poziomach organizacji<br>życia.<br>II. Budowa i funkcjonowanie komórki.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>[…] wykazuje rolę cytoszkieletu w ruchu</li></ol>\n<p>komórek […].<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za wybór prawidłowej odpowiedzi.<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>A<br>Zadanie 11. (0-3)</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>A. Mikrotubule tworzą wewnętrzny szkielet wici.</strong></p>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm biologiczny budowy rzęsek i wici</h4>\n<p>Wić (flagellum) i rzęska (cilium) eukariontów mają <strong>aksonema</strong> - charakterystyczną strukturę <strong>9+2</strong>:</p>\n<ul><li><strong>9 par</strong> (dubletów) mikrotubul obwodowych</li><li><strong>2 mikrotubule</strong> centralne (singletowe)</li></ul>\n<p>Mikrotubule pełnią rolę <strong>rusztowania mechanicznego</strong> - nadają wici sztywność i kształt.</p>\n<p>Ruch wici odbywa się przez <strong>ślizganie</strong> mikrotubul względem siebie, napędzane przez białko motoryczne <strong>dyneinę</strong> (dynein aksonemiczny). Dyneina jest zakotwiczona na dubletach obwodowych i „kroczy&quot; po sąsiednich dubletach, zużywając energię z hydrolizy ATP.</p>\n<p><strong>Kluczowy wniosek:</strong> Mikrotubule = szkielet strukturalny wici ✅. Mikrotubule <em>same w sobie</em> nie kurczą się ani nie hydrolizują ATP - robią to białka motoryczne.</p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja błędów (analiza każdej opcji)</h4>\n<p>| Opcja | Ocena | Uzasadnienie |<br>| <strong>A</strong> | ✅ <strong>PRAWDA</strong> | Aksonema wici to układ 9+2 mikrotubul - mikrotubule tworzą szkielet wici |<br>| B | ❌ <strong>FAŁSZ</strong> | ATP hydrolizuje <strong>dyneina</strong> (białko motoryczne), a <em>nie</em> tubulina. Tubulina hydrolizuje GTP (nie ATP) podczas polimeryzacji, ale nie napędza tym ruchu wici |<br>| C | ❌ <strong>FAŁSZ</strong> | Mikrotubule wici <strong>nie skracają się</strong> podczas ruchu - ślizgają się względem siebie (model ślizgania mikrotubul). Skracanie dotyczy np. wrzeciona podziałowego przy rozchodzeniu się chromosomów, nie wici |<br>| D | ❌ <strong>FAŁSZ</strong> | Polimeryzacja mikrotubul wydłuża wić, ale <strong>nie napędza ruchu pływającego</strong> komórki - ruch komórki jest efektem rytmicznego bicia wici (mechanizm ślizgania + dyneina), nie jednokierunkowego odpychania |</p>\n<p><strong>Odpowiedź A</strong> jest jedyną poprawną - opisuje realną, udokumentowaną funkcję strukturalną.</p>\n<h4>Orientacyjny schemat punktowania (odtworzony przez AI - NIE oficjalny klucz CKE)</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Orientacyjny schemat punktowania (nieoficjalny, odtworzony przez AI) (zadanie 10.3, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - uczeń zaznacza odpowiedź <strong>A</strong><br>- <strong>0 pkt</strong> - zaznaczenie innej odpowiedzi lub brak odpowiedzi<br>- <strong>Uwagi (orientacyjne):</strong> zadanie zamknięte jednokrotnego wyboru - liczy się tylko zaznaczony wariant</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów - wystarczy znajomość <strong>struktury aksonemy</strong> (9+2) i <strong>mechanizmu ślizgania mikrotubul</strong> napędzanego dyneazą. To wiedza z zakresu cytologii i biologii komórki.</p>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Wariant | Typowy błąd prowadzący ucznia do tej odpowiedzi |<br>| B | Uczeń myli białko motoryczne (dyneinę) z samą tubuliną. Pamięta, że „ATP napędza ruch wici&quot; - ale zapomina, <em>które</em> białko hydrolizuje ATP |<br>| C | Uczeń przenosi mechanizm wrzeciona podziałowego (skracanie mikrotubul → ruch chromosomów) na wić - to inne zastosowanie mikrotubul, inne miejsce, inny mechanizm |<br>| D | Uczeń kojarzy „polimeryzacja tubuliny = wydłużanie&quot; (poprawne skojarzenie) i błędnie wnioskuje, że to wydłużanie napędza ruch komórki - ale w rzeczywistości ruch odbywa się przez bicie, nie przez wypychanie |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Dynein (hydrolizuje ATP) ≠ tubulina (hydrolizuje GTP). To częsty błąd na maturze - na pytanie &quot;co zużywa ATP w ruchu wici?&quot; prawidłowa odpowiedź to DYNEINA, nie tubulina.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Skracanie mikrotubul = mechanizm wrzeciona podziałowego przy anafazie. Wić działa przez <strong>ślizganie</strong> dubletów, nie przez skracanie.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Struktura 9+2 dotyczy wici i rzęsek eukariontów. Wić prokariontów (zbudowana z flageliny) działa całkowicie inaczej - nie ma mikrotubul! Nie mylić tych dwóch typów wici.</blockquote>"}]}