{"id":"biologia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad/11.2","paper_id":"biologia-2022-maj-matura-rozszerzona","number":"11.2","points":1,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2022,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 11.2. (0-1)\nOceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące potencjału wody są prawdziwe. Zaznacz P,\njeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe.\n1.\nPunkt R na wykresie oznacza wyrównanie potencjału wody w komórce\ni środowisku zewnętrznym.\nP\nF\n2.\nW cytoplazmie komórki umieszczonej w wodzie destylowanej jest wyższy\npotencjał wody w porównaniu do jej otoczenia.\nP\nF\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n10.1.\n10.2.\n10.3.\n11.1.\n11.2.\nMaks. liczba pkt\n2\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nstężenie sacharozy w roztworze\nzewnątrzkomórkowym [mol/l]\nzmiana objętości tkanki roślinnej [%]\n0,25\n10\n5\n0\n-5\n-10\n-15\n1,0\n0,75\n0,5\n0\nR\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"11.2. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2022\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający […] wyjaśnia zależności\nprzyczynowo-skutkowe […].\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia. Zdający […]\nwyjaśnia procesy i zjawiska biologiczne […].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\nZdający:\n7. Rośliny - odżywianie się. Zdający:\n2) określa […] mechanizmy transportu wody\n(potencjał wody […]).\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n1. - P, 2. - F.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Stwierdzenie | Ocena |\n| 1. Punkt R oznacza wyrównanie potencjału wody w komórce i środowisku zewnętrznym | **P** |\n| 2. W cytoplazmie komórki w wodzie destylowanej jest wyższy potencjał wody niż w otoczeniu | **F** |\n\n## Sposób 1 - Mechanizm biologiczny (definicja równowagi osmotycznej + wzór)\n\n**Stwierdzenie 1 → P**\n\nPunkt R na wykresie to punkt **równowagi osmotycznej** - chwila, gdy potencjał wody komórki dokładnie zrównał się z potencjałem wody środowiska zewnętrznego:\n\n\\[\\Psi_W^{\\text{komórka}} = \\Psi_W^{\\text{środowisko}}\\]\n\nW tym punkcie **wypadkowy ruch wody przez błonę = 0** - woda wchodzi i wychodzi z komórki z jednakową szybkością. Nie ma netto przepływu osmotycznego. Stwierdzenie poprawnie opisuje punkt R → **PRAWDA**.\n\n**Stwierdzenie 2 → F**\n\nKomórka umieszczona w wodzie destylowanej. Stosujemy wzór z karty CKE:\n\n\\[\\Psi_W = \\Psi_S + \\Psi_P\\]\n\n- **Woda destylowana:** brak substancji rozpuszczonych → \\(\\Psi_S = 0\\), \\(\\Psi_P = 0\\) → \\(\\Psi_W^{\\text{otoczenie}} = 0\\)\n- **Cytoplazma komórki:** zawiera sole, cukry, białka → \\(\\Psi_S < 0\\). Na początku (zanim woda wejdzie) ciśnienie turgorowe jest małe, ale \\(\\Psi_S\\) dominuje → \\(\\Psi_W^{\\text{cytoplazma}} < 0\\)\n\nPorównanie:\n\\[\\Psi_W^{\\text{cytoplazma}} < 0 < \\Psi_W^{\\text{otoczenie}} = 0\\]\n\nCytoplazma ma **niższy** potencjał wody niż otoczenie - właśnie dlatego woda wpływa do komórki (zawsze z wyższego \\(\\Psi_W\\) do niższego). Stwierdzenie mówi „wyższy\" → **FAŁSZ**.\n\n## Sposób 2 - Kierunek ruchu wody jako test logiczny\n\n**Stwierdzenie 2 - weryfikacja przez kierunek dyfuzji:**\n\nKomórka umieszczona w wodzie destylowanej **pęcznieje** - woda aktywnie wnika do komórki. Osmoza przebiega zawsze **od wyższego \\(\\Psi_W\\) do niższego \\(\\Psi_W\\)**. Skoro woda wchodzi:\n\n> otoczenie (destylowana) → cytoplazma\n\nTo znaczy: \\(\\Psi_W^{\\text{otoczenie}} > \\Psi_W^{\\text{cytoplazma}}\\)\n\nCytoplazma ma **niższy**, nie wyższy potencjał wody → stwierdzenie jest **FAŁSZYWE**.\n\nTo najprostszy test: *„W którą stronę płynie woda?\"* → odpowiedź od razu wskazuje, gdzie \\(\\Psi_W\\) jest niższy.\n\n**Stwierdzenie 1 - weryfikacja przez stan komórki w punkcie R:**\n\nNa typowych wykresach potencjału wody punkt R leży tam, gdzie krzywa \\(\\Psi_W\\) komórki przecina poziom potencjału wody roztworu zewnętrznego. Po przekroczeniu punktu R nie zachodzi dalszy netto transport wody - system jest w **równowadze dynamicznej**. Stwierdzenie opisuje to precyzyjnie → **PRAWDZIWE**.\n\n## Orientacyjny schemat punktowania (odtworzony przez AI - NIE oficjalny klucz CKE)\n\n> 📋 **Orientacyjny schemat punktowania (nieoficjalny, odtworzony przez AI) (zadanie 11.2, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - uczeń poprawnie ocenił oba stwierdzenia: 1. - P, 2. - F\n> - **0 pkt** - ocena tylko jednego stwierdzenia lub ocena błędna któregokolwiek\n\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\n> 📖 **Karta wzorów CKE str. 4 - Potencjał wody:**\n>\n> \\[\\Psi_W = \\Psi_S + \\Psi_P\\]\n>\n> - \\(\\Psi_W\\) - potencjał wody (water potential)\n> - \\(\\Psi_S\\) - potencjał osmotyczny (solute potential) - zawsze \\(\\leq 0\\)\n> - \\(\\Psi_P\\) - potencjał ciśnienia (pressure potential) - w normalnej komórce \\(\\geq 0\\)\n>\n> **Użyliśmy:** do wykazania, że cytoplazma (z \\(\\Psi_S < 0\\)) ma \\(\\Psi_W < 0\\), a woda destylowana ma \\(\\Psi_W = 0\\), więc cytoplazma ma NIŻSZY potencjał.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Wariant | Typowy błąd prowadzący do błędnej oceny |\n| Stwierdzenie 1 → F (błąd) | Mylenie punktu R z punktem plazmolizowania granicznego (incipient plasmolysis) - tamten punkt to zerowanie \\(\\Psi_P\\), a nie równanie \\(\\Psi_W\\) komórki ze środowiskiem |\n| Stwierdzenie 2 → P (błąd) | Intuicja „woda destylowana jest czysta, więc ma niższy potencjał\" - błąd rozumowania; czysta woda ma \\(\\Psi_W = 0\\) (najwyższy możliwy), bo brak substancji rozpuszczonych oznacza brak ujemnego \\(\\Psi_S\\) |\n| Stwierdzenie 2 → P (błąd 2) | Mylenie kierunku przepływu: „woda wchodzi do komórki, więc komórka ma wyższy potencjał\" - to odwrotnie; woda płynie DO komórki właśnie dlatego, że komórka ma NIŻSZY \\(\\Psi_W\\) |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Woda destylowana ma \\(\\Psi_W = 0\\) - to NAJWYŻSZY możliwy potencjał wody. Nie myl „czysta = słaba = niski potencjał\" - jest odwrotnie!\n>\n> ⚠️ **Uwaga:** Potencjał osmotyczny \\(\\Psi_S\\) jest zawsze **ujemny** (obniża \\(\\Psi_W\\)). Im więcej substancji rozpuszczonych w cytoplazmie, tym bardziej ujemny \\(\\Psi_S\\) i tym niższy \\(\\Psi_W\\).\n>\n> ⚠️ **Uwaga:** Punkt równowagi osmotycznej (jak R) to **nie** brak ruchu wody absolutnie - to równy ruch wody w obie strony (zero netto). Komórka nie „zasycha\", procesy osmotyczne wciąż zachodzą, ale się bilansują.\n>\n> ⚠️ **Uwaga:** Dla stwierdzenia 1 - jeśli na wykresie jest kilka charakterystycznych punktów (plazmoliza graniczna, pełny turgor, równowaga), upewnij się że R jest wskazany jako przecięcie \\(\\Psi_W^{\\text{komórka}}\\) z \\(\\Psi_W^{\\text{środowisko}}\\), a nie inny punkt krytyczny.","image":"img/biologia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad-11.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":13,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2022 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 11.2. (0-1)<br>Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące potencjału wody są prawdziwe. Zaznacz P,<br>jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe.<br>1.<br>Punkt R na wykresie oznacza wyrównanie potencjału wody w komórce<br>i środowisku zewnętrznym.<br>P<br>F<br>2.<br>W cytoplazmie komórki umieszczonej w wodzie destylowanej jest wyższy<br>potencjał wody w porównaniu do jej otoczenia.<br>P<br>F<br>Wypełnia<br>egzaminator<br>Nr zadania<br>10.1.<br>10.2.<br>10.3.<br>11.1.<br>11.2.<br>Maks. liczba pkt<br>2<br>1<br>1<br>1<br>1<br>Uzyskana liczba pkt<br>stężenie sacharozy w roztworze<br>zewnątrzkomórkowym [mol/l]<br>zmiana objętości tkanki roślinnej [%]<br>0,25<br>10<br>5<br>0<br>-5<br>-10<br>-15<br>1,0<br>0,75<br>0,5<br>0<br>R<br>EBIP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>11.2. (0-1)<br>Wymagania egzaminacyjne 2022<br>Wymagania ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>V. Rozumowanie i argumentacja.<br>Zdający […] wyjaśnia zależności<br>przyczynowo-skutkowe […].<br>I. Poznanie świata organizmów na różnych<br>poziomach organizacji życia. Zdający […]<br>wyjaśnia procesy i zjawiska biologiczne […].<br>IV. Przegląd różnorodności organizmów.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>Rośliny - odżywianie się. Zdający:</li><li>określa […] mechanizmy transportu wody</li></ol>\n<p>(potencjał wody […]).<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń.<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie</p>\n<ol><li>- P, 2. - F.</li></ol>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>| Stwierdzenie | Ocena |<br>| 1. Punkt R oznacza wyrównanie potencjału wody w komórce i środowisku zewnętrznym | <strong>P</strong> |<br>| 2. W cytoplazmie komórki w wodzie destylowanej jest wyższy potencjał wody niż w otoczeniu | <strong>F</strong> |</p>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm biologiczny (definicja równowagi osmotycznej + wzór)</h4>\n<p><strong>Stwierdzenie 1 → P</strong></p>\n<p>Punkt R na wykresie to punkt <strong>równowagi osmotycznej</strong> - chwila, gdy potencjał wody komórki dokładnie zrównał się z potencjałem wody środowiska zewnętrznego:</p>\n<p>\\[\\Psi_W^{\\text{komórka}} = \\Psi_W^{\\text{środowisko}}\\]</p>\n<p>W tym punkcie <strong>wypadkowy ruch wody przez błonę = 0</strong> - woda wchodzi i wychodzi z komórki z jednakową szybkością. Nie ma netto przepływu osmotycznego. Stwierdzenie poprawnie opisuje punkt R → <strong>PRAWDA</strong>.</p>\n<p><strong>Stwierdzenie 2 → F</strong></p>\n<p>Komórka umieszczona w wodzie destylowanej. Stosujemy wzór z karty CKE:</p>\n<p>\\[\\Psi_W = \\Psi_S + \\Psi_P\\]</p>\n<ul><li><strong>Woda destylowana:</strong> brak substancji rozpuszczonych → \\(\\Psi_S = 0\\), \\(\\Psi_P = 0\\) → \\(\\Psi_W^{\\text{otoczenie}} = 0\\)</li><li><strong>Cytoplazma komórki:</strong> zawiera sole, cukry, białka → \\(\\Psi_S &lt; 0\\). Na początku (zanim woda wejdzie) ciśnienie turgorowe jest małe, ale \\(\\Psi_S\\) dominuje → \\(\\Psi_W^{\\text{cytoplazma}} &lt; 0\\)</li></ul>\n<p>Porównanie:<br>\\[\\Psi_W^{\\text{cytoplazma}} &lt; 0 &lt; \\Psi_W^{\\text{otoczenie}} = 0\\]</p>\n<p>Cytoplazma ma <strong>niższy</strong> potencjał wody niż otoczenie - właśnie dlatego woda wpływa do komórki (zawsze z wyższego \\(\\Psi_W\\) do niższego). Stwierdzenie mówi „wyższy&quot; → <strong>FAŁSZ</strong>.</p>\n<h4>Sposób 2 - Kierunek ruchu wody jako test logiczny</h4>\n<p><strong>Stwierdzenie 2 - weryfikacja przez kierunek dyfuzji:</strong></p>\n<p>Komórka umieszczona w wodzie destylowanej <strong>pęcznieje</strong> - woda aktywnie wnika do komórki. Osmoza przebiega zawsze <strong>od wyższego \\(\\Psi_W\\) do niższego \\(\\Psi_W\\)</strong>. Skoro woda wchodzi:</p>\n<blockquote>otoczenie (destylowana) → cytoplazma</blockquote>\n<p>To znaczy: \\(\\Psi_W^{\\text{otoczenie}} &gt; \\Psi_W^{\\text{cytoplazma}}\\)</p>\n<p>Cytoplazma ma <strong>niższy</strong>, nie wyższy potencjał wody → stwierdzenie jest <strong>FAŁSZYWE</strong>.</p>\n<p>To najprostszy test: <em>„W którą stronę płynie woda?&quot;</em> → odpowiedź od razu wskazuje, gdzie \\(\\Psi_W\\) jest niższy.</p>\n<p><strong>Stwierdzenie 1 - weryfikacja przez stan komórki w punkcie R:</strong></p>\n<p>Na typowych wykresach potencjału wody punkt R leży tam, gdzie krzywa \\(\\Psi_W\\) komórki przecina poziom potencjału wody roztworu zewnętrznego. Po przekroczeniu punktu R nie zachodzi dalszy netto transport wody - system jest w <strong>równowadze dynamicznej</strong>. Stwierdzenie opisuje to precyzyjnie → <strong>PRAWDZIWE</strong>.</p>\n<h4>Orientacyjny schemat punktowania (odtworzony przez AI - NIE oficjalny klucz CKE)</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Orientacyjny schemat punktowania (nieoficjalny, odtworzony przez AI) (zadanie 11.2, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - uczeń poprawnie ocenił oba stwierdzenia: 1. - P, 2. - F<br>- <strong>0 pkt</strong> - ocena tylko jednego stwierdzenia lub ocena błędna któregokolwiek</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<blockquote>📖 <strong>Karta wzorów CKE str. 4 - Potencjał wody:</strong><br><br>\\[\\Psi_W = \\Psi_S + \\Psi_P\\]<br><br>- \\(\\Psi_W\\) - potencjał wody (water potential)<br>- \\(\\Psi_S\\) - potencjał osmotyczny (solute potential) - zawsze \\(\\leq 0\\)<br>- \\(\\Psi_P\\) - potencjał ciśnienia (pressure potential) - w normalnej komórce \\(\\geq 0\\)<br><br><strong>Użyliśmy:</strong> do wykazania, że cytoplazma (z \\(\\Psi_S &lt; 0\\)) ma \\(\\Psi_W &lt; 0\\), a woda destylowana ma \\(\\Psi_W = 0\\), więc cytoplazma ma NIŻSZY potencjał.</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Wariant | Typowy błąd prowadzący do błędnej oceny |<br>| Stwierdzenie 1 → F (błąd) | Mylenie punktu R z punktem plazmolizowania granicznego (incipient plasmolysis) - tamten punkt to zerowanie \\(\\Psi_P\\), a nie równanie \\(\\Psi_W\\) komórki ze środowiskiem |<br>| Stwierdzenie 2 → P (błąd) | Intuicja „woda destylowana jest czysta, więc ma niższy potencjał&quot; - błąd rozumowania; czysta woda ma \\(\\Psi_W = 0\\) (najwyższy możliwy), bo brak substancji rozpuszczonych oznacza brak ujemnego \\(\\Psi_S\\) |<br>| Stwierdzenie 2 → P (błąd 2) | Mylenie kierunku przepływu: „woda wchodzi do komórki, więc komórka ma wyższy potencjał&quot; - to odwrotnie; woda płynie DO komórki właśnie dlatego, że komórka ma NIŻSZY \\(\\Psi_W\\) |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Woda destylowana ma \\(\\Psi_W = 0\\) - to NAJWYŻSZY możliwy potencjał wody. Nie myl „czysta = słaba = niski potencjał&quot; - jest odwrotnie!<br><br>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Potencjał osmotyczny \\(\\Psi_S\\) jest zawsze <strong>ujemny</strong> (obniża \\(\\Psi_W\\)). Im więcej substancji rozpuszczonych w cytoplazmie, tym bardziej ujemny \\(\\Psi_S\\) i tym niższy \\(\\Psi_W\\).<br><br>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Punkt równowagi osmotycznej (jak R) to <strong>nie</strong> brak ruchu wody absolutnie - to równy ruch wody w obie strony (zero netto). Komórka nie „zasycha&quot;, procesy osmotyczne wciąż zachodzą, ale się bilansują.<br><br>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Dla stwierdzenia 1 - jeśli na wykresie jest kilka charakterystycznych punktów (plazmoliza graniczna, pełny turgor, równowaga), upewnij się że R jest wskazany jako przecięcie \\(\\Psi_W^{\\text{komórka}}\\) z \\(\\Psi_W^{\\text{środowisko}}\\), a nie inny punkt krytyczny.</blockquote>"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"<ol><li>- P, 2. - F</li></ol>"}]}