{"id":"biologia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad/12.1","paper_id":"biologia-2022-maj-matura-rozszerzona","number":"12.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2022,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12.1. (0-1)\nNa podstawie przedstawionych informacji określ, czy wiewiórki Ameryki Północnej\n- wiewiórka czerwona i wiewiórka szara - są klasyfikowane w jednym, czy - w dwóch\nrodzajach. Odpowiedź uzasadnij.\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"12.1. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2022\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja. Zdający:\n[…] formułuje wnioski […], dobierając\nracjonalne argumenty […].\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia. Zdający […]\nporządkuje organizmy […].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n1. Zasady klasyfikacji i sposoby identyfikacji\norganizmów. Zdający:\n2) porządkuje hierarchicznie podstawowe\nrangi taksonomiczne.\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne określenie, że wiewiórki czerwona i szara są klasyfikowane w dwóch\nrodzajach, oraz poprawne uzasadnienie, uwzględniające różne nazwy rodzajowe tych\nwiewiórek (po łacinie).\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nWiewiórka czerwona i wiewiórka szara nie należą do tego samego rodzaju, ponieważ\nwiewiórka czerwona należy do rodzaju Tamiasciurus, a wiewiórka szara - do rodzaju\nSciurus.\nSą klasyfikowane w dwóch rodzajach, na co wskazują ich nazwy rodzajowe w języku\nłacińskim, które są inne.\nNależą do dwóch rodzajów, gdyż mają odmienne pierwsze człony nazw łacińskich.\nNie, bo ich nazwy rodzajowe się różnią.\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nWiewiórka czerwona i wiewiórka szara są klasyfikowane w **dwóch różnych rodzajach**, ponieważ pierwsza część ich nazw łacińskich - oznaczająca rodzaj - jest różna: *Tamiasciurus* ≠ *Sciurus*.\n\n## Sposób 1 - Analiza nomenklaturystyczna (czytanie nazwy łacińskiej)\n\nW nomenklaturze biologicznej (system Linneusza) nazwy gatunków są **dwuczłonowe** (binominalne):\n\n| Człon | Co oznacza | Przykład |\n| **1. słowo** | **rodzaj** (*genus*) | *Tamiasciurus*, *Sciurus* |\n| 2. słowo | epitet gatunkowy | *hudsonicus*, *carolinensis* |\n\nPorównujemy:\n\n| Gatunek | Nazwa łacińska | Rodzaj |\n| Wiewiórka czerwona | *Tamiasciurus hudsonicus* | ***Tamiasciurus*** |\n| Wiewiórka szara | *Sciurus carolinensis* | ***Sciurus*** |\n\n**Pierwsze słowa są różne → dwa różne rodzaje.**\n\n## Sposób 2 - Porównanie przez trzeci gatunek (wiewiórka pospolita jako punkt odniesienia)\n\nW treści zadania pojawia się dodatkowy gatunek: wiewiórka pospolita *Sciurus vulgaris*. Wiemy o niej, że należy do tego samego rodzaju co wiewiórka szara (*Sciurus carolinensis*):\n\n> *Sciurus* vulgaris = *Sciurus* carolinensis → **ten sam rodzaj**\n\nNatomiast wiewiórka czerwona (*Tamiasciurus hudsonicus*) - ma zupełnie inny człon rodzajowy: *Tamiasciurus*.\n\nWniosek przez kontrast:\n- wiewiórka szara i pospolita → **jeden rodzaj** (*Sciurus*)\n- wiewiórka czerwona → **inny rodzaj** (*Tamiasciurus*)\n\nZatem wiewiórka czerwona i szara razem → **dwa różne rodzaje**.\n\n## Orientacyjny schemat punktowania (odtworzony przez AI - NIE oficjalny klucz CKE)\n\n> 📋 **Orientacyjny schemat punktowania (nieoficjalny, odtworzony przez AI) (zadanie 12.1, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - uczeń stwierdza, że wiewiórki należą do **dwóch różnych rodzajów** ORAZ podaje uzasadnienie odwołujące się do **różnych pierwszych członów nazw łacińskich** (*Tamiasciurus* vs *Sciurus*)\n> - **0 pkt** - brak uzasadnienia; samo stwierdzenie „dwa rodzaje\" bez wyjaśnienia; uzasadnienie błędne lub nieprecyzyjne\n\n## Wzory z karty CKE\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** - wystarczy znajomość zasad nomenklatury dwuczłonowej Linneusza (nomenklatura binominalna). Jest to wiedza z zakresu systematyki i taksonomii, nie biochemii ani genetyki.\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie mylić rodzaju z rodziną ani rzędem - pytanie dotyczy konkretnie **rodzaju** (*genus*), który odpowiada **pierwszemu słowu** nazwy łacińskiej.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Odpowiedź „jeden rodzaj, bo oba to wiewiórki\" jest **błędna** - przynależność do wspólnej rodziny (Sciuridae) czy rzędu (Rodentia) nie decyduje o rodzaju. Kryterium jest wyłącznie nomenklatura.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Uzasadnienie **musi być konkretne** - klucz wymaga odwołania do nazw łacińskich. Samo napisanie „bo są różnymi gatunkami\" = **0 pkt** (różne gatunki mogą być w tym samym rodzaju, np. *Sciurus vulgaris* i *Sciurus carolinensis*).","image":"img/biologia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad-12.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":14,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2022 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 12.1. (0-1)<br>Na podstawie przedstawionych informacji określ, czy wiewiórki Ameryki Północnej</p>\n<ul><li>wiewiórka czerwona i wiewiórka szara - są klasyfikowane w jednym, czy - w dwóch</li></ul>\n<p>rodzajach. Odpowiedź uzasadnij.<br>EBIP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>12.1. (0-1)<br>Wymagania egzaminacyjne 2022<br>Wymagania ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>V. Rozumowanie i argumentacja. Zdający:<br>[…] formułuje wnioski […], dobierając<br>racjonalne argumenty […].<br>I. Poznanie świata organizmów na różnych<br>poziomach organizacji życia. Zdający […]<br>porządkuje organizmy […].<br>IV. Przegląd różnorodności organizmów.</p>\n<ol><li>Zasady klasyfikacji i sposoby identyfikacji</li></ol>\n<p>organizmów. Zdający:</p>\n<ol><li>porządkuje hierarchicznie podstawowe</li></ol>\n<p>rangi taksonomiczne.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za poprawne określenie, że wiewiórki czerwona i szara są klasyfikowane w dwóch<br>rodzajach, oraz poprawne uzasadnienie, uwzględniające różne nazwy rodzajowe tych<br>wiewiórek (po łacinie).<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązania<br>Wiewiórka czerwona i wiewiórka szara nie należą do tego samego rodzaju, ponieważ<br>wiewiórka czerwona należy do rodzaju Tamiasciurus, a wiewiórka szara - do rodzaju<br>Sciurus.<br>Są klasyfikowane w dwóch rodzajach, na co wskazują ich nazwy rodzajowe w języku<br>łacińskim, które są inne.<br>Należą do dwóch rodzajów, gdyż mają odmienne pierwsze człony nazw łacińskich.<br>Nie, bo ich nazwy rodzajowe się różnią.<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>Wiewiórka czerwona i wiewiórka szara są klasyfikowane w <strong>dwóch różnych rodzajach</strong>, ponieważ pierwsza część ich nazw łacińskich - oznaczająca rodzaj - jest różna: <em>Tamiasciurus</em> ≠ <em>Sciurus</em>.</p>\n<h4>Sposób 1 - Analiza nomenklaturystyczna (czytanie nazwy łacińskiej)</h4>\n<p>W nomenklaturze biologicznej (system Linneusza) nazwy gatunków są <strong>dwuczłonowe</strong> (binominalne):</p>\n<p>| Człon | Co oznacza | Przykład |<br>| <strong>1. słowo</strong> | <strong>rodzaj</strong> (<em>genus</em>) | <em>Tamiasciurus</em>, <em>Sciurus</em> |<br>| 2. słowo | epitet gatunkowy | <em>hudsonicus</em>, <em>carolinensis</em> |</p>\n<p>Porównujemy:</p>\n<p>| Gatunek | Nazwa łacińska | Rodzaj |<br>| Wiewiórka czerwona | <em>Tamiasciurus hudsonicus</em> | <strong><em>Tamiasciurus</strong></em> |<br>| Wiewiórka szara | <em>Sciurus carolinensis</em> | <strong><em>Sciurus</strong></em> |</p>\n<p><strong>Pierwsze słowa są różne → dwa różne rodzaje.</strong></p>\n<h4>Sposób 2 - Porównanie przez trzeci gatunek (wiewiórka pospolita jako punkt odniesienia)</h4>\n<p>W treści zadania pojawia się dodatkowy gatunek: wiewiórka pospolita <em>Sciurus vulgaris</em>. Wiemy o niej, że należy do tego samego rodzaju co wiewiórka szara (<em>Sciurus carolinensis</em>):</p>\n<blockquote><em>Sciurus</em> vulgaris = <em>Sciurus</em> carolinensis → <strong>ten sam rodzaj</strong></blockquote>\n<p>Natomiast wiewiórka czerwona (<em>Tamiasciurus hudsonicus</em>) - ma zupełnie inny człon rodzajowy: <em>Tamiasciurus</em>.</p>\n<p>Wniosek przez kontrast:</p>\n<ul><li>wiewiórka szara i pospolita → <strong>jeden rodzaj</strong> (<em>Sciurus</em>)</li><li>wiewiórka czerwona → <strong>inny rodzaj</strong> (<em>Tamiasciurus</em>)</li></ul>\n<p>Zatem wiewiórka czerwona i szara razem → <strong>dwa różne rodzaje</strong>.</p>\n<h4>Orientacyjny schemat punktowania (odtworzony przez AI - NIE oficjalny klucz CKE)</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Orientacyjny schemat punktowania (nieoficjalny, odtworzony przez AI) (zadanie 12.1, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - uczeń stwierdza, że wiewiórki należą do <strong>dwóch różnych rodzajów</strong> ORAZ podaje uzasadnienie odwołujące się do <strong>różnych pierwszych członów nazw łacińskich</strong> (<em>Tamiasciurus</em> vs <em>Sciurus</em>)<br>- <strong>0 pkt</strong> - brak uzasadnienia; samo stwierdzenie „dwa rodzaje&quot; bez wyjaśnienia; uzasadnienie błędne lub nieprecyzyjne</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów</strong> - wystarczy znajomość zasad nomenklatury dwuczłonowej Linneusza (nomenklatura binominalna). Jest to wiedza z zakresu systematyki i taksonomii, nie biochemii ani genetyki.</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwagi</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Nie mylić rodzaju z rodziną ani rzędem - pytanie dotyczy konkretnie <strong>rodzaju</strong> (<em>genus</em>), który odpowiada <strong>pierwszemu słowu</strong> nazwy łacińskiej.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Odpowiedź „jeden rodzaj, bo oba to wiewiórki&quot; jest <strong>błędna</strong> - przynależność do wspólnej rodziny (Sciuridae) czy rzędu (Rodentia) nie decyduje o rodzaju. Kryterium jest wyłącznie nomenklatura.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Uzasadnienie <strong>musi być konkretne</strong> - klucz wymaga odwołania do nazw łacińskich. Samo napisanie „bo są różnymi gatunkami&quot; = <strong>0 pkt</strong> (różne gatunki mogą być w tym samym rodzaju, np. <em>Sciurus vulgaris</em> i <em>Sciurus carolinensis</em>).</blockquote>"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"<p>Wiewiórka czerwona i wiewiórka szara nie należą do tego samego rodzaju, ponieważ wiewiórka czerwona należy do rodzaju Tamiasciurus, a wiewiórka szara – do rodzaju Sciurus.</p>"}]}