{"id":"biologia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad/12.3","paper_id":"biologia-2022-maj-matura-rozszerzona","number":"12.3","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2022,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12.3. (0-1)\nDokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie 1., 2. albo 3.\nSpadek liczebności populacji wiewiórki pospolitej na Wyspach Brytyjskich jest wynikiem m.in.\nA.\nkonkurencji\nmiędzygatunkowej,\nponieważ\n1.\nnie wynika z ograniczenia jej niszy\nekologicznej przez inny gatunek.\n2.\nosobniki tego gatunku konkurują ze sobą\no miejsca bytowania.\nB.\nkonkurencji\nwewnątrzgatunkowej,\n3.\njej nisza ekologiczna pokrywa się\nczęściowo z niszą wiewiórki szarej.","answer":"A3","answer_text":"12.3. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2022\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja. Zdający\nobjaśnia i komentuje informacje, odnosi się\nkrytycznie do przedstawionych informacji\n[…].\nVII. Ekologia.\n3. Zależności międzygatunkowe. Zdający:\n1) przedstawia źródło konkurencji\nmiędzygatunkowej, jakim jest korzystanie\nprzez różne organizmy z tych samych\nzasobów środowiska;\n2) przedstawia skutki konkurencji\nmiędzygatunkowej w postaci zawężenia się\nnisz ekologicznych konkurentów albo\nwypierania jednego gatunku z części jego\nareału przez drugi.\nZasady oceniania\n1 pkt - za prawidłowe dokończenie zdania.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nA3\nZadanie 13. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2022\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia. Zdający\nopisuje […] organizmy.\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n13. Porównanie struktur zwierząt\nodpowiedzialnych za realizację różnych\nczynności życiowych. Zdający:\n5) podaje różnice miedzy układami\npokarmowymi zwierząt w zależności od\nrodzaju pobieranego pokarmu.\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne przyporządkowanie wzorów zębowych do trzech przedstawicieli\nssaków.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nszympans\nB\nwiewiórka\nC\nkrowa\nA\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nZadanie 14. (0-5)","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**A3** - *konkurencji międzygatunkowej*, ponieważ *jej nisza ekologiczna pokrywa się częściowo z niszą wiewiórki szarej.*\n\n## Sposób 1 - Mechanizm biologiczny (zasada competitive exclusion)\n\n**Krok 1 - Identyfikacja gatunków:**\nNa Wyspach Brytyjskich współwystępują dwa gatunki wiewiórek:\n- wiewiórka pospolita (ruda) - *Sciurus vulgaris* - gatunek rodzimy\n- wiewiórka szara - *Sciurus carolinensis* - gatunek introdukowany z Ameryki Północnej (XIX w.)\n\n**Krok 2 - Jaki to typ konkurencji?**\nDwa **różne gatunki** rywalizują o te same zasoby (pokarm, miejsca bytowania w lesie). To z definicji **konkurencja międzygatunkowa (interspecific competition)** → wybieramy **A**.\n\n**Krok 3 - Dlaczego właśnie uzasadnienie 3.?**\nWiewiórka szara i pospolita zajmują **częściowo pokrywające się nisze ekologiczne** - obie zamieszkują lasy liściaste, żywią się podobnym pokarmem (orzechy, żołędzie, nasiona). Wiewiórka szara jest bardziej konkurencyjna (większa, efektywniej pozyskuje pokarm, jest nosicielem wirusa squirrelpox - śmiertelnego dla rudej, ale bezobjawowego dla szarej). **Nisza ekologiczna wiewiórki pospolitej zostaje zawężona** przez gatunek konkurujący → spadek liczebności. Uzasadnienie **3.** trafnie opisuje ten mechanizm.\n\n## Sposób 2 - Eliminacja błędów (analiza każdej kombinacji)\n\n| Kombinacja | Ocena | Dlaczego |\n| **A3** ✅ | **POPRAWNA** | Dwa różne gatunki → konkurencja między-gatunkowa; częściowo wspólna nisza → zasada Gausego w działaniu |\n| A1 | ❌ | Wewnętrzna sprzeczność: A mówi o konkurencji między-gatunkowej, ale uzasadnienie 1. NEGUJE wpływ innego gatunku |\n| A2 | ❌ | Uzasadnienie 2. opisuje mechanizm konkurencji WEWNĄTRZ-gatunkowej (osobniki jednego gatunku rywalizują ze sobą), co przeczy opcji A |\n| B1 | ❌ | Uzasadnienie 1. pasuje logicznie do B (wewnątrzgatunkowa = nie wynika z ograniczenia przez INNY gatunek), ale to nieprawda merytorycznie - główną przyczyną spadku jest faktycznie wpływ wiewiórki szarej |\n| B2 | ❌ | Wewnątrzgatunkowa + rywalizacja o miejsca bytowania to logicznie spójna para, ale opis nie odpowiada rzeczywistej przyczynie spadku liczebności na Wyspach Brytyjskich |\n| B3 | ❌ | Jeśli nisza pokrywa się z niszą innego gatunku → to jest definicja konkurencji MIĘDZY-gatunkowej, nie wewnątrzgatunkowej; sprzeczność |\n\n## Sposób 3 - Definicja niszy ekologicznej + zasada Gausego\n\n**Nisza ekologiczna** = wielowymiarowa przestrzeń zasobów i warunków, które gatunek jest w stanie zajmować i wykorzystywać.\n\n**Zasada Gausego (zasada konkurencyjnego wykluczania):** Dwa gatunki o identycznych niszach nie mogą współwystępować na tym samym obszarze - jeden wypiera drugiego.\n\nWiewiórka szara i pospolita mają **częściowo nakładające się nisze** (nie identyczne - stąd wiewiórka pospolita przetrwała w niektórych rejonach, np. na wyspie Isle of Wight). Nakładanie się nisz → konkurencja → wiewiórka pospolita przegrywa → **spadek liczebności wynikający z konkurencji MIĘDZY-gatunkowej (A) z powodu częściowego pokrywania się nisz (3).**\n\n## Orientacyjny schemat punktowania (odtworzony przez AI - NIE oficjalny klucz CKE)\n\n> 📋 **Orientacyjny schemat punktowania (nieoficjalny, odtworzony przez AI) (zadanie 12.3, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - uczeń zaznaczył odpowiedź **A** i uzasadnienie **3** (A3)\n> - **0 pkt** - każda inna kombinacja; zaznaczenie tylko lewej lub tylko prawej strony\n\n## Wzory z karty CKE\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** - wystarczy znajomość definicji ekologicznych:\n- **konkurencja między-gatunkowa** (interspecific) vs **wewnątrzgatunkowa** (intraspecific)\n- pojęcie **niszy ekologicznej** (Hutchinson)\n- zasada Gausego (poza kartą - wiedza z podręcznika)\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Wariant | Typowy błąd ucznia |\n| B2 | Uczeń poprawnie rozpoznaje mechanizm \"rywalizacja o miejsca bytowania = wewnątrzgatunkowa\", ale nie pamięta, że na Wyspach chodzi o DWIE różne wiewiórki, więc to jest między-gatunkowe |\n| A1 | Uczeń wybiera A (słusznie), ale uzasadnienie 1. mówi \"NIE wynika z ograniczenia przez inny gatunek\" - logicznie wyklucza A; to klasyczna pułapka negacji |\n| B1 | Uczeń błędnie łączy: \"wewnątrzgatunkowa, bo inny gatunek jej nie ogranicza\" - brzmi spójnie, ale jest merytorycznie fałszywe |\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Uzasadnienie 1. zawiera słowo „NIE\" - uczeń czytający pobieżnie może przeoczyć negację i uznać je za pasujące do A.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** \"Miejsca bytowania\" w uzasadnieniu 2. brzmią jak coś, o co wiewiórki faktycznie konkurują - ale kluczowe jest słowo \"osobniki **tego gatunku**\", czyli jeden gatunek = wewnątrzgatunkowa → niezgodne z A.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Wiewiórka szara NIE jest drapieżnikiem wiewiórki pospolitej - to **konkurent**, nie predator. Częsty błąd: mylenie presji drapieżniczej z konkurencją o zasoby.","image":"img/biologia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad-12.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":15,"source":"ocr","answer_source":"zadaniazmatur","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2022 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 12.3. (0-1)<br>Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie 1., 2. albo 3.<br>Spadek liczebności populacji wiewiórki pospolitej na Wyspach Brytyjskich jest wynikiem m.in.<br>A.<br>konkurencji<br>międzygatunkowej,<br>ponieważ<br>1.<br>nie wynika z ograniczenia jej niszy<br>ekologicznej przez inny gatunek.<br>2.<br>osobniki tego gatunku konkurują ze sobą<br>o miejsca bytowania.<br>B.<br>konkurencji<br>wewnątrzgatunkowej,<br>3.<br>jej nisza ekologiczna pokrywa się<br>częściowo z niszą wiewiórki szarej.</p>","answer_text_html":"<p>12.3. (0-1)<br>Wymagania egzaminacyjne 2022<br>Wymaganie ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>V. Rozumowanie i argumentacja. Zdający<br>objaśnia i komentuje informacje, odnosi się<br>krytycznie do przedstawionych informacji<br>[…].<br>VII. Ekologia.</p>\n<ol><li>Zależności międzygatunkowe. Zdający:</li><li>przedstawia źródło konkurencji</li></ol>\n<p>międzygatunkowej, jakim jest korzystanie<br>przez różne organizmy z tych samych<br>zasobów środowiska;</p>\n<ol><li>przedstawia skutki konkurencji</li></ol>\n<p>międzygatunkowej w postaci zawężenia się<br>nisz ekologicznych konkurentów albo<br>wypierania jednego gatunku z części jego<br>areału przez drugi.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za prawidłowe dokończenie zdania.<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>A3<br>Zadanie 13. (0-1)<br>Wymagania egzaminacyjne 2022<br>Wymaganie ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>I. Poznanie świata organizmów na różnych<br>poziomach organizacji życia. Zdający<br>opisuje […] organizmy.<br>IV. Przegląd różnorodności organizmów.</p>\n<ol><li>Porównanie struktur zwierząt</li></ol>\n<p>odpowiedzialnych za realizację różnych<br>czynności życiowych. Zdający:</p>\n<ol><li>podaje różnice miedzy układami</li></ol>\n<p>pokarmowymi zwierząt w zależności od<br>rodzaju pobieranego pokarmu.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za poprawne przyporządkowanie wzorów zębowych do trzech przedstawicieli<br>ssaków.<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>szympans<br>B<br>wiewiórka<br>C<br>krowa<br>A<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań<br>Zadanie 14. (0-5)</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>A3</strong> - <em>konkurencji międzygatunkowej</em>, ponieważ <em>jej nisza ekologiczna pokrywa się częściowo z niszą wiewiórki szarej.</em></p>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm biologiczny (zasada competitive exclusion)</h4>\n<p><strong>Krok 1 - Identyfikacja gatunków:</strong><br>Na Wyspach Brytyjskich współwystępują dwa gatunki wiewiórek:</p>\n<ul><li>wiewiórka pospolita (ruda) - <em>Sciurus vulgaris</em> - gatunek rodzimy</li><li>wiewiórka szara - <em>Sciurus carolinensis</em> - gatunek introdukowany z Ameryki Północnej (XIX w.)</li></ul>\n<p><strong>Krok 2 - Jaki to typ konkurencji?</strong><br>Dwa <strong>różne gatunki</strong> rywalizują o te same zasoby (pokarm, miejsca bytowania w lesie). To z definicji <strong>konkurencja międzygatunkowa (interspecific competition)</strong> → wybieramy <strong>A</strong>.</p>\n<p><strong>Krok 3 - Dlaczego właśnie uzasadnienie 3.?</strong><br>Wiewiórka szara i pospolita zajmują <strong>częściowo pokrywające się nisze ekologiczne</strong> - obie zamieszkują lasy liściaste, żywią się podobnym pokarmem (orzechy, żołędzie, nasiona). Wiewiórka szara jest bardziej konkurencyjna (większa, efektywniej pozyskuje pokarm, jest nosicielem wirusa squirrelpox - śmiertelnego dla rudej, ale bezobjawowego dla szarej). <strong>Nisza ekologiczna wiewiórki pospolitej zostaje zawężona</strong> przez gatunek konkurujący → spadek liczebności. Uzasadnienie <strong>3.</strong> trafnie opisuje ten mechanizm.</p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja błędów (analiza każdej kombinacji)</h4>\n<p>| Kombinacja | Ocena | Dlaczego |<br>| <strong>A3</strong> ✅ | <strong>POPRAWNA</strong> | Dwa różne gatunki → konkurencja między-gatunkowa; częściowo wspólna nisza → zasada Gausego w działaniu |<br>| A1 | ❌ | Wewnętrzna sprzeczność: A mówi o konkurencji między-gatunkowej, ale uzasadnienie 1. NEGUJE wpływ innego gatunku |<br>| A2 | ❌ | Uzasadnienie 2. opisuje mechanizm konkurencji WEWNĄTRZ-gatunkowej (osobniki jednego gatunku rywalizują ze sobą), co przeczy opcji A |<br>| B1 | ❌ | Uzasadnienie 1. pasuje logicznie do B (wewnątrzgatunkowa = nie wynika z ograniczenia przez INNY gatunek), ale to nieprawda merytorycznie - główną przyczyną spadku jest faktycznie wpływ wiewiórki szarej |<br>| B2 | ❌ | Wewnątrzgatunkowa + rywalizacja o miejsca bytowania to logicznie spójna para, ale opis nie odpowiada rzeczywistej przyczynie spadku liczebności na Wyspach Brytyjskich |<br>| B3 | ❌ | Jeśli nisza pokrywa się z niszą innego gatunku → to jest definicja konkurencji MIĘDZY-gatunkowej, nie wewnątrzgatunkowej; sprzeczność |</p>\n<h4>Sposób 3 - Definicja niszy ekologicznej + zasada Gausego</h4>\n<p><strong>Nisza ekologiczna</strong> = wielowymiarowa przestrzeń zasobów i warunków, które gatunek jest w stanie zajmować i wykorzystywać.</p>\n<p><strong>Zasada Gausego (zasada konkurencyjnego wykluczania):</strong> Dwa gatunki o identycznych niszach nie mogą współwystępować na tym samym obszarze - jeden wypiera drugiego.</p>\n<p>Wiewiórka szara i pospolita mają <strong>częściowo nakładające się nisze</strong> (nie identyczne - stąd wiewiórka pospolita przetrwała w niektórych rejonach, np. na wyspie Isle of Wight). Nakładanie się nisz → konkurencja → wiewiórka pospolita przegrywa → <strong>spadek liczebności wynikający z konkurencji MIĘDZY-gatunkowej (A) z powodu częściowego pokrywania się nisz (3).</strong></p>\n<h4>Orientacyjny schemat punktowania (odtworzony przez AI - NIE oficjalny klucz CKE)</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Orientacyjny schemat punktowania (nieoficjalny, odtworzony przez AI) (zadanie 12.3, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - uczeń zaznaczył odpowiedź <strong>A</strong> i uzasadnienie <strong>3</strong> (A3)<br>- <strong>0 pkt</strong> - każda inna kombinacja; zaznaczenie tylko lewej lub tylko prawej strony</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów</strong> - wystarczy znajomość definicji ekologicznych:</p>\n<ul><li><strong>konkurencja między-gatunkowa</strong> (interspecific) vs <strong>wewnątrzgatunkowa</strong> (intraspecific)</li><li>pojęcie <strong>niszy ekologicznej</strong> (Hutchinson)</li><li>zasada Gausego (poza kartą - wiedza z podręcznika)</li></ul>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Wariant | Typowy błąd ucznia |<br>| B2 | Uczeń poprawnie rozpoznaje mechanizm &quot;rywalizacja o miejsca bytowania = wewnątrzgatunkowa&quot;, ale nie pamięta, że na Wyspach chodzi o DWIE różne wiewiórki, więc to jest między-gatunkowe |<br>| A1 | Uczeń wybiera A (słusznie), ale uzasadnienie 1. mówi &quot;NIE wynika z ograniczenia przez inny gatunek&quot; - logicznie wyklucza A; to klasyczna pułapka negacji |<br>| B1 | Uczeń błędnie łączy: &quot;wewnątrzgatunkowa, bo inny gatunek jej nie ogranicza&quot; - brzmi spójnie, ale jest merytorycznie fałszywe |</p>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Uzasadnienie 1. zawiera słowo „NIE&quot; - uczeń czytający pobieżnie może przeoczyć negację i uznać je za pasujące do A.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> &quot;Miejsca bytowania&quot; w uzasadnieniu 2. brzmią jak coś, o co wiewiórki faktycznie konkurują - ale kluczowe jest słowo &quot;osobniki <strong>tego gatunku</strong>&quot;, czyli jeden gatunek = wewnątrzgatunkowa → niezgodne z A.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Wiewiórka szara NIE jest drapieżnikiem wiewiórki pospolitej - to <strong>konkurent</strong>, nie predator. Częsty błąd: mylenie presji drapieżniczej z konkurencją o zasoby.</blockquote>"}]}