{"id":"biologia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad/14.1","paper_id":"biologia-2022-maj-matura-rozszerzona","number":"14.1","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2022,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 14.1. (0-1)\nDokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie 1., 2. albo 3.\nPrzedstawiony na rysunku transport cząsteczki LDL do wnętrza komórki to przykład\nA.\nendocytozy,\nponieważ\n1.\nbezpośrednio przez błonę są transportowane\nmałe cząsteczki.\n2.\nuczestniczy w nim fragment błony komórkowej,\notaczający pobierane cząsteczki.\nB.\ndyfuzji prostej,\n3.\npobierane cząsteczki cholesterolu nie są trawione\nw komórce.\ncytozol\nbłona komórkowa\nLDL\nreceptor LDL\nendosom\nlizosom\nwolne aminokwasy\ncholesterol\nsiateczka\nśródplazmatyczna\njądro\nkomórkowe\nEBIP-R0_100","answer":"A2","answer_text":"14.1. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2022\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nII. Pogłębienie wiadomości dotyczących\nbudowy i funkcjonowania organizmu\nludzkiego. Zdający objaśnia funkcjonowanie\norganizmu ludzkiego na różnych poziomach\nzłożoności […].\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie\ninformacji. Zdający odczytuje […]\ni przetwarza informacje pozyskane\nz różnorodnych źródeł […].\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu\nczłowieka.\n4. Układ pokarmowy i przebieg procesów\ntrawiennych. Zdający:\n3) przedstawia […] proces […] transportu\n[…] tłuszczów.\nII. Budowa i funkcjonowanie komórki.\nZdający:\n2) opisuje błony komórki, wskazując na\nzwiązek między budową a funkcją pełnioną\nprzez błony.\nZasady oceniania\n1 pkt - za prawidłowe dokończenie zdania.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nA2","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**A2** - Transport LDL to **endocytoza**, ponieważ **uczestniczy w nim fragment błony komórkowej, otaczający pobierane cząsteczki.**\n\n## Sposób 1 - Mechanizm biologiczny krok po kroku\n\nŚledzimy drogę cząsteczki LDL opisaną w tekście i na schemacie:\n\n1. LDL (duża cząsteczka - lipoproteina!) przyłącza się do **receptora błonowego** - nie przenika samodzielnie przez błonę\n2. Fragment błony komórkowej **wpukla się do wnętrza**, otaczając kompleks LDL-receptor → tworzy **pęcherzyk endosomowy**\n3. Endosom wędruje do wnętrza komórki → LDL łączy się z lizosomem → enzymatyczny rozkład\n\nTo jest definicja **endocytozy receptorowej** (receptor-mediated endocytosis): pobieranie dużych cząsteczek przez **oderwanie fragmentu błony** i utworzenie pęcherzyka.\n\n**Uzasadnienie 2.** to dosłowny opis tego mechanizmu: *\"uczestniczy w nim fragment błony komórkowej, otaczający pobierane cząsteczki\"* ✅\n\n**Wniosek: A2**\n\n## Sposób 2 - Eliminacja przez weryfikację każdego wariantu\n\nSprawdzamy wszystkie 6 kombinacji (A1, A2, A3, B1, B2, B3):\n\n**Odrzucenie litery B (dyfuzja prosta):**\n\n| Cecha dyfuzji prostej | Czy spełniona dla LDL? |\n| Cząsteczka mała i niepolarnalubapolarna | ❌ LDL to ogromna lipoproteina |\n| Przechodzi bezpośrednio przez dwuwarstwę lipidową | ❌ LDL wiąże się z receptorem, potem pęcherzyk |\n| Nie wymaga białek ani energii | ❌ wymaga receptora, błony, koatameru klatrynowego |\n\n→ **B odpada w całości.**\n\n**Weryfikacja uzasadnień dla A (endocytoza):**\n\n| Uzasadnienie | Ocena |\n| **1.** \"bezpośrednio przez błonę transportowane małe cząsteczki\" | ❌ LDL nie jest mała, nie przechodzi bezpośrednio - to opis dyfuzji prostej, nie endocytozy |\n| **2.** \"uczestniczy fragment błony, otaczający pobierane cząsteczki\" | ✅ DOKŁADNY mechanizm endocytozy - pęcherzyk z błony |\n| **3.** \"pobierane cząsteczki cholesterolu nie są trawione w komórce\" | ❌ FAŁSZ - tekst wprost mówi: *\"w lizosomie mają miejsce jej enzymatyczny rozkład i uwolnienie cholesterolu\"* |\n\n→ **Jedyna poprawna kombinacja: A2**\n\n## Orientacyjny schemat punktowania (odtworzony przez AI - NIE oficjalny klucz CKE)\n\n> 📋 **Orientacyjny schemat punktowania (nieoficjalny, odtworzony przez AI) (zadanie 14.1, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - uczeń zaznaczył **A oraz 2** (obie części muszą być zaznaczone poprawnie)\n> - **0 pkt** - każda inna kombinacja, zaznaczenie tylko jednej części, zaznaczenie więcej niż dwóch elementów\n> - **Uwagi (orientacyjne):** ❌ Nie uznaje się odpowiedzi A bez uzasadnienia ani uzasadnienia 2 bez litery A - **obie części łącznie decydują o punkcie**\n\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** - wystarczy znajomość definicji endocytozy i dyfuzji prostej oraz uważne czytanie tekstu i schematu.\n\n> 💡 Warto jednak pamiętać, że w zadaniach o transporcie przez błonę biologia maturalna wyróżnia:\n> - dyfuzja prosta → małe, niepolarne (np. \\ce{O2}, \\ce{CO2})\n> - dyfuzja ułatwiona → małe polarne przez kanały/przenośniki\n> - transport aktywny → wbrew gradientowi, z ATP\n> - endocytoza/egzocytoza → duże cząsteczki, pęcherzyki z błony\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Wariant | Typowy błąd ucznia |\n| **B1** | Uczeń myli LDL z małą cząsteczką; słowo \"cholesterol\" kojarzy z lipidami przechodzącymi przez błonę - ale cholesterol w LDL jest opakowany w białko i sam nie może przenikać |\n| **B2** | Uczeń poprawnie rozpoznaje mechanizm błony, ale błędnie klasyfikuje go jako dyfuzję - nie rozróżnia dyfuzji prostej od endocytozy |\n| **A1** | Uczeń wybiera endocytozę (dobrze!), ale łączy ją z uzasadnieniem pasującym do dyfuzji prostej - klasyczny błąd nieuważnego czytania |\n| **A3** | Uczeń wybiera endocytozę (dobrze!), ale nie czyta uważnie tekstu - który wprost informuje o enzymatycznym rozkładzie LDL w lizosomie |\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Pułapka 1:** Słowo \"cholesterol\" → odruch \"lipid → przechodzi przez błonę\". Ale **LDL to lipoproteina** - duży kompleks, musi wejść przez endocytozę, nie przez dwuwarstwę!\n\n> ⚠️ **Pułapka 2:** Uzasadnienie 3. brzmi wiarygodnie (\"cholesterol nie jest trawiony\") - ale tekst zadania wprost zaprzecza: lizosom **rozkłada** LDL i **uwalnia** cholesterol. Zawsze weryfikuj uzasadnienia danymi z zadania.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3:** Przy pytaniach \"połącz literę z cyfrą\" za 1 pkt - **oba elementy muszą być poprawne**. Dobra litera + złe uzasadnienie = **0 punktów**. Nie warto zgadywać uzasadnienia!","image":"img/biologia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad-14.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":16,"source":"ocr","answer_source":"zadaniazmatur","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2022 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 14.1. (0-1)<br>Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie 1., 2. albo 3.<br>Przedstawiony na rysunku transport cząsteczki LDL do wnętrza komórki to przykład<br>A.<br>endocytozy,<br>ponieważ<br>1.<br>bezpośrednio przez błonę są transportowane<br>małe cząsteczki.<br>2.<br>uczestniczy w nim fragment błony komórkowej,<br>otaczający pobierane cząsteczki.<br>B.<br>dyfuzji prostej,<br>3.<br>pobierane cząsteczki cholesterolu nie są trawione<br>w komórce.<br>cytozol<br>błona komórkowa<br>LDL<br>receptor LDL<br>endosom<br>lizosom<br>wolne aminokwasy<br>cholesterol<br>siateczka<br>śródplazmatyczna<br>jądro<br>komórkowe<br>EBIP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>14.1. (0-1)<br>Wymagania egzaminacyjne 2022<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>II. Pogłębienie wiadomości dotyczących<br>budowy i funkcjonowania organizmu<br>ludzkiego. Zdający objaśnia funkcjonowanie<br>organizmu ludzkiego na różnych poziomach<br>złożoności […].<br>IV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie<br>informacji. Zdający odczytuje […]<br>i przetwarza informacje pozyskane<br>z różnorodnych źródeł […].<br>V. Budowa i funkcjonowanie organizmu<br>człowieka.</p>\n<ol><li>Układ pokarmowy i przebieg procesów</li></ol>\n<p>trawiennych. Zdający:</p>\n<ol><li>przedstawia […] proces […] transportu</li></ol>\n<p>[…] tłuszczów.<br>II. Budowa i funkcjonowanie komórki.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>opisuje błony komórki, wskazując na</li></ol>\n<p>związek między budową a funkcją pełnioną<br>przez błony.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za prawidłowe dokończenie zdania.<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>A2</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>A2</strong> - Transport LDL to <strong>endocytoza</strong>, ponieważ <strong>uczestniczy w nim fragment błony komórkowej, otaczający pobierane cząsteczki.</strong></p>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm biologiczny krok po kroku</h4>\n<p>Śledzimy drogę cząsteczki LDL opisaną w tekście i na schemacie:</p>\n<ol><li>LDL (duża cząsteczka - lipoproteina!) przyłącza się do <strong>receptora błonowego</strong> - nie przenika samodzielnie przez błonę</li><li>Fragment błony komórkowej <strong>wpukla się do wnętrza</strong>, otaczając kompleks LDL-receptor → tworzy <strong>pęcherzyk endosomowy</strong></li><li>Endosom wędruje do wnętrza komórki → LDL łączy się z lizosomem → enzymatyczny rozkład</li></ol>\n<p>To jest definicja <strong>endocytozy receptorowej</strong> (receptor-mediated endocytosis): pobieranie dużych cząsteczek przez <strong>oderwanie fragmentu błony</strong> i utworzenie pęcherzyka.</p>\n<p><strong>Uzasadnienie 2.</strong> to dosłowny opis tego mechanizmu: <em>&quot;uczestniczy w nim fragment błony komórkowej, otaczający pobierane cząsteczki&quot;</em> ✅</p>\n<p><strong>Wniosek: A2</strong></p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja przez weryfikację każdego wariantu</h4>\n<p>Sprawdzamy wszystkie 6 kombinacji (A1, A2, A3, B1, B2, B3):</p>\n<p><strong>Odrzucenie litery B (dyfuzja prosta):</strong></p>\n<p>| Cecha dyfuzji prostej | Czy spełniona dla LDL? |<br>| Cząsteczka mała i niepolarnalubapolarna | ❌ LDL to ogromna lipoproteina |<br>| Przechodzi bezpośrednio przez dwuwarstwę lipidową | ❌ LDL wiąże się z receptorem, potem pęcherzyk |<br>| Nie wymaga białek ani energii | ❌ wymaga receptora, błony, koatameru klatrynowego |</p>\n<p>→ <strong>B odpada w całości.</strong></p>\n<p><strong>Weryfikacja uzasadnień dla A (endocytoza):</strong></p>\n<p>| Uzasadnienie | Ocena |<br>| <strong>1.</strong> &quot;bezpośrednio przez błonę transportowane małe cząsteczki&quot; | ❌ LDL nie jest mała, nie przechodzi bezpośrednio - to opis dyfuzji prostej, nie endocytozy |<br>| <strong>2.</strong> &quot;uczestniczy fragment błony, otaczający pobierane cząsteczki&quot; | ✅ DOKŁADNY mechanizm endocytozy - pęcherzyk z błony |<br>| <strong>3.</strong> &quot;pobierane cząsteczki cholesterolu nie są trawione w komórce&quot; | ❌ FAŁSZ - tekst wprost mówi: <em>&quot;w lizosomie mają miejsce jej enzymatyczny rozkład i uwolnienie cholesterolu&quot;</em> |</p>\n<p>→ <strong>Jedyna poprawna kombinacja: A2</strong></p>\n<h4>Orientacyjny schemat punktowania (odtworzony przez AI - NIE oficjalny klucz CKE)</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Orientacyjny schemat punktowania (nieoficjalny, odtworzony przez AI) (zadanie 14.1, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - uczeń zaznaczył <strong>A oraz 2</strong> (obie części muszą być zaznaczone poprawnie)<br>- <strong>0 pkt</strong> - każda inna kombinacja, zaznaczenie tylko jednej części, zaznaczenie więcej niż dwóch elementów<br>- <strong>Uwagi (orientacyjne):</strong> ❌ Nie uznaje się odpowiedzi A bez uzasadnienia ani uzasadnienia 2 bez litery A - <strong>obie części łącznie decydują o punkcie</strong></blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów</strong> - wystarczy znajomość definicji endocytozy i dyfuzji prostej oraz uważne czytanie tekstu i schematu.</p>\n<blockquote>💡 Warto jednak pamiętać, że w zadaniach o transporcie przez błonę biologia maturalna wyróżnia:<br>- dyfuzja prosta → małe, niepolarne (np. \\ce{O2}, \\ce{CO2})<br>- dyfuzja ułatwiona → małe polarne przez kanały/przenośniki<br>- transport aktywny → wbrew gradientowi, z ATP<br>- endocytoza/egzocytoza → duże cząsteczki, pęcherzyki z błony</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Wariant | Typowy błąd ucznia |<br>| <strong>B1</strong> | Uczeń myli LDL z małą cząsteczką; słowo &quot;cholesterol&quot; kojarzy z lipidami przechodzącymi przez błonę - ale cholesterol w LDL jest opakowany w białko i sam nie może przenikać |<br>| <strong>B2</strong> | Uczeń poprawnie rozpoznaje mechanizm błony, ale błędnie klasyfikuje go jako dyfuzję - nie rozróżnia dyfuzji prostej od endocytozy |<br>| <strong>A1</strong> | Uczeń wybiera endocytozę (dobrze!), ale łączy ją z uzasadnieniem pasującym do dyfuzji prostej - klasyczny błąd nieuważnego czytania |<br>| <strong>A3</strong> | Uczeń wybiera endocytozę (dobrze!), ale nie czyta uważnie tekstu - który wprost informuje o enzymatycznym rozkładzie LDL w lizosomie |</p>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 1:</strong> Słowo &quot;cholesterol&quot; → odruch &quot;lipid → przechodzi przez błonę&quot;. Ale <strong>LDL to lipoproteina</strong> - duży kompleks, musi wejść przez endocytozę, nie przez dwuwarstwę!</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 2:</strong> Uzasadnienie 3. brzmi wiarygodnie (&quot;cholesterol nie jest trawiony&quot;) - ale tekst zadania wprost zaprzecza: lizosom <strong>rozkłada</strong> LDL i <strong>uwalnia</strong> cholesterol. Zawsze weryfikuj uzasadnienia danymi z zadania.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 3:</strong> Przy pytaniach &quot;połącz literę z cyfrą&quot; za 1 pkt - <strong>oba elementy muszą być poprawne</strong>. Dobra litera + złe uzasadnienie = <strong>0 punktów</strong>. Nie warto zgadywać uzasadnienia!</blockquote>"}]}