{"id":"biologia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad/17.1","paper_id":"biologia-2022-maj-matura-rozszerzona","number":"17.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2022,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 17.1. (0-1)\nRozstrzygnij, czy postawiona hipoteza została przyjęta, czy - odrzucona. Odpowiedź\nuzasadnij, odwołując się do wyników badań przedstawionych na wykresie.\n0\n10\n20\n30\n40\n50\n60\n70\n80\nbiegusy będące\nofiarami sokołów\npopulacja żywych\nbiegusów\nudział osobników poszczególnej płci\n[%]\nsamice\nsamce\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"17.1. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2022\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nIII. Pogłębienie znajomości metodyki badań\nbiologicznych. Zdający […] stawia hipotezy\ni weryfikuje je na drodze obserwacji\ni doświadczeń.\nIX. Ewolucja.\n3. Elementy genetyki populacji. Zdający:\n3) wykazuje, że na poziomie genetycznym\nefektem doboru naturalnego są zmiany\nczęstości genów w populacji.\nZasady oceniania\n1 pkt - za prawidłowe:\n1) rozstrzygnięcie, że wyniki badania nie potwierdziły postawionej hipotezy\noraz\n2) uzasadnienie, odnoszące się do zbliżonej proporcji płci w populacji żywych biegusów\ni biegusów będących ofiarami sokołów lub do większego udziału samców wśród ofiar\nsokołów.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nHipoteza została odrzucona. Wyniki wskazują, że udział samic wśród ofiar sokołów jest\npodobny do ich udziału w populacji, a więc ta dysproporcja nie jest wynikiem ich\nczęstszego odławiania przez sokoły wędrowne.\nMały udział samic w badanej populacji nie jest spowodowany tym, że samice częściej są\nłowione przez sokoły. Wyniki badania wskazują, że to samce częściej są ofiarami, a więc\nhipoteza nie została potwierdzona.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nOdrzucona, ponieważ wśród ofiar sokołów jest więcej samców.\nHipoteza została odrzucona, ponieważ biegusy, niezależnie od płci, z jednakowym\nprawdopodobieństwem mogą stać się ofiarą sokołów.\nZweryfikowana negatywnie - płeć ofiary nie ma wpływu na złowienie jej przez sokoła,\ndlatego proporcja płci wśród ofiar odzwierciedla proporcję w populacji ogólnej.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Hipoteza została odrzucona.**\n\nUdział samic wśród ofiar sokołów (~24%) jest taki sam jak udział samic w populacji żywych biegusów (~25%) - sokoły nie polują selektywnie na samice.\n\n## Sposób 1 - Analiza proporcji: ofiara vs. populacja\n\n**Logika weryfikacji hipotezy eksperymentalnej:**\n\nHipoteza zakłada, że samice **częściej** padają ofiarami sokołów niż samce. Gdyby hipoteza była prawdziwa, wśród zebranych piór po ofiarach sokołów samice powinny być **nadreprezentowane** w porównaniu do ich udziału w populacji.\n\n**Odczytanie danych z wykresu:**\n\n| Grupa | Samice | Samce |\n| Ofiary sokołów | ~24% | ~76% |\n| Populacja żywych biegusów | ~25% | ~75% |\n\n**Wniosek:** Proporcja samic wśród ofiar (~24%) jest **praktycznie identyczna** z proporcją samic w populacji żywych ptaków (~25%). Różnica jest nieistotna - brak nadreprezentacji samic wśród ofiar.\n\n**Dlatego:** Sokoły nie wybierają samic częściej niż samców - polują na oba typy proporcjonalnie do ich liczebności w populacji. **Hipoteza jest odrzucona.**\n\n## Sposób 2 - Rozumowanie przez falsyfikację (kontrprzykład)\n\n**Co musiałoby być prawdą, żeby hipotezę przyjąć?**\n\nHipoteza = „samice padają ofiarą sokołów **częściej**\". Przyjęcie hipotezy wymagałoby, by wykres pokazał np.:\n\n- Ofiary sokołów: samice **>25%** (wyraźnie więcej niż w populacji)\n- Populacja żywych: samice ~25%\n\nInnymi słowy: słupek samic w grupie „ofiar\" byłby wyższy niż słupek samic w grupie „populacji żywych\".\n\n**Co faktycznie pokazuje wykres?**\n\nSłupki samic są **niemal równej wysokości** w obu grupach (~24% ≈ ~25%). Żadnej różnicy - żadnego selektywnego drapieżnictwa na samice.\n\n**Konkluzja:** Dane **falsyfikują** hipotezę. Nierówny stosunek płci (3♂:1♀) w populacjach północnych **NIE jest spowodowany** preferencyjnym łowieniem samic przez sokoły wędrowne.\n\n## Orientacyjny schemat punktowania (odtworzony przez AI - NIE oficjalny klucz CKE)\n\n> 📋 **Orientacyjny schemat punktowania (nieoficjalny, odtworzony przez AI) (zadanie 17.1, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - uczeń:\n> - poprawnie **rozstrzyga**, że hipoteza została **odrzucona**\n> - **ORAZ** uzasadnia przez odwołanie do danych z wykresu: proporcja samic wśród ofiar sokołów jest zbliżona / taka sama jak w populacji żywych biegusów, co wskazuje, że sokoły nie polują selektywnie na samice\n> - **0 pkt** - sama odpowiedź „odrzucona\" bez uzasadnienia; uzasadnienie bez rozstrzygnięcia; błędne rozstrzygnięcie („przyjęta\")\n> - **Akceptowane warianty uzasadnienia:** „udział samic wśród ofiar (~24%) jest taki sam jak w populacji (~25%)\" / „brak różnicy między proporcją samic w obu grupach\" / „sokoły polują na samice i samce w takim samym stosunku jak w populacji\"\n> - **Uwagi (orientacyjne):** ❌ Nie uznaje się samego stwierdzenia „stosunek jest taki sam\" bez powiązania z hipotezą o selektywnym drapieżnictwie.\n\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** - zadanie dotyczy interpretacji wykresu i weryfikacji hipotezy. Wystarczy umiejętność logicznego wnioskowania z danych oraz znajomość zasad falsyfikacji hipotezy naukowej.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd - uczeń widzi, że samic jest mało (~24-25%) i **myli stosunek w populacji z wynikiem eksperymentu**. Myśli: „skoro samic jest mało, to hipoteza potwierdzona\". Ale porównywać trzeba proporcję samic w ofiarach **z proporcją samic w populacji żywych** - nie z oczekiwanym 50%.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Hipoteza dotyczy **selektywności** polowania sokołów. Hipoteza zostałaby przyjęta tylko wtedy, gdyby sokoły nieproporcjonalnie częściej atakowały samice. Skoro odsetek samic wśród ofiar ≈ odsetek samic w populacji, sokoły są **nieselektywne** względem płci.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** W odpowiedzi MUSZĄ być dwa elementy: **(1) rozstrzygnięcie** (odrzucona/przyjęta) + **(2) uzasadnienie z wykresu**. Samo słowo „odrzucona\" bez danych = 0 pkt!","image":"img/biologia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad-17.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":20,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2022 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 17.1. (0-1)<br>Rozstrzygnij, czy postawiona hipoteza została przyjęta, czy - odrzucona. Odpowiedź<br>uzasadnij, odwołując się do wyników badań przedstawionych na wykresie.<br>0<br>10<br>20<br>30<br>40<br>50<br>60<br>70<br>80<br>biegusy będące<br>ofiarami sokołów<br>populacja żywych<br>biegusów<br>udział osobników poszczególnej płci<br>[%]<br>samice<br>samce<br>EBIP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>17.1. (0-1)<br>Wymagania egzaminacyjne 2022<br>Wymaganie ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>III. Pogłębienie znajomości metodyki badań<br>biologicznych. Zdający […] stawia hipotezy<br>i weryfikuje je na drodze obserwacji<br>i doświadczeń.<br>IX. Ewolucja.</p>\n<ol><li>Elementy genetyki populacji. Zdający:</li><li>wykazuje, że na poziomie genetycznym</li></ol>\n<p>efektem doboru naturalnego są zmiany<br>częstości genów w populacji.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za prawidłowe:</p>\n<ol><li>rozstrzygnięcie, że wyniki badania nie potwierdziły postawionej hipotezy</li></ol>\n<p>oraz</p>\n<ol><li>uzasadnienie, odnoszące się do zbliżonej proporcji płci w populacji żywych biegusów</li></ol>\n<p>i biegusów będących ofiarami sokołów lub do większego udziału samców wśród ofiar<br>sokołów.<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązania<br>Hipoteza została odrzucona. Wyniki wskazują, że udział samic wśród ofiar sokołów jest<br>podobny do ich udziału w populacji, a więc ta dysproporcja nie jest wynikiem ich<br>częstszego odławiania przez sokoły wędrowne.<br>Mały udział samic w badanej populacji nie jest spowodowany tym, że samice częściej są<br>łowione przez sokoły. Wyniki badania wskazują, że to samce częściej są ofiarami, a więc<br>hipoteza nie została potwierdzona.<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań<br>Odrzucona, ponieważ wśród ofiar sokołów jest więcej samców.<br>Hipoteza została odrzucona, ponieważ biegusy, niezależnie od płci, z jednakowym<br>prawdopodobieństwem mogą stać się ofiarą sokołów.<br>Zweryfikowana negatywnie - płeć ofiary nie ma wpływu na złowienie jej przez sokoła,<br>dlatego proporcja płci wśród ofiar odzwierciedla proporcję w populacji ogólnej.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Hipoteza została odrzucona.</strong></p>\n<p>Udział samic wśród ofiar sokołów (~24%) jest taki sam jak udział samic w populacji żywych biegusów (~25%) - sokoły nie polują selektywnie na samice.</p>\n<h4>Sposób 1 - Analiza proporcji: ofiara vs. populacja</h4>\n<p><strong>Logika weryfikacji hipotezy eksperymentalnej:</strong></p>\n<p>Hipoteza zakłada, że samice <strong>częściej</strong> padają ofiarami sokołów niż samce. Gdyby hipoteza była prawdziwa, wśród zebranych piór po ofiarach sokołów samice powinny być <strong>nadreprezentowane</strong> w porównaniu do ich udziału w populacji.</p>\n<p><strong>Odczytanie danych z wykresu:</strong></p>\n<p>| Grupa | Samice | Samce |<br>| Ofiary sokołów | ~24% | ~76% |<br>| Populacja żywych biegusów | ~25% | ~75% |</p>\n<p><strong>Wniosek:</strong> Proporcja samic wśród ofiar (~24%) jest <strong>praktycznie identyczna</strong> z proporcją samic w populacji żywych ptaków (~25%). Różnica jest nieistotna - brak nadreprezentacji samic wśród ofiar.</p>\n<p><strong>Dlatego:</strong> Sokoły nie wybierają samic częściej niż samców - polują na oba typy proporcjonalnie do ich liczebności w populacji. <strong>Hipoteza jest odrzucona.</strong></p>\n<h4>Sposób 2 - Rozumowanie przez falsyfikację (kontrprzykład)</h4>\n<p><strong>Co musiałoby być prawdą, żeby hipotezę przyjąć?</strong></p>\n<p>Hipoteza = „samice padają ofiarą sokołów <strong>częściej</strong>&quot;. Przyjęcie hipotezy wymagałoby, by wykres pokazał np.:</p>\n<ul><li>Ofiary sokołów: samice <strong>&gt;25%</strong> (wyraźnie więcej niż w populacji)</li><li>Populacja żywych: samice ~25%</li></ul>\n<p>Innymi słowy: słupek samic w grupie „ofiar&quot; byłby wyższy niż słupek samic w grupie „populacji żywych&quot;.</p>\n<p><strong>Co faktycznie pokazuje wykres?</strong></p>\n<p>Słupki samic są <strong>niemal równej wysokości</strong> w obu grupach (~24% ≈ ~25%). Żadnej różnicy - żadnego selektywnego drapieżnictwa na samice.</p>\n<p><strong>Konkluzja:</strong> Dane <strong>falsyfikują</strong> hipotezę. Nierówny stosunek płci (3♂:1♀) w populacjach północnych <strong>NIE jest spowodowany</strong> preferencyjnym łowieniem samic przez sokoły wędrowne.</p>\n<h4>Orientacyjny schemat punktowania (odtworzony przez AI - NIE oficjalny klucz CKE)</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Orientacyjny schemat punktowania (nieoficjalny, odtworzony przez AI) (zadanie 17.1, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - uczeń:<br>- poprawnie <strong>rozstrzyga</strong>, że hipoteza została <strong>odrzucona</strong><br>- <strong>ORAZ</strong> uzasadnia przez odwołanie do danych z wykresu: proporcja samic wśród ofiar sokołów jest zbliżona / taka sama jak w populacji żywych biegusów, co wskazuje, że sokoły nie polują selektywnie na samice<br>- <strong>0 pkt</strong> - sama odpowiedź „odrzucona&quot; bez uzasadnienia; uzasadnienie bez rozstrzygnięcia; błędne rozstrzygnięcie („przyjęta&quot;)<br>- <strong>Akceptowane warianty uzasadnienia:</strong> „udział samic wśród ofiar (~24%) jest taki sam jak w populacji (~25%)&quot; / „brak różnicy między proporcją samic w obu grupach&quot; / „sokoły polują na samice i samce w takim samym stosunku jak w populacji&quot;<br>- <strong>Uwagi (orientacyjne):</strong> ❌ Nie uznaje się samego stwierdzenia „stosunek jest taki sam&quot; bez powiązania z hipotezą o selektywnym drapieżnictwie.</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów</strong> - zadanie dotyczy interpretacji wykresu i weryfikacji hipotezy. Wystarczy umiejętność logicznego wnioskowania z danych oraz znajomość zasad falsyfikacji hipotezy naukowej.</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd - uczeń widzi, że samic jest mało (~24-25%) i <strong>myli stosunek w populacji z wynikiem eksperymentu</strong>. Myśli: „skoro samic jest mało, to hipoteza potwierdzona&quot;. Ale porównywać trzeba proporcję samic w ofiarach <strong>z proporcją samic w populacji żywych</strong> - nie z oczekiwanym 50%.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Hipoteza dotyczy <strong>selektywności</strong> polowania sokołów. Hipoteza zostałaby przyjęta tylko wtedy, gdyby sokoły nieproporcjonalnie częściej atakowały samice. Skoro odsetek samic wśród ofiar ≈ odsetek samic w populacji, sokoły są <strong>nieselektywne</strong> względem płci.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> W odpowiedzi MUSZĄ być dwa elementy: <strong>(1) rozstrzygnięcie</strong> (odrzucona/przyjęta) + <strong>(2) uzasadnienie z wykresu</strong>. Samo słowo „odrzucona&quot; bez danych = 0 pkt!</blockquote>"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"<p>Hipoteza została odrzucona. Wyniki wskazują, że udział samic wśród ofiar sokołów jest podobny do ich udziału w populacji, a więc ta dysproporcja nie jest wynikiem ich częstszego odławiania przez sokoły wędrowne.</p>"}]}