{"id":"biologia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad/2.1","paper_id":"biologia-2022-maj-matura-rozszerzona","number":"2.1","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2022,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 2.1. (0-1)\nKtóre z powyższych ugrupowań atomów stanowi wiązanie powstające pomiędzy\naminokwasami podczas syntezy peptydów w komórce? Zaznacz właściwą odpowiedź\nspośród podanych oraz podaj nazwę tego wiązania.\nA. 1 B. 2 C. 3 D. 4\nNazwa wiązania:","answer":null,"answer_text":"2.1. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2022\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia. Zdający\nprzedstawia […] procesy biologiczne […].\nI. Budowa chemiczna organizmów.\n1. Zagadnienia ogólne. Zdający:\n3) przedstawia rodzaje wiązań\ni oddziaływań chemicznych występujące\nw cząsteczkach biologicznych […].\n4. Białka. Zdający:\n2) przedstawia za pomocą rysunku\npowstawanie wiązania peptydowego.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nZasady oceniania\n1 pkt - za wybór prawidłowej odpowiedzi oraz podanie poprawnej nazwy - wiązanie\npeptydowe lub amidowe.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nA\nNazwa wiązania:\nwiązanie peptydowe\npeptydowe\namidowe","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Ugrupowanie nr 1** (\\(\\ce{-CO-NH-}\\)) - **wiązanie peptydowe**\n\n## Sposób 1 - Mechanizm biologiczny syntezy peptydu\n\nPodczas syntezy peptydu w komórce (translacja na rybosomie) dochodzi do **kondensacji** - reakcji odwodnienia:\n\n\\[\n\\ce{R_1-COOH + H_2N-R_2 -> R_1-CO-NH-R_2 + H_2O}\n\\]\n\n- Grupa **karboksylowa** (\\(\\ce{-COOH}\\)) jednego aminokwasu reaguje z grupą **aminową** (\\(\\ce{-NH_2}\\)) kolejnego aminokwasu\n- Wydziela się cząsteczka wody (\\(\\ce{H_2O}\\))\n- Powstaje wiązanie **\\(\\ce{-CO-NH-}\\)** - to właśnie **wiązanie peptydowe**\n\nNa rysunku ugrupowanie to zaznaczono **ramką nr 1** (kolor pomarańczowy). Jest ono elementem szkieletu łańcucha polipeptydowego - powtarza się między każdą parą kolejnych aminokwasów.\n\n## Sposób 2 - Eliminacja przez funkcję pozostałych ugrupowań\n\nSprawdzamy, czym są ugrupowania 2, 3 i 4 - i czy mogą tworzyć wiązanie między aminokwasami:\n\n| Nr | Ugrupowanie | Funkcja w białku | Czy to wiązanie między aa? |\n| **1** | \\(\\ce{-CO-NH-}\\) wiązanie peptydowe | szkielet łańcucha | ✅ **TAK - to szukana odpowiedź** |\n| 2 | \\(\\ce{-SH}\\) tiolowa (cysteina) | łańcuch boczny (R) | ❌ Mostki dwusiarczkowe to wiązanie **w obrębie/między łańcuchami**, nie synteza peptydu |\n| 3 | \\(\\ce{-COO^-}\\) karboksylanowa | łańcuch boczny (R) kwasowego aa lub koniec C łańcucha | ❌ To wolna grupa boczna kwasu asparaginowego/glutaminowego, nie wiązanie |\n| 4 | \\(\\ce{-NH_2}\\) aminowa (lizyna) | łańcuch boczny (R) lizyny | ❌ To wolna grupa boczna, nie uczestniczy w tworzeniu szkieletu peptydu |\n\n**Wniosek:** Tylko ugrupowanie **1** jest produktem reakcji kondensacji aminokwasów - wiązaniem peptydowym.\n\n## Sposób 3 - Rozpoznanie przez budowę strukturalną\n\nWiązanie peptydowe ma charakterystyczną cechę strukturalną: jest to **wiązanie amidowe** - atom węgla grupy karbonylowej (\\(\\ce{C=O}\\)) bezpośrednio połączony z atomem azotu (\\(\\ce{N-H}\\)):\n\n\\[\n\\underbrace{\\ce{-CO-NH-}}_{\\text{wiązanie amidowe = peptydowe}}\n\\]\n\n- Ma częściowy charakter podwójny (delokalizacja elektronów) → łańcuch polipeptydowy jest **sztywny** w okolicy wiązania peptydowego (płaskie ugrupowanie)\n- Ugrupowanie 1 na rysunku: \\(\\ce{-CO-NH-}\\) między dwoma resztami aminokwasowymi = **jedyna opcja spełniająca definicję wiązania peptydowego**\n\n## Orientacyjny schemat punktowania (odtworzony przez AI - NIE oficjalny klucz CKE)\n\n> 📋 **Orientacyjny schemat punktowania (nieoficjalny, odtworzony przez AI) (zadanie 2.1, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - uczeń zaznaczył odpowiedź **1** oraz podał nazwę **wiązanie peptydowe**\n> - **0 pkt** - zaznaczono inne ugrupowanie LUB brak nazwy wiązania LUB nazwa błędna\n> - **Akceptowane warianty nazwy:** „wiązanie peptydowe\" (wymagane oba elementy odpowiedzi)\n\n## Wzory z karty CKE\n\n> 📖 **Karta wzorów CKE str. 6-7 - Aminokwasy:**\n> Tabela 20 aminokwasów z wzorami ogólnymi i łańcuchami bocznymi (R).\n> - Cysteina (Cys): łańcuch boczny \\(\\ce{-CH_2-SH}\\) → potwierdza, że ugrupowanie 2 to boczny łańcuch, **nie** wiązanie szkieletowe\n> - Lizyna (Lys): łańcuch boczny \\(\\ce{-(CH_2)_4-NH_2}\\) → potwierdza, że ugrupowanie 4 to boczny łańcuch\n>\n> 📖 **Karta wzorów CKE str. 4 - Hydroliza ATP:**\n> Synteza peptydów wymaga energii ATP. Samo wiązanie peptydowe (\\(\\ce{-CO-NH-}\\)) jest energetycznie niekorzystne - rybosomy i GTP napędzają tę reakcję. To kontekst biologiczny uzasadniający odpowiedź.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Wariant | Typowy błąd prowadzący do błędnej odpowiedzi |\n| **2** (\\(\\ce{-SH}\\)) | Uczeń myli mostki dwusiarczkowe (-S-S-) stabilizujące strukturę III-rzędową z wiązaniem peptydowym. Mostki **nie powstają podczas syntezy** - tworzą się po translacji w procesie fałdowania |\n| **3** (\\(\\ce{-COO^-}\\)) | Uczeń widzi grupę karboksylową i kojarzy ją z wiązaniem peptydowym (bo karboksyl reaguje z aminolem). Błąd: ta \\(\\ce{-COO^-}\\) to **wolna, niezreagowana** grupa boczna (np. kwasu asparaginowego) lub C-koniec łańcucha - nie jest wiązaniem |\n| **4** (\\(\\ce{-NH_2}\\)) | Analogiczny błąd: uczeń kojarzy aminę z syntezą peptydu. Ale ta \\(\\ce{-NH_2}\\) należy do **łańcucha bocznego lizyny** - nie do szkieletu peptydowego |\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Wiązanie peptydowe to \\(\\ce{-CO-NH-}\\) jako **całość** - błędem jest podanie samej grupy karbonylowej (\\(\\ce{-C=O}\\)) lub samej aminowej jako odpowiedzi.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Mostki dwusiarczkowe (\\(\\ce{-S-S-}\\)) to **nie** wiązania peptydowe - stabilizują strukturę III-rzędową/IV-rzędową, ale nie łączą aminokwasów w szkielet łańcucha.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Zadanie pyta o wiązanie **powstające podczas syntezy peptydów** - to kluczowy kontekst. Gdyby pytało o stabilizację struktury II-rzędowej, odpowiedzią byłyby wiązania wodorowe (których w tym rysunku nie zaznaczono jako osobnej opcji).","image":"img/biologia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad-2.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":3,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2022 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 2.1. (0-1)
Które z powyższych ugrupowań atomów stanowi wiązanie powstające pomiędzy
aminokwasami podczas syntezy peptydów w komórce? Zaznacz właściwą odpowiedź
spośród podanych oraz podaj nazwę tego wiązania.
A. 1 B. 2 C. 3 D. 4
Nazwa wiązania:

","answer_text_html":"

2.1. (0-1)
Wymagania egzaminacyjne 2022
Wymaganie ogólne
Wymagania szczegółowe
I. Poznanie świata organizmów na różnych
poziomach organizacji życia. Zdający
przedstawia […] procesy biologiczne […].
I. Budowa chemiczna organizmów.

\n
  1. Zagadnienia ogólne. Zdający:
  2. przedstawia rodzaje wiązań
\n

i oddziaływań chemicznych występujące
w cząsteczkach biologicznych […].

\n
  1. Białka. Zdający:
  2. przedstawia za pomocą rysunku
\n

powstawanie wiązania peptydowego.
Zasady oceniania rozwiązań zadań
Zasady oceniania
1 pkt - za wybór prawidłowej odpowiedzi oraz podanie poprawnej nazwy - wiązanie
peptydowe lub amidowe.
0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe rozwiązania
A
Nazwa wiązania:
wiązanie peptydowe
peptydowe
amidowe

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Ugrupowanie nr 1 (\\(\\ce{-CO-NH-}\\)) - wiązanie peptydowe

\n

Sposób 1 - Mechanizm biologiczny syntezy peptydu

\n

Podczas syntezy peptydu w komórce (translacja na rybosomie) dochodzi do kondensacji - reakcji odwodnienia:

\n

\\[
\\ce{R_1-COOH + H_2N-R_2 -> R_1-CO-NH-R_2 + H_2O}
\\]

\n\n

Na rysunku ugrupowanie to zaznaczono ramką nr 1 (kolor pomarańczowy). Jest ono elementem szkieletu łańcucha polipeptydowego - powtarza się między każdą parą kolejnych aminokwasów.

\n

Sposób 2 - Eliminacja przez funkcję pozostałych ugrupowań

\n

Sprawdzamy, czym są ugrupowania 2, 3 i 4 - i czy mogą tworzyć wiązanie między aminokwasami:

\n

| Nr | Ugrupowanie | Funkcja w białku | Czy to wiązanie między aa? |
| 1 | \\(\\ce{-CO-NH-}\\) wiązanie peptydowe | szkielet łańcucha | ✅ TAK - to szukana odpowiedź |
| 2 | \\(\\ce{-SH}\\) tiolowa (cysteina) | łańcuch boczny (R) | ❌ Mostki dwusiarczkowe to wiązanie w obrębie/między łańcuchami, nie synteza peptydu |
| 3 | \\(\\ce{-COO^-}\\) karboksylanowa | łańcuch boczny (R) kwasowego aa lub koniec C łańcucha | ❌ To wolna grupa boczna kwasu asparaginowego/glutaminowego, nie wiązanie |
| 4 | \\(\\ce{-NH_2}\\) aminowa (lizyna) | łańcuch boczny (R) lizyny | ❌ To wolna grupa boczna, nie uczestniczy w tworzeniu szkieletu peptydu |

\n

Wniosek: Tylko ugrupowanie 1 jest produktem reakcji kondensacji aminokwasów - wiązaniem peptydowym.

\n

Sposób 3 - Rozpoznanie przez budowę strukturalną

\n

Wiązanie peptydowe ma charakterystyczną cechę strukturalną: jest to wiązanie amidowe - atom węgla grupy karbonylowej (\\(\\ce{C=O}\\)) bezpośrednio połączony z atomem azotu (\\(\\ce{N-H}\\)):

\n

\\[
\\underbrace{\\ce{-CO-NH-}}_{\\text{wiązanie amidowe = peptydowe}}
\\]

\n\n

Orientacyjny schemat punktowania (odtworzony przez AI - NIE oficjalny klucz CKE)

\n
📋 Orientacyjny schemat punktowania (nieoficjalny, odtworzony przez AI) (zadanie 2.1, max 1 pkt):
- 1 pkt - uczeń zaznaczył odpowiedź 1 oraz podał nazwę wiązanie peptydowe
- 0 pkt - zaznaczono inne ugrupowanie LUB brak nazwy wiązania LUB nazwa błędna
- Akceptowane warianty nazwy: „wiązanie peptydowe" (wymagane oba elementy odpowiedzi)
\n

Wzory z karty CKE

\n
📖 Karta wzorów CKE str. 6-7 - Aminokwasy:
Tabela 20 aminokwasów z wzorami ogólnymi i łańcuchami bocznymi (R).
- Cysteina (Cys): łańcuch boczny \\(\\ce{-CH_2-SH}\\) → potwierdza, że ugrupowanie 2 to boczny łańcuch, nie wiązanie szkieletowe
- Lizyna (Lys): łańcuch boczny \\(\\ce{-(CH_2)_4-NH_2}\\) → potwierdza, że ugrupowanie 4 to boczny łańcuch

📖 Karta wzorów CKE str. 4 - Hydroliza ATP:
Synteza peptydów wymaga energii ATP. Samo wiązanie peptydowe (\\(\\ce{-CO-NH-}\\)) jest energetycznie niekorzystne - rybosomy i GTP napędzają tę reakcję. To kontekst biologiczny uzasadniający odpowiedź.
\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Wariant | Typowy błąd prowadzący do błędnej odpowiedzi |
| 2 (\\(\\ce{-SH}\\)) | Uczeń myli mostki dwusiarczkowe (-S-S-) stabilizujące strukturę III-rzędową z wiązaniem peptydowym. Mostki nie powstają podczas syntezy - tworzą się po translacji w procesie fałdowania |
| 3 (\\(\\ce{-COO^-}\\)) | Uczeń widzi grupę karboksylową i kojarzy ją z wiązaniem peptydowym (bo karboksyl reaguje z aminolem). Błąd: ta \\(\\ce{-COO^-}\\) to wolna, niezreagowana grupa boczna (np. kwasu asparaginowego) lub C-koniec łańcucha - nie jest wiązaniem |
| 4 (\\(\\ce{-NH_2}\\)) | Analogiczny błąd: uczeń kojarzy aminę z syntezą peptydu. Ale ta \\(\\ce{-NH_2}\\) należy do łańcucha bocznego lizyny - nie do szkieletu peptydowego |

\n

Typowe pułapki i uwagi

\n
⚠️ Uwaga: Wiązanie peptydowe to \\(\\ce{-CO-NH-}\\) jako całość - błędem jest podanie samej grupy karbonylowej (\\(\\ce{-C=O}\\)) lub samej aminowej jako odpowiedzi.
\n
⚠️ Uwaga: Mostki dwusiarczkowe (\\(\\ce{-S-S-}\\)) to nie wiązania peptydowe - stabilizują strukturę III-rzędową/IV-rzędową, ale nie łączą aminokwasów w szkielet łańcucha.
\n
⚠️ Uwaga: Zadanie pyta o wiązanie powstające podczas syntezy peptydów - to kluczowy kontekst. Gdyby pytało o stabilizację struktury II-rzędowej, odpowiedzią byłyby wiązania wodorowe (których w tym rysunku nie zaznaczono jako osobnej opcji).
"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"

A, wiązanie peptydowe

"}]}