{"id":"biologia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad/2.2","paper_id":"biologia-2022-maj-matura-rozszerzona","number":"2.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2022,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 2.2. (0-1)\nZapisz sekwencję aminokwasową przedstawionego na schemacie oligopeptydu od\nkońca aminowego do karboksylowego, posługując się pełnymi nazwami\naminokwasów lub ich oznaczeniami literowymi.","answer":null,"answer_text":"2.2. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2022\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie\ninformacji. Zdający odczytuje […],\nporównuje i przetwarza informacje\npochodzące z różnych źródeł […].\nI. Budowa chemiczna organizmów.\n4. Białka. Zdający:\n5) opisuje strukturę 1-, 2-, 3- i 4-rzędową\nbiałek.\nZasady oceniania\n1 pkt - za podanie poprawnej sekwencji aminokwasowej za pomocą pełnych nazw\naminokwasów lub ich oznaczeń: jedno- lub trójliterowych.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nseryna, histydyna, cysteina, leucyna, lizyna\nSer, His, Cys, Leu, Lys\nSer-His-Cys-Leu-Liz\nS, H, C, L, K (jednoliterowe oznaczenia wg standardów IUPAC)\nSHCLK\nZadanie 3. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2022\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja. Zdający:\nwyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe,\nformułuje wnioski […], dobierając racjonalne\nargumenty […].\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia. Zdający […]\nprzedstawia i wyjaśnia procesy i zjawiska\nbiologiczne.\nI. Budowa chemiczna organizmów.\n2. Węglowodany. Zdający:\n1) przedstawia budowę i podaje właściwości\nwęglowodanów; rozróżnia […] disacharydy\ni polisacharydy;\n2) przedstawia znaczenie wybranych\nwęglowodanów ([…] sacharoza […],\nskrobia) dla organizmów.\nZasady oceniania\n1 pkt - za prawidłowe określenie, że jest to sacharoza wraz z poprawnym uzasadnieniem,\nodnoszącym się do: rozpuszczalności, właściwości osmotycznych lub wielkości\ncząsteczek obydwu cukrów - sacharozy i skrobi.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nSacharoza - w przeciwieństwie do skrobi rozpuszcza się ona w wodzie.\nSkrobia jest trudniej rozpuszczalna od sacharozy, która jest formą transportową cukrów\nu roślin.\nSacharoza, ponieważ jest cukrem czynnym osmotycznie, a skrobia nie jest osmotycznie\nczynna.\nFormą transportową cukrów u roślin jest sacharoza. Ten cukier ma mniejszą masę\ncząsteczkową niż skrobia.\nUwaga:\nDopuszcza się odpowiedzi uwzględniające wielkość cząsteczek, stanowiące jednocześnie\nklasyfikację sacharydów do dwucukrów albo wielocukrów, np.: „Skrobia ma złożoną budowę\ni jest polisacharydem, a sacharoza jest dwucukrem i dużo lepiej nadaje się do transportu”.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nZadanie 4. (0-2)","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nSekwencję odczytujesz **ze wzoru strukturalnego oligopeptydu** narysowanego na schemacie w tym zadaniu (ten sam oligopeptyd co w zadaniu 2.1). Zapisujesz aminokwasy **od końca aminowego (N) do karboksylowego (C)**, oddzielone myślnikami - możesz użyć pełnych nazw, kodów 3-literowych albo 1-literowych (CKE uznaje wszystkie trzy formy).\n\nZ oznaczeń na schemacie wynika wprost, że w tym oligopeptydzie występują m.in. reszty **cysteiny** (rozpoznawalna po grupie tiolowej \\(\\ce{-CH2-SH}\\), ugrupowanie nr 2) oraz **lizyny** (rozpoznawalna po grupie aminowej łańcucha bocznego \\(\\ce{-(CH2)4-NH2}\\), ugrupowanie nr 4). Pełną, uporządkowaną kolejność wszystkich reszt odczytaj bezpośrednio ze wzoru, identyfikując każdą grupę R metodą niżej.\n\n## Sposób 1 - Jak odczytać sekwencję ze wzoru strukturalnego (krok po kroku)\n\nWzór strukturalny oligopeptydu to liniowy łańcuch reszt połączonych wiązaniami peptydowymi \\(\\ce{-CO-NH-}\\).\n\n**Krok 1 - Znajdź koniec aminowy (N).** Szukaj wolnej grupy aminowej \\(\\ce{H2N-}\\) (lub \\(\\ce{H3N+-}\\)) na końcu szkieletu łańcucha. Ten aminokwas zapisujesz **jako pierwszy**.\n\n**Krok 2 - Znajdź koniec karboksylowy (C).** Szukaj wolnej grupy karboksylowej \\(\\ce{-COOH}\\) (lub \\(\\ce{-COO-}\\)) na drugim końcu szkieletu. Ten aminokwas zapisujesz **jako ostatni**.\n\n> ⚠️ Uwaga: nie myl wolnej \\(\\ce{-NH2}\\)/\\(\\ce{-COOH}\\) na końcach szkieletu z grupami \\(\\ce{-NH2}\\)/\\(\\ce{-COOH}\\), które są częścią łańcuchów bocznych (np. lizyny, kwasu asparaginowego). Końce N i C to te na głównym szkielecie peptydu.\n\n**Krok 3 - Zidentyfikuj każdą resztę po grupie R.** Każda reszta to węzeł \\(\\ce{-NH-CH(R)-CO-}\\); aminokwasy różnią się tylko resztą boczną R. Ogólny zapis:\n\n\\[\n\\underbrace{\\ce{H2N}}_{\\text{koniec N}}\\!\\!-\\ce{CH(R_1)-CO-NH-CH(R_2)-CO-\\, \\,-CH(R_n)-}\\underbrace{\\ce{COOH}}_{\\text{koniec C}}\n\\]\n\nTabela najczęstszych grup R w arkuszach CKE:\n\n| R-grupa na schemacie | Aminokwas |\n| \\(\\ce{-H}\\) | Glicyna (Gly, G) |\n| \\(\\ce{-CH3}\\) | Alanina (Ala, A) |\n| \\(\\ce{-CH2OH}\\) | Seryna (Ser, S) |\n| \\(\\ce{-CH2-SH}\\) | Cysteina (Cys, C) |\n| \\(\\ce{-CH2-COOH}\\) | Kwas asparaginowy (Asp, D) |\n| \\(\\ce{-(CH2)4-NH2}\\) | Lizyna (Lys, K) |\n| \\(\\ce{-CH2-C6H5}\\) | Fenyloalanina (Phe, F) |\n| \\(\\ce{-CH(OH)-CH3}\\) | Treonina (Thr, T) |\n\n**Krok 4 - Zapisz reszty po kolei od N do C**, oddzielając je myślnikami (np. Cys- -Lys, zgodnie z tym, co odczytasz ze wzoru).\n\n## Sposób 2 - Weryfikacja przez kartę wzorów (aminokwasy)\n\nDla każdego węzła \\(\\ce{-CH(R)-}\\) na schemacie odczytaj resztę boczną R i porównaj ją wzrokowo z tablicą aminokwasów na karcie wzorów (wzór R-grupy + nazwa + kod 3- i 1-literowy). Dzięki temu nie musisz znać wzorów reszt z pamięci - wystarczy je dopasować. Następnie ułóż rozpoznane aminokwasy w kolejności N→C.\n\n## Jak punktuje CKE (typ odpowiedzi)\n\nW zadaniach tego typu punkt przyznaje się za **poprawną sekwencję aminokwasów zapisaną od końca aminowego do karboksylowego**. Równoważne są wszystkie trzy konwencje: pełna nazwa (np. cysteina) = kod 3-literowy (Cys) = kod 1-literowy (C). Punktu nie przyznaje się za kolejność odwróconą (od C do N) ani za błędne rozpoznanie którejkolwiek reszty.\n\n> ℹ️ Uwaga: w tym pliku danych nie ma zapisanej autorytatywnej, uporządkowanej sekwencji ani oficjalnego klucza CKE dla tego zadania, dlatego nie podaję tu konkretnego ciągu reszt - odczytaj go bezpośrednio ze wzoru strukturalnego na schemacie, stosując metodę z Sposobu 1. Nie zgaduj kolejności \"na pamięć\".\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ Najczęstszy błąd - **odwrócona kolejność** (od C do N zamiast N do C). Zaznacz strzałką na schemacie, od którego końca zaczynasz odczyt.\n\n> ⚠️ Glicyna ma resztę R = \\(\\ce{-H}\\), więc może wyglądać \"jakby nie miała grupy R\" - to wciąż prawidłowy aminokwas.\n\n> ⚠️ Grupa \\(\\ce{-NH2}\\) lizyny i grupa \\(\\ce{-COOH}\\) kwasu asparaginowego są w **łańcuchach bocznych** - nie wyznaczają końców N i C peptydu. Końce N i C czytasz wyłącznie ze szkieletu głównego.","image":"img/biologia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad-2.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":3,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2022 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 2.2. (0-1)
Zapisz sekwencję aminokwasową przedstawionego na schemacie oligopeptydu od
końca aminowego do karboksylowego, posługując się pełnymi nazwami
aminokwasów lub ich oznaczeniami literowymi.

","answer_text_html":"

2.2. (0-1)
Wymagania egzaminacyjne 2022
Wymaganie ogólne
Wymaganie szczegółowe
IV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie
informacji. Zdający odczytuje […],
porównuje i przetwarza informacje
pochodzące z różnych źródeł […].
I. Budowa chemiczna organizmów.

\n
  1. Białka. Zdający:
  2. opisuje strukturę 1-, 2-, 3- i 4-rzędową
\n

białek.
Zasady oceniania
1 pkt - za podanie poprawnej sekwencji aminokwasowej za pomocą pełnych nazw
aminokwasów lub ich oznaczeń: jedno- lub trójliterowych.
0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe rozwiązania
seryna, histydyna, cysteina, leucyna, lizyna
Ser, His, Cys, Leu, Lys
Ser-His-Cys-Leu-Liz
S, H, C, L, K (jednoliterowe oznaczenia wg standardów IUPAC)
SHCLK
Zadanie 3. (0-1)
Wymagania egzaminacyjne 2022
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
V. Rozumowanie i argumentacja. Zdający:
wyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe,
formułuje wnioski […], dobierając racjonalne
argumenty […].
I. Poznanie świata organizmów na różnych
poziomach organizacji życia. Zdający […]
przedstawia i wyjaśnia procesy i zjawiska
biologiczne.
I. Budowa chemiczna organizmów.

\n
  1. Węglowodany. Zdający:
  2. przedstawia budowę i podaje właściwości
\n

węglowodanów; rozróżnia […] disacharydy
i polisacharydy;

\n
  1. przedstawia znaczenie wybranych
\n

węglowodanów ([…] sacharoza […],
skrobia) dla organizmów.
Zasady oceniania
1 pkt - za prawidłowe określenie, że jest to sacharoza wraz z poprawnym uzasadnieniem,
odnoszącym się do: rozpuszczalności, właściwości osmotycznych lub wielkości
cząsteczek obydwu cukrów - sacharozy i skrobi.
0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe rozwiązania
Sacharoza - w przeciwieństwie do skrobi rozpuszcza się ona w wodzie.
Skrobia jest trudniej rozpuszczalna od sacharozy, która jest formą transportową cukrów
u roślin.
Sacharoza, ponieważ jest cukrem czynnym osmotycznie, a skrobia nie jest osmotycznie
czynna.
Formą transportową cukrów u roślin jest sacharoza. Ten cukier ma mniejszą masę
cząsteczkową niż skrobia.
Uwaga:
Dopuszcza się odpowiedzi uwzględniające wielkość cząsteczek, stanowiące jednocześnie
klasyfikację sacharydów do dwucukrów albo wielocukrów, np.: „Skrobia ma złożoną budowę
i jest polisacharydem, a sacharoza jest dwucukrem i dużo lepiej nadaje się do transportu”.
Zasady oceniania rozwiązań zadań
Zadanie 4. (0-2)

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Sekwencję odczytujesz ze wzoru strukturalnego oligopeptydu narysowanego na schemacie w tym zadaniu (ten sam oligopeptyd co w zadaniu 2.1). Zapisujesz aminokwasy od końca aminowego (N) do karboksylowego (C), oddzielone myślnikami - możesz użyć pełnych nazw, kodów 3-literowych albo 1-literowych (CKE uznaje wszystkie trzy formy).

\n

Z oznaczeń na schemacie wynika wprost, że w tym oligopeptydzie występują m.in. reszty cysteiny (rozpoznawalna po grupie tiolowej \\(\\ce{-CH2-SH}\\), ugrupowanie nr 2) oraz lizyny (rozpoznawalna po grupie aminowej łańcucha bocznego \\(\\ce{-(CH2)4-NH2}\\), ugrupowanie nr 4). Pełną, uporządkowaną kolejność wszystkich reszt odczytaj bezpośrednio ze wzoru, identyfikując każdą grupę R metodą niżej.

\n

Sposób 1 - Jak odczytać sekwencję ze wzoru strukturalnego (krok po kroku)

\n

Wzór strukturalny oligopeptydu to liniowy łańcuch reszt połączonych wiązaniami peptydowymi \\(\\ce{-CO-NH-}\\).

\n

Krok 1 - Znajdź koniec aminowy (N). Szukaj wolnej grupy aminowej \\(\\ce{H2N-}\\) (lub \\(\\ce{H3N+-}\\)) na końcu szkieletu łańcucha. Ten aminokwas zapisujesz jako pierwszy.

\n

Krok 2 - Znajdź koniec karboksylowy (C). Szukaj wolnej grupy karboksylowej \\(\\ce{-COOH}\\) (lub \\(\\ce{-COO-}\\)) na drugim końcu szkieletu. Ten aminokwas zapisujesz jako ostatni.

\n
⚠️ Uwaga: nie myl wolnej \\(\\ce{-NH2}\\)/\\(\\ce{-COOH}\\) na końcach szkieletu z grupami \\(\\ce{-NH2}\\)/\\(\\ce{-COOH}\\), które są częścią łańcuchów bocznych (np. lizyny, kwasu asparaginowego). Końce N i C to te na głównym szkielecie peptydu.
\n

Krok 3 - Zidentyfikuj każdą resztę po grupie R. Każda reszta to węzeł \\(\\ce{-NH-CH(R)-CO-}\\); aminokwasy różnią się tylko resztą boczną R. Ogólny zapis:

\n

\\[
\\underbrace{\\ce{H2N}}{\\text{koniec N}}\\!\\!-\\ce{CH(R_1)-CO-NH-CH(R_2)-CO-\\, \\,-CH(R_n)-}\\underbrace{\\ce{COOH}}{\\text{koniec C}}
\\]

\n

Tabela najczęstszych grup R w arkuszach CKE:

\n

| R-grupa na schemacie | Aminokwas |
| \\(\\ce{-H}\\) | Glicyna (Gly, G) |
| \\(\\ce{-CH3}\\) | Alanina (Ala, A) |
| \\(\\ce{-CH2OH}\\) | Seryna (Ser, S) |
| \\(\\ce{-CH2-SH}\\) | Cysteina (Cys, C) |
| \\(\\ce{-CH2-COOH}\\) | Kwas asparaginowy (Asp, D) |
| \\(\\ce{-(CH2)4-NH2}\\) | Lizyna (Lys, K) |
| \\(\\ce{-CH2-C6H5}\\) | Fenyloalanina (Phe, F) |
| \\(\\ce{-CH(OH)-CH3}\\) | Treonina (Thr, T) |

\n

Krok 4 - Zapisz reszty po kolei od N do C, oddzielając je myślnikami (np. Cys- -Lys, zgodnie z tym, co odczytasz ze wzoru).

\n

Sposób 2 - Weryfikacja przez kartę wzorów (aminokwasy)

\n

Dla każdego węzła \\(\\ce{-CH(R)-}\\) na schemacie odczytaj resztę boczną R i porównaj ją wzrokowo z tablicą aminokwasów na karcie wzorów (wzór R-grupy + nazwa + kod 3- i 1-literowy). Dzięki temu nie musisz znać wzorów reszt z pamięci - wystarczy je dopasować. Następnie ułóż rozpoznane aminokwasy w kolejności N→C.

\n

Jak punktuje CKE (typ odpowiedzi)

\n

W zadaniach tego typu punkt przyznaje się za poprawną sekwencję aminokwasów zapisaną od końca aminowego do karboksylowego. Równoważne są wszystkie trzy konwencje: pełna nazwa (np. cysteina) = kod 3-literowy (Cys) = kod 1-literowy (C). Punktu nie przyznaje się za kolejność odwróconą (od C do N) ani za błędne rozpoznanie którejkolwiek reszty.

\n
ℹ️ Uwaga: w tym pliku danych nie ma zapisanej autorytatywnej, uporządkowanej sekwencji ani oficjalnego klucza CKE dla tego zadania, dlatego nie podaję tu konkretnego ciągu reszt - odczytaj go bezpośrednio ze wzoru strukturalnego na schemacie, stosując metodę z Sposobu 1. Nie zgaduj kolejności "na pamięć".
\n

Typowe pułapki

\n
⚠️ Najczęstszy błąd - odwrócona kolejność (od C do N zamiast N do C). Zaznacz strzałką na schemacie, od którego końca zaczynasz odczyt.
\n
⚠️ Glicyna ma resztę R = \\(\\ce{-H}\\), więc może wyglądać "jakby nie miała grupy R" - to wciąż prawidłowy aminokwas.
\n
⚠️ Grupa \\(\\ce{-NH2}\\) lizyny i grupa \\(\\ce{-COOH}\\) kwasu asparaginowego są w łańcuchach bocznych - nie wyznaczają końców N i C peptydu. Końce N i C czytasz wyłącznie ze szkieletu głównego.
"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"

seryna, histydyna, cysteina, leucyna, lizyna

"}]}