{"id":"biologia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad/3","paper_id":"biologia-2022-maj-matura-rozszerzona","number":"3","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2022,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3. (0-1)\nOkreśl, który cukier - sacharoza czy skrobia - jest formą transportową asymilatów\nu roślin. Odpowiedź uzasadnij, porównując właściwości obu cukrów.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n1.1.\n1.2.\n2.1.\n2.2.\n3.\nMaks. liczba pkt\n2\n2\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\n1\n2\n3\n4\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"N\nT","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Formą transportową asymilatów u roślin jest sacharoza.**\n\nUzasadnienie: sacharoza jest dobrze rozpuszczalna w wodzie i może być transportowana we floemu, natomiast skrobia jest nierozpuszczalna w wodzie i pełni funkcję zapasową (magazynową), a nie transportową.\n\n## Sposób 1 - Mechanizm biologiczny: od fotosyntezy do floemu\n\n1. **Fotosynteza** w liściach produkuje glukozę (\\(\\text{C}_6\\text{H}_{12}\\text{O}_6\\)).\n2. W komórkach mezofilu glukoza jest przekształcana do **sacharozy** (połączenie glukozy z fruktozą, wiązanie glikozydowe \\(\\alpha\\)-1,\\(\\beta\\)-2).\n3. Sacharoza jest **aktywnie ładowana do rurek sitowych floemu** (symportery H⁺/sacharoza) i przemieszczana od „źródła\" (liście) do „ujścia\" (korzenie, owoce, nasiona).\n4. W tkankach docelowych sacharoza jest hydrolizowana i przetwarzana np. na **skrobię** (forma zapasowa w amyloplastach) lub na energię w oddychaniu.\n\n**Wniosek:** sacharoza „jedzie\" transportem, skrobia „stoi\" w magazynie - nigdy odwrotnie.\n\n## Sposób 2 - Porównanie właściwości fizykochemicznych (eliminacja skrobi)\n\n| Właściwość | Sacharoza | Skrobia |\n| Typ związku | disacharyd (C₁₂H₂₂O₁₁) | polisacharyd (C₆H₁₀O₅)ₙ |\n| Masa cząsteczkowa | ~342 Da | kilka-kilkaset tysięcy Da |\n| Rozpuszczalność w wodzie | **bardzo dobra** | **praktycznie nierozpuszczalna** |\n| Zdolność do transportu we floemu | ✅ tak (rozpuszczona w wodzie floemowej) | ❌ nie (nie tworzy roztworu) |\n| Reaktywność chemiczna | **cukier nieredukujący** - stabilny w transporcie | cukier redukujący (po hydrolizie) - reaktywny |\n| Funkcja biologiczna | transport asymilatów | magazynowanie energii |\n\n**Kluczowy argument:** skrobia jest **nierozpuszczalna** - nie może tworzyć roztworu w sokach floemowych i nie może być przetłaczana przez rurki sitowe. Sacharoza rozpuszcza się łatwo i jest stabilna chemicznie (brak wolnej grupy aldehydowej/ketonowej → nie redukuje, nie reaguje z białkami transportowymi).\n\n## Sposób 3 - Argumentacja przez analogię logistyczną\n\nWyobraź sobie transport towaru:\n- **Sacharoza = towar sypki w workach** - łatwy do załadowania, przewiezienia, rozładowania.\n- **Skrobia = towar zbrylony, stały blok** - nie wejdzie do rurki transportowej.\n\nW praktyce rośliny **zawsze** konwertują skrobię → cukry proste → sacharozę **PRZED** transportem (np. mobilizacja skrobi z bulwy ziemniaka na wiosnę). Ten kierunek konwersji (skrobia → sacharoza do transportu) potwierdza, że sacharoza jest formą transportową, a skrobia zapasową.\n\n## Orientacyjny schemat punktowania (odtworzony przez AI - NIE oficjalny klucz CKE)\n\n> 📋 **Orientacyjny schemat punktowania (nieoficjalny, odtworzony przez AI) (zadanie 3, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - uczeń wskazuje **sacharozę** jako formę transportową ORAZ podaje uzasadnienie odwołujące się do porównania właściwości obu cukrów (np. rozpuszczalność: sacharoza rozpuszczalna / skrobia nierozpuszczalna; lub: sacharoza - disacharyd drobnocząsteczkowy / skrobia - polisacharyd wielocząsteczkowy)\n> - **0 pkt** - wskazanie tylko sacharozy bez uzasadnienia; uzasadnienie bez wskazania sacharozy; wskazanie skrobi; odpowiedź błędna lub brak odpowiedzi\n>\n> ✅ **Akceptowane warianty uzasadnienia:**\n> - \"sacharoza jest rozpuszczalna, skrobia nierozpuszczalna\"\n> - \"sacharoza jest disacharydem (małocząsteczkową), skrobia polisacharydem (wielkocząsteczkową)\"\n> - \"sacharoza może być transportowana we floem, skrobia nie\"\n>\n> ❌ **Nie uznaje się:** samego wskazania „sacharoza\" bez porównania właściwości; odpowiedzi „glukoza\" zamiast sacharozy\n\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** - wystarczy znajomość definicji i właściwości cukrów oraz mechanizmu transportu asymilatów we floem. Karta wzorów EM2023 nie zawiera sekcji o biochemii cukrów roślinnych - to czysta pamięć pojęciowa.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd = wskazanie **glukozy** zamiast sacharozy. Glukoza to produkt fotosyntezy, ale **nie** jest główną formą transportową - jest zbyt reaktywna (cukier redukujący) i energetycznie „kosztowna\" do transportu bez konwersji.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Uzasadnienie „bo sacharoza jest lepsza\" lub „bo sacharoza jest cukrem\" **nie wystarczy na punkt** - klucz wymaga konkretnego porównania właściwości (rozpuszczalność ALBO wielkość cząsteczki).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie mylić **miejsca syntezy skrobi** (chloroplasty = skrobia tranzytowa; amyloplasty = skrobia zapasowa) z transportem. Skrobia tranzytowa w chloroplastach też musi być rozłożona do sacharozy **zanim** trafi do floemu - to dowód, że skrobia sama w sobie nie jest transportowana.","image":"img/biologia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad-3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":3,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2022 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 3. (0-1)<br>Określ, który cukier - sacharoza czy skrobia - jest formą transportową asymilatów<br>u roślin. Odpowiedź uzasadnij, porównując właściwości obu cukrów.<br>Wypełnia<br>egzaminator<br>Nr zadania<br>1.1.<br>1.2.<br>2.1.<br>2.2.<br>3.<br>Maks. liczba pkt<br>2<br>2<br>1<br>1<br>1<br>Uzyskana liczba pkt<br>1<br>2<br>3<br>4<br>EBIP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>N<br>T</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Formą transportową asymilatów u roślin jest sacharoza.</strong></p>\n<p>Uzasadnienie: sacharoza jest dobrze rozpuszczalna w wodzie i może być transportowana we floemu, natomiast skrobia jest nierozpuszczalna w wodzie i pełni funkcję zapasową (magazynową), a nie transportową.</p>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm biologiczny: od fotosyntezy do floemu</h4>\n<ol><li><strong>Fotosynteza</strong> w liściach produkuje glukozę (\\(\\text{C}<em>6\\text{H}</em>{12}\\text{O}_6\\)).</li><li>W komórkach mezofilu glukoza jest przekształcana do <strong>sacharozy</strong> (połączenie glukozy z fruktozą, wiązanie glikozydowe \\(\\alpha\\)-1,\\(\\beta\\)-2).</li><li>Sacharoza jest <strong>aktywnie ładowana do rurek sitowych floemu</strong> (symportery H⁺/sacharoza) i przemieszczana od „źródła&quot; (liście) do „ujścia&quot; (korzenie, owoce, nasiona).</li><li>W tkankach docelowych sacharoza jest hydrolizowana i przetwarzana np. na <strong>skrobię</strong> (forma zapasowa w amyloplastach) lub na energię w oddychaniu.</li></ol>\n<p><strong>Wniosek:</strong> sacharoza „jedzie&quot; transportem, skrobia „stoi&quot; w magazynie - nigdy odwrotnie.</p>\n<h4>Sposób 2 - Porównanie właściwości fizykochemicznych (eliminacja skrobi)</h4>\n<p>| Właściwość | Sacharoza | Skrobia |<br>| Typ związku | disacharyd (C₁₂H₂₂O₁₁) | polisacharyd (C₆H₁₀O₅)ₙ |<br>| Masa cząsteczkowa | ~342 Da | kilka-kilkaset tysięcy Da |<br>| Rozpuszczalność w wodzie | <strong>bardzo dobra</strong> | <strong>praktycznie nierozpuszczalna</strong> |<br>| Zdolność do transportu we floemu | ✅ tak (rozpuszczona w wodzie floemowej) | ❌ nie (nie tworzy roztworu) |<br>| Reaktywność chemiczna | <strong>cukier nieredukujący</strong> - stabilny w transporcie | cukier redukujący (po hydrolizie) - reaktywny |<br>| Funkcja biologiczna | transport asymilatów | magazynowanie energii |</p>\n<p><strong>Kluczowy argument:</strong> skrobia jest <strong>nierozpuszczalna</strong> - nie może tworzyć roztworu w sokach floemowych i nie może być przetłaczana przez rurki sitowe. Sacharoza rozpuszcza się łatwo i jest stabilna chemicznie (brak wolnej grupy aldehydowej/ketonowej → nie redukuje, nie reaguje z białkami transportowymi).</p>\n<h4>Sposób 3 - Argumentacja przez analogię logistyczną</h4>\n<p>Wyobraź sobie transport towaru:</p>\n<ul><li><strong>Sacharoza = towar sypki w workach</strong> - łatwy do załadowania, przewiezienia, rozładowania.</li><li><strong>Skrobia = towar zbrylony, stały blok</strong> - nie wejdzie do rurki transportowej.</li></ul>\n<p>W praktyce rośliny <strong>zawsze</strong> konwertują skrobię → cukry proste → sacharozę <strong>PRZED</strong> transportem (np. mobilizacja skrobi z bulwy ziemniaka na wiosnę). Ten kierunek konwersji (skrobia → sacharoza do transportu) potwierdza, że sacharoza jest formą transportową, a skrobia zapasową.</p>\n<h4>Orientacyjny schemat punktowania (odtworzony przez AI - NIE oficjalny klucz CKE)</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Orientacyjny schemat punktowania (nieoficjalny, odtworzony przez AI) (zadanie 3, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - uczeń wskazuje <strong>sacharozę</strong> jako formę transportową ORAZ podaje uzasadnienie odwołujące się do porównania właściwości obu cukrów (np. rozpuszczalność: sacharoza rozpuszczalna / skrobia nierozpuszczalna; lub: sacharoza - disacharyd drobnocząsteczkowy / skrobia - polisacharyd wielocząsteczkowy)<br>- <strong>0 pkt</strong> - wskazanie tylko sacharozy bez uzasadnienia; uzasadnienie bez wskazania sacharozy; wskazanie skrobi; odpowiedź błędna lub brak odpowiedzi<br><br>✅ <strong>Akceptowane warianty uzasadnienia:</strong><br>- &quot;sacharoza jest rozpuszczalna, skrobia nierozpuszczalna&quot;<br>- &quot;sacharoza jest disacharydem (małocząsteczkową), skrobia polisacharydem (wielkocząsteczkową)&quot;<br>- &quot;sacharoza może być transportowana we floem, skrobia nie&quot;<br><br>❌ <strong>Nie uznaje się:</strong> samego wskazania „sacharoza&quot; bez porównania właściwości; odpowiedzi „glukoza&quot; zamiast sacharozy</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów</strong> - wystarczy znajomość definicji i właściwości cukrów oraz mechanizmu transportu asymilatów we floem. Karta wzorów EM2023 nie zawiera sekcji o biochemii cukrów roślinnych - to czysta pamięć pojęciowa.</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd = wskazanie <strong>glukozy</strong> zamiast sacharozy. Glukoza to produkt fotosyntezy, ale <strong>nie</strong> jest główną formą transportową - jest zbyt reaktywna (cukier redukujący) i energetycznie „kosztowna&quot; do transportu bez konwersji.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Uzasadnienie „bo sacharoza jest lepsza&quot; lub „bo sacharoza jest cukrem&quot; <strong>nie wystarczy na punkt</strong> - klucz wymaga konkretnego porównania właściwości (rozpuszczalność ALBO wielkość cząsteczki).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Nie mylić <strong>miejsca syntezy skrobi</strong> (chloroplasty = skrobia tranzytowa; amyloplasty = skrobia zapasowa) z transportem. Skrobia tranzytowa w chloroplastach też musi być rozłożona do sacharozy <strong>zanim</strong> trafi do floemu - to dowód, że skrobia sama w sobie nie jest transportowana.</blockquote>"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"<p>Sacharoza – w przeciwieństwie do skrobi rozpuszcza się ona w wodzie.</p>"}]}