{"id":"biologia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad/5.1","paper_id":"biologia-2022-maj-matura-rozszerzona","number":"5.1","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2022,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5.1. (0-1)\nW której fazie cyklu komórkowego zachodzi replikacja DNA? Zaznacz właściwą\nodpowiedź spośród podanych.\nA. faza G1 B. faza S C. faza G2 D. faza M","answer":"B","answer_text":"5.1. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2022\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia. Zdający […]\nprzedstawia […] procesy i zjawiska\nbiologiczne.\nVI. Genetyka i biotechnologia.\n2. Cykl komórkowy. Zdający:\n2) […] wymienia etap, w którym zachodzi\nreplikacja DNA […].\nZasady oceniania\n1 pkt - za wybór prawidłowej odpowiedzi.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nB","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**B. faza S**\n\n## Sposób 1 - Mechanizm biologiczny: co dzieje się w każdej fazie\n\nCykl komórkowy dzieli się na interfazę (G1 → S → G2) i mitozę (faza M).\n\n| Faza | Co się dzieje | Replikacja DNA? |\n| **G1** (Gap 1) | Wzrost komórki, synteza białek, przygotowanie do replikacji | ❌ NIE |\n| **S** (Synthesis) | **Synteza DNA = replikacja całego genomu** | ✅ TAK |\n| **G2** (Gap 2) | Kontrola poprawności replikacji, wzrost, synteza tubuliny | ❌ NIE |\n| **M** (Mitoza) | Kondensacja chromosomów, podział jądra i komórki | ❌ NIE |\n\n**Wniosek:** Litera „S\" pochodzi wprost od angielskiego *Synthesis* - synteza DNA. To nazwa definiująca tę fazę.\n\n## Sposób 2 - Powiązanie z treścią zadania (kontekst informacji wspólnej)\n\nTreść zadania mówi, że mitogen umożliwia przejście komórki z **fazy G1 do fazy S**. Białko Rb blokuje ten właśnie transfer.\n\n**Dlaczego ta granica G1→S jest tak krytyczna?**\n\n- W G1 komórka jeszcze **nie zaczęła** kopiować DNA.\n- Wejście w S oznacza **start replikacji** - czyli zobowiązanie do podziału.\n- To dlatego białko Rb (supresor nowotworowy) blokuje właśnie ten punkt - jest tzw. **punktem restrykcyjnym** (checkpoint G1/S).\n\nGdyby replikacja zachodziła w G1, białko Rb blokowałoby przejście G1→G1, co jest bez sensu logicznie. Fakt, że blokuje G1→**S**, potwierdza, że w S właśnie zaczyna się synteza DNA.\n\n## Sposób 3 - Eliminacja przez biologię chromosomów\n\nW fazie **M** (mitoza) chromosomy są już skondensowane i widoczne jako podwójne chromatydy siostrzane - co możliwe jest tylko dlatego, że replikacja **już się odbyła** (w S). Zatem M odpada.\n\nW fazie **G2** komórka ma już 4n chromatyd - znowu: replikacja się zakończyła. G2 odpada.\n\nW **G1** chromosomy mają po jednej chromatydzie (2n), DNA nie jest jeszcze skopiowane. G1 odpada.\n\nZostaje wyłącznie **S** - jedyna faza, w której liczba chromatyd przechodzi z 2n → 4n (efekt replikacji).\n\n## Orientacyjny schemat punktowania (odtworzony przez AI - NIE oficjalny klucz CKE)\n\n> 📋 **Orientacyjny schemat punktowania (nieoficjalny, odtworzony przez AI) (zadanie 5.1, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - uczeń zaznacza odpowiedź **B**\n> - **0 pkt** - każda inna odpowiedź lub brak odpowiedzi\n\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów - wystarczy znajomość nazw i charakterystyki faz cyklu komórkowego. Nazwa „S\" (*Synthesis*) jest częścią wiedzy podstawowej.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Wariant | Typowy błąd prowadzący do tej odpowiedzi |\n| **A. G1** | Mylenie „przygotowania do replikacji\" (synteza enzymów, wzrost komórki) z samą replikacją. G1 to faza *przed* kopiowaniem DNA. |\n| **C. G2** | Mylenie „kontroli po replikacji\" z samą replikacją. G2 to faza *po* skopiowaniu DNA - komórka sprawdza błędy, ale już nie kopiuje. |\n| **D. M** | Błędne myślenie: „chromosomy widać w mikroskopie = tu coś się z DNA dzieje\". W fazie M DNA jest już skopiowane i tylko segregowane do komórek potomnych. |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Litera „S\" od *Synthesis* - zapamiętaj raz na zawsze: faza S = **synteza** DNA. To jedyna faza, gdzie liczba chromatyd rośnie z 2n do 4n.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Faza G2 bywa myląca - komórka nadal rośnie i produkuje białka (np. tubulinę do wrzeciona), ale **replikacja jest już zakończona**.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Kontekst zadania (białko Rb blokuje G1→S) to nie przypadek - to wskazówka CKE. Punkt kontrolny G1/S jest najważniejszy właśnie dlatego, że faza S = start replikacji = punkt bez odwrotu.","image":"img/biologia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad-5.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":5,"source":"ocr","answer_source":"maturazai","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2022 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 5.1. (0-1)<br>W której fazie cyklu komórkowego zachodzi replikacja DNA? Zaznacz właściwą<br>odpowiedź spośród podanych.<br>A. faza G1 B. faza S C. faza G2 D. faza M</p>","answer_text_html":"<p>5.1. (0-1)<br>Wymagania egzaminacyjne 2022<br>Wymaganie ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>I. Poznanie świata organizmów na różnych<br>poziomach organizacji życia. Zdający […]<br>przedstawia […] procesy i zjawiska<br>biologiczne.<br>VI. Genetyka i biotechnologia.</p>\n<ol><li>Cykl komórkowy. Zdający:</li><li>[…] wymienia etap, w którym zachodzi</li></ol>\n<p>replikacja DNA […].<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za wybór prawidłowej odpowiedzi.<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>B</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>B. faza S</strong></p>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm biologiczny: co dzieje się w każdej fazie</h4>\n<p>Cykl komórkowy dzieli się na interfazę (G1 → S → G2) i mitozę (faza M).</p>\n<p>| Faza | Co się dzieje | Replikacja DNA? |<br>| <strong>G1</strong> (Gap 1) | Wzrost komórki, synteza białek, przygotowanie do replikacji | ❌ NIE |<br>| <strong>S</strong> (Synthesis) | <strong>Synteza DNA = replikacja całego genomu</strong> | ✅ TAK |<br>| <strong>G2</strong> (Gap 2) | Kontrola poprawności replikacji, wzrost, synteza tubuliny | ❌ NIE |<br>| <strong>M</strong> (Mitoza) | Kondensacja chromosomów, podział jądra i komórki | ❌ NIE |</p>\n<p><strong>Wniosek:</strong> Litera „S&quot; pochodzi wprost od angielskiego <em>Synthesis</em> - synteza DNA. To nazwa definiująca tę fazę.</p>\n<h4>Sposób 2 - Powiązanie z treścią zadania (kontekst informacji wspólnej)</h4>\n<p>Treść zadania mówi, że mitogen umożliwia przejście komórki z <strong>fazy G1 do fazy S</strong>. Białko Rb blokuje ten właśnie transfer.</p>\n<p><strong>Dlaczego ta granica G1→S jest tak krytyczna?</strong></p>\n<ul><li>W G1 komórka jeszcze <strong>nie zaczęła</strong> kopiować DNA.</li><li>Wejście w S oznacza <strong>start replikacji</strong> - czyli zobowiązanie do podziału.</li><li>To dlatego białko Rb (supresor nowotworowy) blokuje właśnie ten punkt - jest tzw. <strong>punktem restrykcyjnym</strong> (checkpoint G1/S).</li></ul>\n<p>Gdyby replikacja zachodziła w G1, białko Rb blokowałoby przejście G1→G1, co jest bez sensu logicznie. Fakt, że blokuje G1→<strong>S</strong>, potwierdza, że w S właśnie zaczyna się synteza DNA.</p>\n<h4>Sposób 3 - Eliminacja przez biologię chromosomów</h4>\n<p>W fazie <strong>M</strong> (mitoza) chromosomy są już skondensowane i widoczne jako podwójne chromatydy siostrzane - co możliwe jest tylko dlatego, że replikacja <strong>już się odbyła</strong> (w S). Zatem M odpada.</p>\n<p>W fazie <strong>G2</strong> komórka ma już 4n chromatyd - znowu: replikacja się zakończyła. G2 odpada.</p>\n<p>W <strong>G1</strong> chromosomy mają po jednej chromatydzie (2n), DNA nie jest jeszcze skopiowane. G1 odpada.</p>\n<p>Zostaje wyłącznie <strong>S</strong> - jedyna faza, w której liczba chromatyd przechodzi z 2n → 4n (efekt replikacji).</p>\n<h4>Orientacyjny schemat punktowania (odtworzony przez AI - NIE oficjalny klucz CKE)</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Orientacyjny schemat punktowania (nieoficjalny, odtworzony przez AI) (zadanie 5.1, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - uczeń zaznacza odpowiedź <strong>B</strong><br>- <strong>0 pkt</strong> - każda inna odpowiedź lub brak odpowiedzi</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów - wystarczy znajomość nazw i charakterystyki faz cyklu komórkowego. Nazwa „S&quot; (<em>Synthesis</em>) jest częścią wiedzy podstawowej.</p>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Wariant | Typowy błąd prowadzący do tej odpowiedzi |<br>| <strong>A. G1</strong> | Mylenie „przygotowania do replikacji&quot; (synteza enzymów, wzrost komórki) z samą replikacją. G1 to faza <em>przed</em> kopiowaniem DNA. |<br>| <strong>C. G2</strong> | Mylenie „kontroli po replikacji&quot; z samą replikacją. G2 to faza <em>po</em> skopiowaniu DNA - komórka sprawdza błędy, ale już nie kopiuje. |<br>| <strong>D. M</strong> | Błędne myślenie: „chromosomy widać w mikroskopie = tu coś się z DNA dzieje&quot;. W fazie M DNA jest już skopiowane i tylko segregowane do komórek potomnych. |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Litera „S&quot; od <em>Synthesis</em> - zapamiętaj raz na zawsze: faza S = <strong>synteza</strong> DNA. To jedyna faza, gdzie liczba chromatyd rośnie z 2n do 4n.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Faza G2 bywa myląca - komórka nadal rośnie i produkuje białka (np. tubulinę do wrzeciona), ale <strong>replikacja jest już zakończona</strong>.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Kontekst zadania (białko Rb blokuje G1→S) to nie przypadek - to wskazówka CKE. Punkt kontrolny G1/S jest najważniejszy właśnie dlatego, że faza S = start replikacji = punkt bez odwrotu.</blockquote>"}]}