{"id":"biologia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad/5.2","paper_id":"biologia-2022-maj-matura-rozszerzona","number":"5.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2022,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5.2. (0-1)\nOkreśl wpływ aktywnego białka Rb na częstość podziałów komórkowych.","answer":null,"answer_text":"5.2. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2022\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja. Zdający\n[…] wyjaśnia zależności przyczynowo-\n-skutkowe, formułuje wnioski.\nVI. Genetyka i biotechnologia.\n2. Cykl komórkowy. Zdający:\n2) opisuje cykl komórkowy […].\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nZasady oceniania\n1 pkt - za odpowiedź uwzględniającą zmniejszenie częstości lub zatrzymanie podziałów\nkomórkowych.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nTo białko wpływa negatywnie na częstość podziałów komórkowych.\nTo białko ogranicza liczbę podziałów komórkowych, ponieważ blokuje transkrypcję\ngenów kodujących białka niezbędne do podziału.\nRb zatrzymuje podziały komórkowe.\nZmniejsza częstość podziałów.\nSpowalnia.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nAktywne białko Rb **zmniejsza częstość podziałów komórkowych** (hamuje wejście komórki w fazę S cyklu komórkowego).\n\n## Sposób 1 - Mechanizm biologiczny krok po kroku\n\nBiałko Rb (retinoblastoma) to **supresor nowotworowy** działający jako „hamulec cyklu komórkowego\" w punkcie kontrolnym G1/S:\n\n1. **Aktywna forma Rb** = białko niefosforylowane (hipofosforylowane).\n2. Aktywne Rb **wiąże się z czynnikiem transkrypcyjnym E2F** i blokuje go.\n3. E2F jest unieczynnionym - **nie może aktywować genów niezbędnych do replikacji DNA** (np. genów cykliny E, polimerazy DNA).\n4. Komórka zostaje **zatrzymana w fazie G1** - nie wchodzi w fazę S.\n5. **Wynik:** brak replikacji DNA → brak mitozy → **zmniejszona częstość podziałów**.\n\n> Schemat mechanizmu:\n> Aktywne Rb + E2F → kompleks nieaktywny → brak transkrypcji genów S-fazowych → **zahamowanie podziałów**\n\n## Sposób 2 - Wnioskowanie przez kontrast (co dzieje się bez aktywnego Rb)\n\nPorównując stan z aktywnym i nieaktywnym Rb:\n\n| Stan Rb | Co robi E2F | Skutek |\n| **Aktywne Rb** (hipofosforylowane) | Zablokowany przez Rb | **↓ podziały** - komórka zatrzymana w G1 |\n| Nieaktywne Rb (fosforylowane przez CDK4/6) | Wolne, aktywuje geny S-fazy | ↑ podziały - komórka wchodzi w S |\n\n**Wniosek przez kontrast:** skoro brak Rb (lub jego inaktywacja) prowadzi do niekontrolowanych podziałów (nowotwory!), to obecność aktywnego Rb musi podziały **hamować**.\n\n> ⚡ Biologiczna logika: mutacje genu *RB1* → utrata aktywnego białka Rb → siatkówczak (*retinoblastoma*) - potwierdza, że Rb normalnie hamuje proliferację.\n\n## Sposób 3 - Argument z funkcji supresorów nowotworowych\n\nBiałka pełniące rolę **supresorów nowotworowych** z definicji:\n- działają **antyproliferacyjnie**\n- ich utrata → niekontrolowany wzrost komórek → nowotwór\n\nRb jest **prototypowym supresorem nowotworowym** (był pierwszym odkrytym). Skoro supresor nowotworowy z definicji hamuje podziały, aktywna forma Rb → **zmniejsza częstość podziałów komórkowych**.\n\n## Orientacyjny schemat punktowania (odtworzony przez AI - NIE oficjalny klucz CKE)\n\n> 📋 **Orientacyjny schemat punktowania (nieoficjalny, odtworzony przez AI) (zadanie 5.2, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - uczeń stwierdza, że aktywne białko Rb **zmniejsza / hamuje / obniża** częstość podziałów komórkowych (lub: uniemożliwia wejście komórki w podział / zatrzymuje cykl komórkowy w G1)\n> - **0 pkt** - odpowiedź błędna lub niepełna (np. samo „wpływa na podziały\" bez kierunku; odpowiedź odwrotna)\n> - **Akceptowane warianty:** „zmniejsza liczbę podziałów\", „blokuje podziały\", „hamuje podziały komórkowe\", „zapobiega wejściu komórki w fazę S\"\n> - **Uwagi (orientacyjne):** ❌ Nie uznaje się odpowiedzi bez określenia **kierunku** wpływu (np. „reguluje podziały\")\n\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** - wystarczy znajomość mechanizmu działania białka Rb jako supresor nowotworowy i jego roli w punkcie kontrolnym G1/S cyklu komórkowego.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Uczniowie często mylą **aktywne Rb** z „aktywnie promującym podziały\" - intuicja językowa zawodzi! „Aktywne\" nie znaczy „pobudzające wzrost\" - Rb aktywnie **hamuje**.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie mylić: aktywne Rb = **hipofosforylowane** (niefosforylowane) = hamujące. Fosforylacja przez CDK4/CDK6 **inaktywuje** Rb i **odhamowuje** podziały.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Odpowiedź musi zawierać **kierunek wpływu** - samo słowo „wpływa\" to 0 punktów. Napisz koniecznie: **zmniejsza / hamuje / obniża**.","image":"img/biologia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad-5.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":5,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2022 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 5.2. (0-1)
Określ wpływ aktywnego białka Rb na częstość podziałów komórkowych.

","answer_text_html":"

5.2. (0-1)
Wymagania egzaminacyjne 2022
Wymaganie ogólne
Wymaganie szczegółowe
V. Rozumowanie i argumentacja. Zdający
[…] wyjaśnia zależności przyczynowo-
-skutkowe, formułuje wnioski.
VI. Genetyka i biotechnologia.

\n
  1. Cykl komórkowy. Zdający:
  2. opisuje cykl komórkowy […].
\n

Zasady oceniania rozwiązań zadań
Zasady oceniania
1 pkt - za odpowiedź uwzględniającą zmniejszenie częstości lub zatrzymanie podziałów
komórkowych.
0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe rozwiązania
To białko wpływa negatywnie na częstość podziałów komórkowych.
To białko ogranicza liczbę podziałów komórkowych, ponieważ blokuje transkrypcję
genów kodujących białka niezbędne do podziału.
Rb zatrzymuje podziały komórkowe.
Zmniejsza częstość podziałów.
Spowalnia.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Aktywne białko Rb zmniejsza częstość podziałów komórkowych (hamuje wejście komórki w fazę S cyklu komórkowego).

\n

Sposób 1 - Mechanizm biologiczny krok po kroku

\n

Białko Rb (retinoblastoma) to supresor nowotworowy działający jako „hamulec cyklu komórkowego" w punkcie kontrolnym G1/S:

\n
  1. Aktywna forma Rb = białko niefosforylowane (hipofosforylowane).
  2. Aktywne Rb wiąże się z czynnikiem transkrypcyjnym E2F i blokuje go.
  3. E2F jest unieczynnionym - nie może aktywować genów niezbędnych do replikacji DNA (np. genów cykliny E, polimerazy DNA).
  4. Komórka zostaje zatrzymana w fazie G1 - nie wchodzi w fazę S.
  5. Wynik: brak replikacji DNA → brak mitozy → zmniejszona częstość podziałów.
\n
Schemat mechanizmu:
Aktywne Rb + E2F → kompleks nieaktywny → brak transkrypcji genów S-fazowych → zahamowanie podziałów
\n

Sposób 2 - Wnioskowanie przez kontrast (co dzieje się bez aktywnego Rb)

\n

Porównując stan z aktywnym i nieaktywnym Rb:

\n

| Stan Rb | Co robi E2F | Skutek |
| Aktywne Rb (hipofosforylowane) | Zablokowany przez Rb | ↓ podziały - komórka zatrzymana w G1 |
| Nieaktywne Rb (fosforylowane przez CDK4/6) | Wolne, aktywuje geny S-fazy | ↑ podziały - komórka wchodzi w S |

\n

Wniosek przez kontrast: skoro brak Rb (lub jego inaktywacja) prowadzi do niekontrolowanych podziałów (nowotwory!), to obecność aktywnego Rb musi podziały hamować.

\n
⚡ Biologiczna logika: mutacje genu RB1 → utrata aktywnego białka Rb → siatkówczak (retinoblastoma) - potwierdza, że Rb normalnie hamuje proliferację.
\n

Sposób 3 - Argument z funkcji supresorów nowotworowych

\n

Białka pełniące rolę supresorów nowotworowych z definicji:

\n\n

Rb jest prototypowym supresorem nowotworowym (był pierwszym odkrytym). Skoro supresor nowotworowy z definicji hamuje podziały, aktywna forma Rb → zmniejsza częstość podziałów komórkowych.

\n

Orientacyjny schemat punktowania (odtworzony przez AI - NIE oficjalny klucz CKE)

\n
📋 Orientacyjny schemat punktowania (nieoficjalny, odtworzony przez AI) (zadanie 5.2, max 1 pkt):
- 1 pkt - uczeń stwierdza, że aktywne białko Rb zmniejsza / hamuje / obniża częstość podziałów komórkowych (lub: uniemożliwia wejście komórki w podział / zatrzymuje cykl komórkowy w G1)
- 0 pkt - odpowiedź błędna lub niepełna (np. samo „wpływa na podziały" bez kierunku; odpowiedź odwrotna)
- Akceptowane warianty: „zmniejsza liczbę podziałów", „blokuje podziały", „hamuje podziały komórkowe", „zapobiega wejściu komórki w fazę S"
- Uwagi (orientacyjne): ❌ Nie uznaje się odpowiedzi bez określenia kierunku wpływu (np. „reguluje podziały")
\n

Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć

\n

W tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów - wystarczy znajomość mechanizmu działania białka Rb jako supresor nowotworowy i jego roli w punkcie kontrolnym G1/S cyklu komórkowego.

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Uczniowie często mylą aktywne Rb z „aktywnie promującym podziały" - intuicja językowa zawodzi! „Aktywne" nie znaczy „pobudzające wzrost" - Rb aktywnie hamuje.
\n
⚠️ Uwaga: Nie mylić: aktywne Rb = hipofosforylowane (niefosforylowane) = hamujące. Fosforylacja przez CDK4/CDK6 inaktywuje Rb i odhamowuje podziały.
\n
⚠️ Uwaga: Odpowiedź musi zawierać kierunek wpływu - samo słowo „wpływa" to 0 punktów. Napisz koniecznie: zmniejsza / hamuje / obniża.
"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"

To białko wpływa negatywnie na częstość podziałów komórkowych.

"}]}