{"id":"biologia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad/8.2","paper_id":"biologia-2022-maj-matura-rozszerzona","number":"8.2","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2022,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 8.2. (0-1)\nDokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie 1., 2. albo 3.\nDo wyciągnięcia wniosków z przedstawionych badań\nA.\nwystarczy analiza\nwyników z próby I,\nponieważ\n1.\npróba I to próba badawcza i działał w niej\nbadany czynnik.\n2.\npróba II to próba kontrolna i sprawdza\ntylko, czy odczynniki działały prawidłowo.\nB.\nkonieczne są analiza\ni porównanie\nwyników z prób I i II,\n3.\nróżnica wyników między próbami I a II\nświadczy o działaniu badanego czynnika.","answer":"B3","answer_text":"8.2. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2022\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Pogłębienie znajomości metodyki badań\nbiologicznych. Zdający […] rozróżnia próbę\nkontrolną i badawczą, formułuje wnioski\nz przeprowadzonych obserwacji\ni doświadczeń.\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n8. Rośliny - rozmnażanie się. Zdający:\n1) podaje podstawowe cechy […] nasienia;\n3) przedstawia […] kiełkowanie nasienia\nu rośliny okrytonasiennej.\nZasady oceniania\n1 pkt - za prawidłowe dokończenie zdania.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nB3\nZadanie 9. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2022\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja. Zdający\n[…] wyjaśnia zależności przyczynowo-\n-skutkowe.\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n7. Rośliny - odżywianie się. Zdający:\n2) określa sposób pobierania wody i soli\nmineralnych oraz mechanizmy transportu\nwody ([…] parcie korzeniowe).\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające aktywny transport jonów, który skutkuje\nosmotycznym napływem wody do komórek korzenia oraz niedobór energii (ATP)\nw wyniku zahamowania oddychania.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nGutacja jest skutkiem parcia korzeniowego, które polega na aktywnym transporcie soli\nmineralnych, a wraz z nimi wody. Zahamowanie oddychania komórkowego przez jony\nmiedzi spowoduje, że ATP nie będzie powstawać, parcie korzeniowe osłabnie, a gutacja\nzostanie zahamowana.\nParcie korzeniowe polega na aktywnym transporcie jonów, któremu towarzyszy\nosmotyczny napływ wody. Do transportu aktywnego potrzebny jest ATP produkowany\npodczas oddychania, a więc zahamowanie oddychania ograniczy też gutację.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi zaprzeczających I zasadzie termodynamiki (zasadzie zachowania\nenergii).\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nZadanie 10. (0-4)","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**B3** - *konieczne są analiza i porównanie wyników z prób I i II,* ponieważ *różnica wyników między próbami I a II świadczy o działaniu badanego czynnika.*\n\n## Sposób 1 - Mechanizm logiki eksperymentu (próba badawcza vs kontrolna)\n\n**Krok 1: Ustal, czym są obie próby.**\n\n- **Próba I = próba badawcza (eksperymentalna)** - działa w niej badany czynnik (np. enzym, substancja, zmienna niezależna).\n- **Próba II = próba kontrolna** - wszystkie warunki identyczne jak w próbie I, **ale brak badanego czynnika**.\n\n**Krok 2: Odpowiedz - po co w ogóle jest próba kontrolna?**\n\nSama próba badawcza mówi nam *co się wydarzyło*, ale **nie mówi nam, czy to sprawka badanego czynnika**, czy może odczynniki, temperatura, czas reakcji. Bez punktu odniesienia (próby kontrolnej) nie możemy wykluczyć zakłóceń (zmiennych niezależnych ubocznych).\n\n**Krok 3: Wniosek wynika z różnicy.**\n\nJeśli wynik próby I ≠ wynikowi próby II → **badany czynnik coś zmienił** → możemy wyciągnąć wniosek.\nJeśli wyniki są takie same → czynnik nie zadziałał lub zadziałało coś innego.\n\n**Dlatego:** do wniosków konieczne jest *porównanie obu prób* → odpowiedź **B**, uzasadnienie **3**.\n\n## Sposób 2 - Eliminacja błędnych kombinacji\n\nSprawdzamy każdą możliwość:\n\n| Kombinacja | Ocena | Dlaczego? |\n| **A1** | ✗ | Sama próba I (badawcza) nic nam nie mówi bez porównania - nie wiemy, czy efekt to sprawka czynnika czy czegoś innego |\n| **A2** | ✗ | Próba II sama w sobie też nie wystarczy do wniosków; poza tym twierdzenie, że kontrolna \"sprawdza tylko odczynniki\" to niepełny opis jej roli |\n| **A3** | ✗ | Sprzeczność wewnętrzna: uzasadnienie 3 mówi o *różnicy między próbami* - a A mówi, że wystarcza tylko jedna próba |\n| **B1** | ✗ | Uzasadnienie 1 mówi o próbie I jako badawczej - to prawda, ale **nie wyjaśnia, dlaczego konieczne jest porównanie z próbą II** |\n| **B2** | ✗ | Uzasadnienie 2 jest nieprecyzyjne i mylące: kontrolna nie sprawdza \"tylko czy odczynniki działały\" - ona wyznacza punkt odniesienia dla zmiennej zależnej |\n| **B3** | ✅ | Logicznie kompletne: potrzebujemy obu prób (B) i to dlatego, że właśnie *różnica* między nimi dowodzi działania czynnika (3) |\n\n## Sposób 3 - Rozumowanie przez definicję wniosku eksperymentalnego\n\n**Wniosek eksperymentalny** to stwierdzenie przyczynowo-skutkowe: *\"badany czynnik X powoduje efekt Y\".*\n\nŻeby taki wniosek był uprawniony, muszą być spełnione **3 warunki**:\n1. Czynnik X był obecny w próbie I → wiemy z opisu próby I\n2. Czynnik X był nieobecny w próbie II → wiemy z opisu próby II\n3. Wynik próby I różni się od wyniku próby II → to właśnie **różnica** jest dowodem działania czynnika\n\nPunkt 3 jest możliwy **tylko gdy porównamy obie próby** → odpowiedź B.\nA uzasadnieniem tego faktu jest właśnie to, że *różnica wyników świadczy o działaniu badanego czynnika* → uzasadnienie 3.\n\n## Orientacyjny schemat punktowania (odtworzony przez AI - NIE oficjalny klucz CKE)\n\n> 📋 **Orientacyjny schemat punktowania (nieoficjalny, odtworzony przez AI) (zadanie 8.2, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - uczeń zaznaczył **B3** (obie części połączone poprawnie)\n> - **0 pkt** - każda inna kombinacja, odpowiedź niekompletna (samo B bez uzasadnienia lub samo 3 bez wyboru B)\n> - **Uwagi (orientacyjne):** Konieczne jest zaznaczenie zarówno litery (B), jak i cyfry uzasadnienia (3) - brak jednego z elementów = 0 pkt.\n\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** - zadanie sprawdza rozumowanie metodologiczne (logika eksperymentu, rola próby kontrolnej), nie wymaga żadnych wzorów biochemicznych, matematycznych ani kodu genetycznego.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Wariant | Typowy błąd ucznia |\n| **A1** | Uczeń myśli: \"próba I to ta właściwa, eksperymentalna - skoro tam działa czynnik, to wystarczy ją przeanalizować\". Błąd: zapomina, że bez punktu odniesienia nie wiadomo, czy wynik to efekt czynnika czy odczynników/temperatury/czasu. |\n| **A2** | Uczeń łączy poprawne zdanie B z błędnym uzasadnieniem 2 - albo wybiera A sądząc, że próba II \"tylko sprawdza odczynniki\" i jest mniej ważna. Błąd: rola kontrolnej to nie \"test odczynników\", tylko **punkt bazowy** do porównania zmiennej zależnej. |\n| **B2** | Uczeń wie, że trzeba porównać obie próby (B - poprawnie!), ale wybiera złe uzasadnienie - że kontrolna \"sprawdza tylko odczynniki\". To niepełne i mylące: kontrolna wyznacza wartość bazową zmiennej zależnej *bez badanego czynnika*, co jest jej prawdziwą rolą. |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Uzasadnienie 2 brzmi \"sensownie\" dla ucznia, bo faktycznie próba kontrolna bywa używana do weryfikacji techniki - ale w kontekście wniosków biologicznych rola kontrolnej to **punkt odniesienia**, nie \"test odczynników\". Klucz nie uzna B2.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie wystarczy samo zaznaczenie B lub samo zaznaczenie 3 - oba elementy muszą być połączone. Za niekompletną odpowiedź (np. \"B\" bez uzasadnienia) = **0 pkt**.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Uzasadnienie 1 (próba I to badawcza, działa w niej czynnik) jest *prawdziwe*, ale **nie odpowiada na pytanie**, dlaczego konieczne jest porównanie z próbą II - dlatego B1 to błąd.","image":"img/biologia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad-8.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":11,"source":"ocr","answer_source":"zadaniazmatur","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2022 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 8.2. (0-1)<br>Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie 1., 2. albo 3.<br>Do wyciągnięcia wniosków z przedstawionych badań<br>A.<br>wystarczy analiza<br>wyników z próby I,<br>ponieważ<br>1.<br>próba I to próba badawcza i działał w niej<br>badany czynnik.<br>2.<br>próba II to próba kontrolna i sprawdza<br>tylko, czy odczynniki działały prawidłowo.<br>B.<br>konieczne są analiza<br>i porównanie<br>wyników z prób I i II,<br>3.<br>różnica wyników między próbami I a II<br>świadczy o działaniu badanego czynnika.</p>","answer_text_html":"<p>8.2. (0-1)<br>Wymagania egzaminacyjne 2022<br>Wymaganie ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>III. Pogłębienie znajomości metodyki badań<br>biologicznych. Zdający […] rozróżnia próbę<br>kontrolną i badawczą, formułuje wnioski<br>z przeprowadzonych obserwacji<br>i doświadczeń.<br>IV. Przegląd różnorodności organizmów.</p>\n<ol><li>Rośliny - rozmnażanie się. Zdający:</li><li>podaje podstawowe cechy […] nasienia;</li><li>przedstawia […] kiełkowanie nasienia</li></ol>\n<p>u rośliny okrytonasiennej.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za prawidłowe dokończenie zdania.<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>B3<br>Zadanie 9. (0-1)<br>Wymagania egzaminacyjne 2022<br>Wymaganie ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>V. Rozumowanie i argumentacja. Zdający<br>[…] wyjaśnia zależności przyczynowo-<br>-skutkowe.<br>IV. Przegląd różnorodności organizmów.</p>\n<ol><li>Rośliny - odżywianie się. Zdający:</li><li>określa sposób pobierania wody i soli</li></ol>\n<p>mineralnych oraz mechanizmy transportu<br>wody ([…] parcie korzeniowe).<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające aktywny transport jonów, który skutkuje<br>osmotycznym napływem wody do komórek korzenia oraz niedobór energii (ATP)<br>w wyniku zahamowania oddychania.<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązania<br>Gutacja jest skutkiem parcia korzeniowego, które polega na aktywnym transporcie soli<br>mineralnych, a wraz z nimi wody. Zahamowanie oddychania komórkowego przez jony<br>miedzi spowoduje, że ATP nie będzie powstawać, parcie korzeniowe osłabnie, a gutacja<br>zostanie zahamowana.<br>Parcie korzeniowe polega na aktywnym transporcie jonów, któremu towarzyszy<br>osmotyczny napływ wody. Do transportu aktywnego potrzebny jest ATP produkowany<br>podczas oddychania, a więc zahamowanie oddychania ograniczy też gutację.<br>Uwaga:<br>Nie uznaje się odpowiedzi zaprzeczających I zasadzie termodynamiki (zasadzie zachowania<br>energii).<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań<br>Zadanie 10. (0-4)</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>B3</strong> - <em>konieczne są analiza i porównanie wyników z prób I i II,</em> ponieważ <em>różnica wyników między próbami I a II świadczy o działaniu badanego czynnika.</em></p>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm logiki eksperymentu (próba badawcza vs kontrolna)</h4>\n<p><strong>Krok 1: Ustal, czym są obie próby.</strong></p>\n<ul><li><strong>Próba I = próba badawcza (eksperymentalna)</strong> - działa w niej badany czynnik (np. enzym, substancja, zmienna niezależna).</li><li><strong>Próba II = próba kontrolna</strong> - wszystkie warunki identyczne jak w próbie I, <strong>ale brak badanego czynnika</strong>.</li></ul>\n<p><strong>Krok 2: Odpowiedz - po co w ogóle jest próba kontrolna?</strong></p>\n<p>Sama próba badawcza mówi nam <em>co się wydarzyło</em>, ale <strong>nie mówi nam, czy to sprawka badanego czynnika</strong>, czy może odczynniki, temperatura, czas reakcji. Bez punktu odniesienia (próby kontrolnej) nie możemy wykluczyć zakłóceń (zmiennych niezależnych ubocznych).</p>\n<p><strong>Krok 3: Wniosek wynika z różnicy.</strong></p>\n<p>Jeśli wynik próby I ≠ wynikowi próby II → <strong>badany czynnik coś zmienił</strong> → możemy wyciągnąć wniosek.<br>Jeśli wyniki są takie same → czynnik nie zadziałał lub zadziałało coś innego.</p>\n<p><strong>Dlatego:</strong> do wniosków konieczne jest <em>porównanie obu prób</em> → odpowiedź <strong>B</strong>, uzasadnienie <strong>3</strong>.</p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja błędnych kombinacji</h4>\n<p>Sprawdzamy każdą możliwość:</p>\n<p>| Kombinacja | Ocena | Dlaczego? |<br>| <strong>A1</strong> | ✗ | Sama próba I (badawcza) nic nam nie mówi bez porównania - nie wiemy, czy efekt to sprawka czynnika czy czegoś innego |<br>| <strong>A2</strong> | ✗ | Próba II sama w sobie też nie wystarczy do wniosków; poza tym twierdzenie, że kontrolna &quot;sprawdza tylko odczynniki&quot; to niepełny opis jej roli |<br>| <strong>A3</strong> | ✗ | Sprzeczność wewnętrzna: uzasadnienie 3 mówi o <em>różnicy między próbami</em> - a A mówi, że wystarcza tylko jedna próba |<br>| <strong>B1</strong> | ✗ | Uzasadnienie 1 mówi o próbie I jako badawczej - to prawda, ale <strong>nie wyjaśnia, dlaczego konieczne jest porównanie z próbą II</strong> |<br>| <strong>B2</strong> | ✗ | Uzasadnienie 2 jest nieprecyzyjne i mylące: kontrolna nie sprawdza &quot;tylko czy odczynniki działały&quot; - ona wyznacza punkt odniesienia dla zmiennej zależnej |<br>| <strong>B3</strong> | ✅ | Logicznie kompletne: potrzebujemy obu prób (B) i to dlatego, że właśnie <em>różnica</em> między nimi dowodzi działania czynnika (3) |</p>\n<h4>Sposób 3 - Rozumowanie przez definicję wniosku eksperymentalnego</h4>\n<p><strong>Wniosek eksperymentalny</strong> to stwierdzenie przyczynowo-skutkowe: <em>&quot;badany czynnik X powoduje efekt Y&quot;.</em></p>\n<p>Żeby taki wniosek był uprawniony, muszą być spełnione <strong>3 warunki</strong>:</p>\n<ol><li>Czynnik X był obecny w próbie I → wiemy z opisu próby I</li><li>Czynnik X był nieobecny w próbie II → wiemy z opisu próby II</li><li>Wynik próby I różni się od wyniku próby II → to właśnie <strong>różnica</strong> jest dowodem działania czynnika</li></ol>\n<p>Punkt 3 jest możliwy <strong>tylko gdy porównamy obie próby</strong> → odpowiedź B.<br>A uzasadnieniem tego faktu jest właśnie to, że <em>różnica wyników świadczy o działaniu badanego czynnika</em> → uzasadnienie 3.</p>\n<h4>Orientacyjny schemat punktowania (odtworzony przez AI - NIE oficjalny klucz CKE)</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Orientacyjny schemat punktowania (nieoficjalny, odtworzony przez AI) (zadanie 8.2, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - uczeń zaznaczył <strong>B3</strong> (obie części połączone poprawnie)<br>- <strong>0 pkt</strong> - każda inna kombinacja, odpowiedź niekompletna (samo B bez uzasadnienia lub samo 3 bez wyboru B)<br>- <strong>Uwagi (orientacyjne):</strong> Konieczne jest zaznaczenie zarówno litery (B), jak i cyfry uzasadnienia (3) - brak jednego z elementów = 0 pkt.</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów</strong> - zadanie sprawdza rozumowanie metodologiczne (logika eksperymentu, rola próby kontrolnej), nie wymaga żadnych wzorów biochemicznych, matematycznych ani kodu genetycznego.</p>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Wariant | Typowy błąd ucznia |<br>| <strong>A1</strong> | Uczeń myśli: &quot;próba I to ta właściwa, eksperymentalna - skoro tam działa czynnik, to wystarczy ją przeanalizować&quot;. Błąd: zapomina, że bez punktu odniesienia nie wiadomo, czy wynik to efekt czynnika czy odczynników/temperatury/czasu. |<br>| <strong>A2</strong> | Uczeń łączy poprawne zdanie B z błędnym uzasadnieniem 2 - albo wybiera A sądząc, że próba II &quot;tylko sprawdza odczynniki&quot; i jest mniej ważna. Błąd: rola kontrolnej to nie &quot;test odczynników&quot;, tylko <strong>punkt bazowy</strong> do porównania zmiennej zależnej. |<br>| <strong>B2</strong> | Uczeń wie, że trzeba porównać obie próby (B - poprawnie!), ale wybiera złe uzasadnienie - że kontrolna &quot;sprawdza tylko odczynniki&quot;. To niepełne i mylące: kontrolna wyznacza wartość bazową zmiennej zależnej <em>bez badanego czynnika</em>, co jest jej prawdziwą rolą. |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Uzasadnienie 2 brzmi &quot;sensownie&quot; dla ucznia, bo faktycznie próba kontrolna bywa używana do weryfikacji techniki - ale w kontekście wniosków biologicznych rola kontrolnej to <strong>punkt odniesienia</strong>, nie &quot;test odczynników&quot;. Klucz nie uzna B2.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Nie wystarczy samo zaznaczenie B lub samo zaznaczenie 3 - oba elementy muszą być połączone. Za niekompletną odpowiedź (np. &quot;B&quot; bez uzasadnienia) = <strong>0 pkt</strong>.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Uzasadnienie 1 (próba I to badawcza, działa w niej czynnik) jest <em>prawdziwe</em>, ale <strong>nie odpowiada na pytanie</strong>, dlaczego konieczne jest porównanie z próbą II - dlatego B1 to błąd.</blockquote>"}]}