{"id":"biologia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/10.2","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"10.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10.2. (0-1)\nUzupełnij poniższe zdanie tak, aby zawierało informacje prawdziwe dotyczące budowy\ntchawicy człowieka. W każdym nawiasie podkreśl właściwe określenie.\nTchawica człowieka rozpoczyna się bezpośrednio za (gardłem / krtanią), a na dolnym końcu\ndzieli się na (oskrzela główne / oskrzeliki).","answer":"Tchawica człowieka rozpoczyna się bezpośrednio za krtanią, a na dolnym końcu dzieli się na oskrzela główne.","answer_text":"Zadanie 10.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Pogłębianie wiedzy z zakresu\nróżnorodności biologicznej oraz zjawisk\ni procesów biologicznych zachodzących\nna różnych poziomach organizacji życia.\nZdający:\n1) opisuje […] organizmy;\n4) objaśnia funkcjonowanie organizmu\nczłowieka na różnych poziomach złożoności\n[…].\nXI. Funkcjonowanie zwierząt.\n2. Porównanie poszczególnych czynności\nżyciowych zwierząt, z uwzględnieniem\nstruktur odpowiedzialnych za ich\nprzeprowadzanie.\n3) Wymiana gazowa i krążenie. Zdający:\ng) wykazuje związek między budową\ni funkcją elementów układu oddechowego\nczłowieka.\nZasady oceniania\n1 pkt - za wybór dwóch poprawnych określeń.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nTchawica człowieka rozpoczyna się bezpośrednio za (gardłem / krtanią), a na dolnym końcu\ndzieli się na (oskrzela główne / oskrzeliki).","solution":"Tchawica człowieka rozpoczyna się bezpośrednio za **krtanią**, a na dolnym końcu dzieli się na **oskrzela główne** (lewe + prawe). **Anatomia drogi powietrza**: - Nozdrza → jama nosowa → gardło → **krtań** (struny głosowe) → **tchawica** (~10-12 cm) → **oskrzela główne** → oskrzela płatowe → oskrzeliki → pęcherzyki płucne.","image":"img/biologia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-10.2.webp","solution_image":null,"topics":"układ oddechowy, tchawica, tchawki, kolagen, chityna, bronchoskopia","page_from":17,"source":"ocr","answer_source":"zadaniazmatur","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 10.2. (0-1)<br>Uzupełnij poniższe zdanie tak, aby zawierało informacje prawdziwe dotyczące budowy<br>tchawicy człowieka. W każdym nawiasie podkreśl właściwe określenie.<br>Tchawica człowieka rozpoczyna się bezpośrednio za (gardłem / krtanią), a na dolnym końcu<br>dzieli się na (oskrzela główne / oskrzeliki).</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 10.2. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>I. Pogłębianie wiedzy z zakresu<br>różnorodności biologicznej oraz zjawisk<br>i procesów biologicznych zachodzących<br>na różnych poziomach organizacji życia.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>opisuje […] organizmy;</li><li>objaśnia funkcjonowanie organizmu</li></ol>\n<p>człowieka na różnych poziomach złożoności<br>[…].<br>XI. Funkcjonowanie zwierząt.</p>\n<ol><li>Porównanie poszczególnych czynności</li></ol>\n<p>życiowych zwierząt, z uwzględnieniem<br>struktur odpowiedzialnych za ich<br>przeprowadzanie.</p>\n<ol><li>Wymiana gazowa i krążenie. Zdający:</li></ol>\n<p>g) wykazuje związek między budową<br>i funkcją elementów układu oddechowego<br>człowieka.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za wybór dwóch poprawnych określeń.<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>Tchawica człowieka rozpoczyna się bezpośrednio za (gardłem / krtanią), a na dolnym końcu<br>dzieli się na (oskrzela główne / oskrzeliki).</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Tchawica człowieka rozpoczyna się bezpośrednio za <strong>krtanią</strong>, a na dolnym końcu dzieli się na <strong>oskrzela główne</strong> (lewe + prawe). <strong>Anatomia drogi powietrza</strong>: - Nozdrza → jama nosowa → gardło → <strong>krtań</strong> (struny głosowe) → <strong>tchawica</strong> (~10-12 cm) → <strong>oskrzela główne</strong> → oskrzela płatowe → oskrzeliki → pęcherzyki płucne.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>Tchawica człowieka rozpoczyna się bezpośrednio za <strong>krtanią</strong>, a na dolnym końcu dzieli się na <strong>oskrzela główne</strong>.</p>\n<h4>Sposób 1 - Mapa anatomiczna dróg oddechowych (od góry do dołu)</h4>\n<p>Najskuteczniejsza metoda: ułóż drogi oddechowe jak rurę - od nosa/ust aż do pęcherzyków płucnych, w kolejności anatomicznej.</p>\n<p>Nos / Usta<br>↓<br>Gardło (farynx) - skrzyżowanie dróg oddechowych i pokarmowych<br>↓<br>Krtań (larynx) - struny głosowe, nagłośnia<br>↓<br>TCHAWICA (trachea) ← tu pytanie zaczyna sekwencję<br>↓<br>Oskrzela główne (prawe + lewe) ← na dole tchawicy<br>↓<br>Oskrzela płatowe<br>↓<br>Oskrzeliki (bronchioli)<br>↓<br>Pęcherzyki płucne (alveoli)</p>\n<p><strong>Wniosek 1:</strong> Tchawica zaczyna się <strong>za krtanią</strong> (nie za gardłem - gardło jest wyżej, oddzielone od tchawicy całą krtanią).</p>\n<p><strong>Wniosek 2:</strong> Tchawica dzieli się na <strong>oskrzela główne</strong> (nie oskrzeliki - oskrzeliki są wiele rozgałęzień niżej, nie mają chrząstek).</p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja: co NIE jest bezpośrednim sąsiadem tchawicy</h4>\n<p><strong>Dlaczego nie &quot;gardło&quot;?</strong><br>Gardło to wspólny odcinek dla układu oddechowego i pokarmowego. Za gardłem następuje rozwidlenie: przełyk (pokarmowy) i krtań (oddechowy). <strong>Tchawica nigdy nie sąsiaduje bezpośrednio z gardłem</strong> - pomiędzy nimi zawsze leży krtań z nagłośnią.</p>\n<p>| Struktura | Czy bezpośrednio przed tchawicą? |<br>| Gardło | ❌ NIE - oddzielone krtanią |<br>| Krtań | ✅ TAK - bezpośredni poprzednik |</p>\n<p><strong>Dlaczego nie &quot;oskrzeliki&quot;?</strong><br>Tchawica jest jedną rurą - na dole bifurkuje (widlasto się rozdziela) na dwa <strong>główne</strong> oskrzela (jedno do płuca prawego, jedno do lewego). Oskrzeliki to dalszy etap drzewa oskrzelowego - drobne gałązki bez pierścieni chrzęstnych, nie są bezpośrednim produktem podziału tchawicy.</p>\n<p>| Struktura | Bezpośredni produkt podziału tchawicy? |<br>| Oskrzela główne | ✅ TAK - 2 główne oskrzela, z chrzęstkami |<br>| Oskrzeliki | ❌ NIE - kilka rzędów rozgałęzień niżej |</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<p><strong>1 pkt</strong> - za wybor dwoch poprawnych okreslen.<br><strong>0 pkt</strong> - za odpowiedz niespelniajaca wymagan na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.</p>\n<p><strong>Poprawne okreslenia (klucz CKE):</strong> tchawica rozpoczyna sie bezposrednio za <strong>krtania</strong>, a na dolnym koncu dzieli sie na <strong>oskrzela glowne</strong>.</p>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów - wystarczy znajomość anatomii układu oddechowego człowieka (kolejność struktur od krtani do pęcherzyków płucnych).</p>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Błędny wariant | Typowy błąd |<br>| <em>gardłem</em> | Uczeń myli kolejność: &quot;gardło → tchawica&quot;, zapominając że krtań leży MIĘDZY nimi; mylenie gardła (skrzyżowanie) z krtanią (struktura wejścia do tchawicy) |<br>| <em>oskrzeliki</em> | Uczeń skojarzy &quot;drzewo oskrzelowe&quot; ogólnie, nie rozróżniając hierarchii: tchawica → oskrzela <strong>główne</strong> → oskrzela płatowe → oskrzeliki → pęcherzyki |</p>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Gardło i krtań to DWA osobne narządy - gardło (pharynx) to &quot;korytarz&quot;, krtań (larynx) to &quot;brama&quot; z nagłośnią. Tchawica zaczyna się za krtanią, nie za gardłem.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Na maturze często pojawia się pułapka: &quot;tchawica dzieli się na oskrzela&quot; - ale JAKIE oskrzela? Zawsze podkreślaj <strong>główne</strong> (dwa, wchodzą do prawego i lewego płuca). Oskrzeliki to drobne, bezchrzęstne rozgałęzienia - daleko w głębi płuc.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Kolejność zapamiętaj jako akronim: <strong>G-K-T-O</strong> (Gardło → Krtań → Tchawica → Oskrzela główne) - każda litera to kolejna struktura od góry do dołu.</blockquote>"}]}