{"id":"biologia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/11.3","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"11.3","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 11.3. (0-1)\nPodaj przykład funkcji pełnionej przez hemoglobinę w erytrocytach, innej niż\ntransportowanie tlenu.\n11.1.\n0-1-2\n11.2.\n0-1\n11.3.\n0-1\nMBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 11.3. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Pogłębianie wiedzy z zakresu\nróżnorodności biologicznej oraz zjawisk\ni procesów biologicznych zachodzących na\nróżnych poziomach organizacji życia.\nZdający:\n4) objaśnia funkcjonowanie organizmu\nczłowieka na różnych poziomach złożoności\n[…].\nXI. Funkcjonowanie zwierząt.\n2. Porównanie poszczególnych czynności\nżyciowych zwierząt, z uwzględnieniem\nstruktur odpowiedzialnych za ich\nprzeprowadzanie.\n3) Wymiana gazowa i krążenie. Zdający:\nk) przedstawia rolę krwi w transporcie\ngazów oddechowych.\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne podanie funkcji hemoglobiny innej niż transportowanie tlenu.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nTransportuje tlenek węgla(IV) / ditlenek węgla / dwutlenek węgla / CO2.\nTransportuje protony / H+.\nStanowi element buforujący krwi (wiążąc nadmiar H+) / minimalizuje efekt Bohra /\nzapobiega zakwaszeniu osocza / utrzymuje równowagę kwasowo-zasadową osocza\nkrwi.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do magazynowania lub transportu żelaza,\nponieważ te funkcje pełnią inne wyspecjalizowane białka: ferrytyna i transferryna.\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"Inne funkcje hemoglobiny: - **Transport CO₂** — Hb wiąże CO₂ na grupach aminowych (karbaminohemoglobina) → ~20% transportu CO₂ z tkanek do płuc. - **Bufor pH krwi** — Hb wiąże H⁺ (zwłaszcza po oddaniu O₂) → stabilizuje pH krwi (~7.4). - **Transport NO** — Hb wiąże tlenek azotu (S-nitrozohemoglobina) → regulacja przepływu krwi w kapilarach. Najczęstsza odpowiedź: **transport CO₂** (lub buforowanie pH).","image":"img/biologia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-11.3.webp","solution_image":null,"topics":"fizjologia, hemoglobina, krzywa wiązania tlenu, 2, 3-BPG, hemoglobina płodowa, ciąża","page_from":19,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 11.3. (0-1)<br>Podaj przykład funkcji pełnionej przez hemoglobinę w erytrocytach, innej niż<br>transportowanie tlenu.<br>11.1.<br>0-1-2<br>11.2.<br>0-1<br>11.3.<br>0-1<br>MBIP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 11.3. (0-1)<br>Wymaganie ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>I. Pogłębianie wiedzy z zakresu<br>różnorodności biologicznej oraz zjawisk<br>i procesów biologicznych zachodzących na<br>różnych poziomach organizacji życia.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>objaśnia funkcjonowanie organizmu</li></ol>\n<p>człowieka na różnych poziomach złożoności<br>[…].<br>XI. Funkcjonowanie zwierząt.</p>\n<ol><li>Porównanie poszczególnych czynności</li></ol>\n<p>życiowych zwierząt, z uwzględnieniem<br>struktur odpowiedzialnych za ich<br>przeprowadzanie.</p>\n<ol><li>Wymiana gazowa i krążenie. Zdający:</li></ol>\n<p>k) przedstawia rolę krwi w transporcie<br>gazów oddechowych.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za poprawne podanie funkcji hemoglobiny innej niż transportowanie tlenu.<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązania<br>Transportuje tlenek węgla(IV) / ditlenek węgla / dwutlenek węgla / CO2.<br>Transportuje protony / H+.<br>Stanowi element buforujący krwi (wiążąc nadmiar H+) / minimalizuje efekt Bohra /<br>zapobiega zakwaszeniu osocza / utrzymuje równowagę kwasowo-zasadową osocza<br>krwi.<br>Uwaga:<br>Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do magazynowania lub transportu żelaza,<br>ponieważ te funkcje pełnią inne wyspecjalizowane białka: ferrytyna i transferryna.<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Inne funkcje hemoglobiny: - <strong>Transport CO₂</strong> — Hb wiąże CO₂ na grupach aminowych (karbaminohemoglobina) → ~20% transportu CO₂ z tkanek do płuc. - <strong>Bufor pH krwi</strong> — Hb wiąże H⁺ (zwłaszcza po oddaniu O₂) → stabilizuje pH krwi (~7.4). - <strong>Transport NO</strong> — Hb wiąże tlenek azotu (S-nitrozohemoglobina) → regulacja przepływu krwi w kapilarach. Najczęstsza odpowiedź: <strong>transport CO₂</strong> (lub buforowanie pH).</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Hemoglobina pełni w erytrocytach funkcję buforu (buforuje jony H⁺), transportuje dwutlenek węgla (jako karbaminohemoglobina) lub transportuje tlenek azotu (NO).</strong></p>\n<p>Wystarczy podać <strong>jedną</strong> z tych funkcji.</p>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm biologiczny krok po kroku</h4>\n<h5>Funkcja 1 - Buforowanie jonów H⁺</h5>\n<p>Krew produkuje \\(\\ce{H+}\\) w tkankach (efekt Bohra):</p>\n<p>\\[\\ce{CO2 + H2O &lt;=&gt; H2CO3 &lt;=&gt; H+ + HCO3-}\\]</p>\n<p>Hemoglobina (Hb) posiada <strong>reszty histydynowe</strong> z grupami imidazolowymi (\\(\\text{pKa} \\approx 6{,}0\\)-\\(7{,}4\\)), które wiążą nadmiar jonów \\(\\ce{H+}\\):</p>\n<p>\\[\\ce{Hb + H+ &lt;=&gt; HbH+}\\]</p>\n<p><strong>Dlaczego to ważne:</strong> Hb odpowiada za ~70% pojemności buforowej krwi pełnej. Bez tego mechanizmu zmiana pH krwi w tkankach zabiłaby komórki.</p>\n<h5>Funkcja 2 - Transport CO₂ jako karbaminohemoglobina</h5>\n<p>Około 20-23% \\(\\ce{CO2}\\) transportowane jest nie w osoczu, lecz <strong>bezpośrednio związane z grupami aminowymi</strong> łańcuchów hemoglobiny:</p>\n<p>\\[\\ce{Hb-NH2 + CO2 &lt;=&gt; Hb-NHCOO- + H+}\\]</p>\n<p>Powstaje <strong>karbaminohemoglobina</strong> (HbCO₂). W płucach, gdzie \\(p_{\\ce{CO2}}\\) jest niskie, równowaga przesuwa się w lewo i \\(\\ce{CO2}\\) jest oddawany do pęcherzyków płucnych.</p>\n<h5>Funkcja 3 - Transport tlenku azotu (NO)</h5>\n<p>Hemoglobina wiąże NO przy cysteinie β-93 (S-nitrozohemoglobina), uczestnicząc w regulacji napięcia naczyń krwionośnych (wazodylatacja).</p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja/przypomnienie przez analogię kontrastową</h4>\n<p>Zadanie wymaga odpowiedzi <strong>&quot;innej niż transport tlenu&quot;</strong> - typowa pułapka polega na tym, że uczeń podaje &quot;transport gazów oddechowych&quot; (zbyt ogólnie i obejmuje \\(\\ce{O2}\\)) lub &quot;transport hemoglobiny&quot; (absurd).</p>\n<p>Strategie eliminacji błędu:</p>\n<p>| Potencjalna odpowiedź | Czy akceptowalna? | Uzasadnienie |<br>| Transport tlenu | ❌ NIE | Zadanie wprost wyklucza |<br>| Transport CO₂ | ✅ TAK | Inna cząsteczka, inna funkcja |<br>| Buforowanie H⁺ | ✅ TAK | Funkcja niegazowa - najlepsza &quot;odległa&quot; odpowiedź |<br>| &quot;Transport gazów&quot; | ❌ NIE | Zbyt ogólne - może obejmować O₂ |<br>| Magazynowanie tlenu | ❌ NIE | To funkcja mioglobiny, nie hemoglobiny |</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<p><strong>1 pkt</strong> - za poprawne podanie funkcji hemoglobiny innej niz transportowanie tlenu.<br><strong>0 pkt</strong> - za odpowiedz niespelniajaca wymagan na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.</p>\n<p><strong>Przyklady akceptowane (klucz CKE):</strong> transport CO2 (tlenku wegla(IV)); transport protonow / H+; bufor krwi (wiazanie nadmiaru H+) / minimalizacja efektu Bohra / utrzymanie rownowagi kwasowo-zasadowej osocza.</p>\n<p><strong>Uwaga CKE:</strong> Nie uznaje sie odpowiedzi odnoszacych sie do magazynowania lub transportu zelaza (te funkcje pelnia ferrytyna i transferryna).</p>\n<h4>Wzory z karty CKE</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy bezpośrednio z karty wzorów</strong> - wystarczy znajomość mechanizmów biochemii hemoglobiny. Jednak:</p>\n<blockquote>📖 <strong>Karta wzorów CKE str. 9 - sekcja CHEMIA (równowagi kwasowo-zasadowe):</strong><br>Można powiązać buforowanie Hb z ogólnym schematem buforu białkowego. Równanie Hendersona-Hasselbalcha i pojęcie pKa reszt aminokwasowych (histydyna pKa ≈ 6,0) - przydatne do rozumienia, ale na maturze BIO nie wymaga zapisu.</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Mioglobina ≠ hemoglobina - <strong>mioglobina magazynuje</strong> tlen w mięśniach, hemoglobina go <strong>transportuje</strong>. Nie podawaj &quot;magazynowania O₂&quot; jako funkcji hemoglobiny.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> &quot;Transport gazów oddechowych&quot; to odpowiedź zbyt ogólna - obejmuje transport tlenu, który zadanie wyklucza. Zawsze pisz konkretnie: <strong>transport CO₂</strong> lub <strong>buforowanie H⁺</strong>.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Efekt Bohra (wpływ H⁺ i CO₂ na powinowactwo Hb do O₂) to <strong>mechanizm regulacji</strong> - NIE jest oddzielną &quot;funkcją&quot; Hb. Nie pomyl mechanizmu z funkcją.</blockquote>"}]}