{"id":"biologia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/12.1","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"12.1","points":2,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12.1. (0-2)\nOceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące działania toksyny botulinowej są\nprawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe.\n1.\nW procesie porażania mięśni przez toksynę botulinową dochodzi\ndo przemieszczenia jej łańcucha lekkiego do cytozolu neuronu.\nP\nF\n2.\nPo związaniu się z receptorem w szczelinie synaptycznej toksyna\nbotulinowa wnika do neuronu na drodze endocytozy.\nP\nF\n3.\nToksyna botulinowa po przedostaniu się do szczeliny synaptycznej\nblokuje receptory acetylocholiny w błonie komórki mięśniowej.\nP\nF","answer":null,"answer_text":"Zadanie 12.1. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nII. Rozwijanie myślenia naukowego;\ndoskonalenie umiejętności planowania\ni przeprowadzania obserwacji\ni doświadczeń oraz wnioskowania w oparciu\no wyniki badań. Zdający:\n5) […] formułuje wnioski.\nI. Pogłębianie wiedzy z zakresu\nróżnorodności biologicznej oraz zjawisk\ni procesów biologicznych zachodzących na\nróżnych poziomach organizacji życia.\nZdający:\n4) objaśnia funkcjonowanie organizmu\nczłowieka na różnych poziomach złożoności\n[…].\nXI. Funkcjonowanie zwierząt.\n2. Porównanie poszczególnych czynności\nżyciowych zwierząt, z uwzględnieniem\nstruktur odpowiedzialnych za ich\nprzeprowadzanie.\n6) Regulacja nerwowa. Zdający:\nb) przedstawia działanie synapsy\nchemicznej, uwzględniając rolę\nprzekaźników chemicznych […].\nZasady oceniania\n2 pkt - za poprawną ocenę trzech stwierdzeń.\n1 pkt - za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n1. - P, 2. - P, 3. - F.","solution":"| # | Stwierdzenie | Ocena | |---|---|---| | 1 | Łańcuch lekki toksyny przedostaje się do **cytozolu neuronu** | **P** | | 2 | Po związaniu z receptorem toksyna wnika do neuronu przez **endocytozę** | **P** | | 3 | Toksyna przedostaje się do błony komórki mięśniowej i blokuje **receptory acetylocholiny** | **F** | **Uzasadnienia**: 1. **P** — po endocytozie toksyna jest w pęcherzyku endosomalnym. Niskie pH endosomu powoduje rozłączenie podjednostek + przejście łańcucha lekkiego do **cytozolu neuronu**, gdzie rozkłada SNARE. 2. **P** — toksyna wiąże się z receptorem w błonie presynaptycznej neuronu → cała cząsteczka wchłaniana przez **endocytozę** → pęcherzyk endosomalny w cytozolu. 3. **F** — toksyna **NIE** wchodzi do komórki mięśniowej. Działa w **neuronie** (rozkłada SNARE → brak uwalniania acetylocholiny). Skutek: brak Ach w szczelinie → mięsień nie dostaje sygnału → porażenie. Receptory Ach na mięśniu są **NIENARUSZONE** — tylko nie ma dla nich liganda.","image":"img/biologia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-12.1.webp","solution_image":null,"topics":"neurofizjologia, synapsa nerwowo-mięśniowa, acetylocholina, SNARE, toksyna botulinowa, struktura białek","page_from":21,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 12.1. (0-2)<br>Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące działania toksyny botulinowej są<br>prawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe.<br>1.<br>W procesie porażania mięśni przez toksynę botulinową dochodzi<br>do przemieszczenia jej łańcucha lekkiego do cytozolu neuronu.<br>P<br>F<br>2.<br>Po związaniu się z receptorem w szczelinie synaptycznej toksyna<br>botulinowa wnika do neuronu na drodze endocytozy.<br>P<br>F<br>3.<br>Toksyna botulinowa po przedostaniu się do szczeliny synaptycznej<br>blokuje receptory acetylocholiny w błonie komórki mięśniowej.<br>P<br>F</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 12.1. (0-2)<br>Wymagania ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>II. Rozwijanie myślenia naukowego;<br>doskonalenie umiejętności planowania<br>i przeprowadzania obserwacji<br>i doświadczeń oraz wnioskowania w oparciu<br>o wyniki badań. Zdający:</p>\n<ol><li>[…] formułuje wnioski.</li></ol>\n<p>I. Pogłębianie wiedzy z zakresu<br>różnorodności biologicznej oraz zjawisk<br>i procesów biologicznych zachodzących na<br>różnych poziomach organizacji życia.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>objaśnia funkcjonowanie organizmu</li></ol>\n<p>człowieka na różnych poziomach złożoności<br>[…].<br>XI. Funkcjonowanie zwierząt.</p>\n<ol><li>Porównanie poszczególnych czynności</li></ol>\n<p>życiowych zwierząt, z uwzględnieniem<br>struktur odpowiedzialnych za ich<br>przeprowadzanie.</p>\n<ol><li>Regulacja nerwowa. Zdający:</li></ol>\n<p>b) przedstawia działanie synapsy<br>chemicznej, uwzględniając rolę<br>przekaźników chemicznych […].<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - za poprawną ocenę trzech stwierdzeń.<br>1 pkt - za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń.<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie</p>\n<ol><li>- P, 2. - P, 3. - F.</li></ol>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>| # | Stwierdzenie | Ocena | |---|---|---| | 1 | Łańcuch lekki toksyny przedostaje się do <strong>cytozolu neuronu</strong> | <strong>P</strong> | | 2 | Po związaniu z receptorem toksyna wnika do neuronu przez <strong>endocytozę</strong> | <strong>P</strong> | | 3 | Toksyna przedostaje się do błony komórki mięśniowej i blokuje <strong>receptory acetylocholiny</strong> | <strong>F</strong> | <strong>Uzasadnienia</strong>: 1. <strong>P</strong> — po endocytozie toksyna jest w pęcherzyku endosomalnym. Niskie pH endosomu powoduje rozłączenie podjednostek + przejście łańcucha lekkiego do <strong>cytozolu neuronu</strong>, gdzie rozkłada SNARE. 2. <strong>P</strong> — toksyna wiąże się z receptorem w błonie presynaptycznej neuronu → cała cząsteczka wchłaniana przez <strong>endocytozę</strong> → pęcherzyk endosomalny w cytozolu. 3. <strong>F</strong> — toksyna <strong>NIE</strong> wchodzi do komórki mięśniowej. Działa w <strong>neuronie</strong> (rozkłada SNARE → brak uwalniania acetylocholiny). Skutek: brak Ach w szczelinie → mięsień nie dostaje sygnału → porażenie. Receptory Ach na mięśniu są <strong>NIENARUSZONE</strong> — tylko nie ma dla nich liganda.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>| Stwierdzenie | Ocena |<br>| 1. Łańcuch lekki przemieszcza się do cytozolu neuronu | <strong>P</strong> |<br>| 2. Toksyna wnika do neuronu na drodze endocytozy | <strong>P</strong> |<br>| 3. Toksyna blokuje receptory acetylocholiny w błonie mięśniowej | <strong>F</strong> |</p>\n<h4>Sposób 1 - Analiza mechanizmu krok po kroku (wg tekstu)</h4>\n<p>Przechodzimy przez sekwencję zdarzeń opisaną w tekście, oceniając każde stwierdzenie:</p>\n<p><strong>Stwierdzenie 1 - P:</strong><br>Tekst podaje: łańcuch lekki <strong>rozkłada białka SNARE</strong>, które są białkami <strong>transbłonowymi</strong>, a kompleks fuzyjny działa od strony cytozolu. Aby hydrolizować SNARE od wewnątrz neuronu, łańcuch lekki <strong>musi znaleźć się w cytozolu</strong>. Schemat B potwierdza: po rozłączeniu podjednostek łańcuch lekki działa wewnątrz komórki. → <strong>Prawda.</strong></p>\n<p><strong>Stwierdzenie 2 - P:</strong><br>Tekst: toksyna &quot;łączy się z receptorami w błonie neuronu i wnika do jego wnętrza&quot;. Schemat B eksplicytnie pokazuje <strong>endocytozę</strong> jako mechanizm wnikania. Receptor jest na błonie neuronu zwróconej ku szczelinie synaptycznej - toksyna wiąże się w szczelinie, następuje internalizacja pęcherzyka. → <strong>Prawda.</strong></p>\n<p><strong>Stwierdzenie 3 - F:</strong><br>Tekst opisuje cel toksyny jako <strong>białka SNARE w neuronie</strong> - toksyna niszczy mechanizm fuzji pęcherzyków. Receptory acetylocholiny w błonie mięśniowej są nieuszkodzone; problem polega na tym, że <strong>acetylocholina w ogóle nie jest uwalniana</strong> do szczeliny (brak fuzji pęcherzyków). Toksyna nigdy nie dotyka błony komórki mięśniowej. → <strong>Fałsz.</strong></p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja przez logikę &quot;co jest zablokowane?&quot;</h4>\n<p>Kluczowe pytanie: <strong>gdzie w kaskadzie sygnalizacyjnej działa toksyna?</strong></p>\n<p>Impuls nerwowy<br>↓<br>Pęcherzyki synaptyczne zbliżają się do błony<br>↓<br>Białka SNARE tworzą kompleks fuzyjny ← ❌ TUTAJ toksyna niszczy SNARE<br>↓<br>Fuzja pęcherzyków z błoną ← ZABLOKOWANE<br>↓<br>Acetylocholina uwalniana do szczeliny ← BRAK ACh<br>↓<br>ACh wiąże się z receptorami w mięśniu ← (receptor sprawny, ale bez liganda)<br>↓<br>Skurcz mięśnia ← BRAK skurczu → wiotczenie</p>\n<ul><li>Stwierdzenie 3 mówi, że toksyna blokuje receptory <strong>w błonie mięśniowej</strong> - to odpowiada innej lokalizacji (za miejscem faktycznego działania). Mechanizm jest <strong>presynaptyczny</strong>, a nie postsynaptyczny. → Fałsz potwierdzony.</li><li>Stwierdzenia 1 i 2 opisują zdarzenia <strong>przed</strong> punktem blokady - wnikanie i działanie łańcucha lekkiego. Oba zgodne z kaskadą. → Prawda potwierdzona.</li></ul>\n<h4>Sposób 3 - Porównanie z analogicznym mechanizmem (toksyna vs. kuraryna)</h4>\n<p>Pouczające zestawienie błędnego rozumowania za stwierdzeniem 3:</p>\n<p>| Cecha | Toksyna botulinowa | Kuraryna / tubokuraryna |<br>| Punkt działania | <strong>Presynaptyczny</strong> (neuron) | <strong>Postsynaptyczny</strong> (mięsień) |<br>| Mechanizm | Niszczy SNARE → brak fuzji | Blokuje receptor ACh |<br>| Efekt | Brak uwolnienia ACh | Blokada wiązania ACh |<br>| Mięsień | Wiotczenie | Wiotczenie |</p>\n<p>Oba związki powodują wiotczenie mięśni, <strong>ale inaczej</strong>. Uczeń myli toksynę botulinową z lekami kurarynopodobnymi → błędnie zaznacza stwierdzenie 3 jako P.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<p><strong>2 pkt</strong> - za poprawna ocene trzech stwierdzen.<br><strong>1 pkt</strong> - za poprawna ocene dwoch stwierdzen.<br><strong>0 pkt</strong> - za odpowiedz niespelniajaca wymagan na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.</p>\n<p><strong>Poprawna ocena (klucz CKE):</strong> 1. - P, 2. - P, 3. - F.</p>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów</strong> - wystarczy uważna lektura tekstu źródłowego i schematu B. Zadanie sprawdza rozumienie tekstu popularnonaukowego i analizę schematu, nie obliczenia ani definicje z karty.</p>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Stwierdzenie | Typowy błąd prowadzący do złej oceny |<br>| 1 → błędnie F | Uczeń myśli, że łańcuch lekki działa &quot;z zewnątrz neuronu&quot;, bo toksyna początkowo jest w szczelinie. Nie zauważa, że endocytoza przenosi cały kompleks DO ŚRODKA, a białka SNARE są wewnątrzkomórkowe. |<br>| 2 → błędnie F | Uczeń nie dostrzega słowa &quot;endocytoza&quot; na schemacie B lub myli endocytozę z transportem przez kanały. |<br>| 3 → błędnie P | Najczęstszy błąd: uczeń wie, że efektem jest brak skurczu mięśnia, i wnioskuje &quot;skoro mięsień nie reaguje, to zablokowane są jego receptory&quot;. Pomija presynaptyczny mechanizm blokady. |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Stwierdzenie 3 to klasyczna <strong>pułapka presynaptyczny vs. postsynaptyczny</strong>. Toksyna botulinowa działa PO STRONIE NEURONU (presyn.), nie po stronie mięśnia. Myotonia, kuraryna i α-bungarotoksyna działają postsynaptycznie - to inny mechanizm.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Stwierdzenie 1 - fraza &quot;cytozol neuronu&quot; jest tu kluczowa. Łańcuch lekki musi być w cytozolu, bo SNARE to białka cytoplazmatycznej strony błony. Gdyby łańcuch lekki pozostał w pęcherzyku endocytarnym, nie miałby dostępu do SNARE.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Sekwencja czasowa w stwierdzeniu 2 jest prawidłowa: <strong>najpierw wiązanie z receptorem → potem endocytoza</strong>. Nie odwrotnie. Schemat B to wyraźnie pokazuje kolejnością strzałek.</blockquote>"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"<ol><li>P, 2. P, 3. F</li></ol>"}]}