{"id":"biologia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/13.1","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"13.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13.1. (0-1)\nUzupełnij powyższy schemat - wpisz w wyznaczone miejsca (+ ) oznaczenia\ndwóch deoksyrybonukleotydów niezbędnych do syntezy DNA, brakujących\nna schemacie.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 13.1. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nII. Rozwijanie myślenia naukowego;\ndoskonalenie umiejętności planowania\ni przeprowadzania obserwacji\ni doświadczeń oraz wnioskowania w oparciu\no wyniki badań. Zdający:\n2) określa warunki doświadczenia […].\nXV. Biotechnologia. Podstawy inżynierii\ngenetycznej. Zdający:\n4) przedstawia istotę technik stosowanych\nw inżynierii genetycznej ([…] metoda PCR\n[…]).\nI. Chemizm życia.\n2. Składniki organiczne. Zdający:\n4) porównuje skład chemiczny i strukturę\ncząsteczek DNA i RNA […].\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne uzupełnienie schematu oznaczeniami dwóch brakujących\ndeoksyrybonukleotydów.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\ndwuniciowy\nDNA\nrozdzielenie\nnici DNA\nETAP 1.\nETAP 2.\nprzyłączenie\nstarterów\nsynteza\nDNA\nETAP 3.\n5′\n5′\n+ polimeraza DNA\n+ dGTP\n+ dTTP\n+ dATP\n+ dCTP\nUwagi:\nUznaje się odpowiedzi, w których zamiast oznaczeń deoksyrybonukleotydów podano ich\npoprawne pełne nazwy.\nNie uznaje się odpowiedzi, w których zamiast oznaczeń deoksyrybonukleotydów (np. dATP)\npodano oznaczenia rybonukleotydów (np. ATP).","solution":"Brakujące deoksyrybonukleotydy: - **dATP** (deoksyadenozyno-trifosforan) - **dCTP** (deoksycytydyno-trifosforan) Razem z **dGTP** i **dTTP** (podane na schemacie) tworzą **komplet 4 deoksyrybonukleotydów** niezbędnych do syntezy DNA: A, T, G, C. **Uzasadnienie**: nić DNA składa się z 4 zasad (A, T, G, C). Polimeraza DNA dobiera nukleotydy komplementarne do matrycy: - A na matrycy → wbudowanie **dTTP** (komplementarna do A). - T na matrycy → wbudowanie **dATP**. - G na matrycy → wbudowanie **dCTP**. - C na matrycy → wbudowanie **dGTP**. Brak choćby jednego z czterech zatrzymałby syntezę (gdy polimeraza dochodzi do miejsca wymagającego brakującego nukleotydu).","image":"img/biologia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-13.1.webp","solution_image":null,"topics":"biologia molekularna, PCR, polimeraza DNA, startery, deoksyrybonukleotydy, denaturacja","page_from":22,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 13.1. (0-1)<br>Uzupełnij powyższy schemat - wpisz w wyznaczone miejsca (+ ) oznaczenia<br>dwóch deoksyrybonukleotydów niezbędnych do syntezy DNA, brakujących<br>na schemacie.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 13.1. (0-1)<br>Wymaganie ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>II. Rozwijanie myślenia naukowego;<br>doskonalenie umiejętności planowania<br>i przeprowadzania obserwacji<br>i doświadczeń oraz wnioskowania w oparciu<br>o wyniki badań. Zdający:</p>\n<ol><li>określa warunki doświadczenia […].</li></ol>\n<p>XV. Biotechnologia. Podstawy inżynierii<br>genetycznej. Zdający:</p>\n<ol><li>przedstawia istotę technik stosowanych</li></ol>\n<p>w inżynierii genetycznej ([…] metoda PCR<br>[…]).<br>I. Chemizm życia.</p>\n<ol><li>Składniki organiczne. Zdający:</li><li>porównuje skład chemiczny i strukturę</li></ol>\n<p>cząsteczek DNA i RNA […].<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za poprawne uzupełnienie schematu oznaczeniami dwóch brakujących<br>deoksyrybonukleotydów.<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązania<br>dwuniciowy<br>DNA<br>rozdzielenie<br>nici DNA<br>ETAP 1.<br>ETAP 2.<br>przyłączenie<br>starterów<br>synteza<br>DNA<br>ETAP 3.<br>5′<br>5′</p>\n<ul><li>polimeraza DNA</li><li>dGTP</li><li>dTTP</li><li>dATP</li><li>dCTP</li></ul>\n<p>Uwagi:<br>Uznaje się odpowiedzi, w których zamiast oznaczeń deoksyrybonukleotydów podano ich<br>poprawne pełne nazwy.<br>Nie uznaje się odpowiedzi, w których zamiast oznaczeń deoksyrybonukleotydów (np. dATP)<br>podano oznaczenia rybonukleotydów (np. ATP).</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Brakujące deoksyrybonukleotydy: - <strong>dATP</strong> (deoksyadenozyno-trifosforan) - <strong>dCTP</strong> (deoksycytydyno-trifosforan) Razem z <strong>dGTP</strong> i <strong>dTTP</strong> (podane na schemacie) tworzą <strong>komplet 4 deoksyrybonukleotydów</strong> niezbędnych do syntezy DNA: A, T, G, C. <strong>Uzasadnienie</strong>: nić DNA składa się z 4 zasad (A, T, G, C). Polimeraza DNA dobiera nukleotydy komplementarne do matrycy: - A na matrycy → wbudowanie <strong>dTTP</strong> (komplementarna do A). - T na matrycy → wbudowanie <strong>dATP</strong>. - G na matrycy → wbudowanie <strong>dCTP</strong>. - C na matrycy → wbudowanie <strong>dGTP</strong>. Brak choćby jednego z czterech zatrzymałby syntezę (gdy polimeraza dochodzi do miejsca wymagającego brakującego nukleotydu).</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>Brakujące dwa deoksyrybonukleotydy to:</p>\n<blockquote><strong>+ dATP</strong> (trifosforan deoksyadenozynu, ang. <em>d</em>eoxy<em>a</em>denosine <em>t</em>ri<em>p</em>hosphate)<br><strong>+ dCTP</strong> (trifosforan deoksycytydyny, ang. <em>d</em>eoxy<em>c</em>ytidine <em>t</em>ri<em>p</em>hosphate)</blockquote>\n<h4>Sposób 1 - Reguła komplementarności zasad DNA</h4>\n<p><strong>Kluczowy fakt:</strong> W syntezie DNA obowiązuje zasada komplementarności Chargaffa. Każda zasada azotowa w nici matrycowej wymaga dokładnie jednego, odpowiadającego jej deoksyrybonukleotydu do syntezy nowej nici:</p>\n<p>| Zasada w nici matrycowej | Wbudowywany deoksyrybonukleotyd |<br>| Adenina (A) | dTTP |<br>| Tymina (T) | dATP |<br>| Guanina (G) | dCTP |<br>| Cytozyna (C) | dGTP |</p>\n<p>Schemat podaje już <strong>dGTP</strong> i <strong>dTTP</strong>. Oznacza to, że w nici matrycowej są cytozyny (→ wbudowywany dGTP) i adeniny (→ wbudowywany dTTP). Żeby zsyntetyzować kompletną nić, potrzebujemy jeszcze nukleotydów dla tymin i guanin w matrycy:</p>\n<ul><li>Tymina w matrycy → wbudowywany <strong>dATP</strong></li><li>Guanina w matrycy → wbudowywany <strong>dCTP</strong></li></ul>\n<p><strong>Odpowiedź:</strong> brakuje <strong>dATP</strong> i <strong>dCTP</strong>.</p>\n<h4>Sposób 2 - Zasada kompletności zestawu 4 nukleotydów</h4>\n<p>DNA zbudowane jest z czterech rodzajów zasad: <strong>A, T, G, C</strong>. W PCR polimeraz Taq <em>musi</em> mieć dostępny <em>każdy</em> z czterech deoksyrybonukleotydów - inaczej synteza zatrzyma się, gdy napotka w matrycy zasadę, dla której brakuje nukleotydu.</p>\n<p>Kompletny zestaw 4 nukleotydów:</p>\n<p>$$\\{dATP,\\ dTTP,\\ dCTP,\\ dGTP\\}$$</p>\n<p>Na schemacie widoczne są już <strong>dGTP</strong> i <strong>dTTP</strong>. Metodą uzupełnienia do pełnego zestawu:</p>\n<p>$$\\{dATP,\\ \\underbrace{dTTP}<em>{\\text{podane}},\\ dCTP,\\ \\underbrace{dGTP}</em>{\\text{podane}}\\}$$</p>\n<p>Brakujące → <strong>dATP</strong> i <strong>dCTP</strong>. ✓</p>\n<p>Nie ma żadnej wątpliwości - zestaw musi być kompletny, bo brak choćby jednego zatrzyma PCR.</p>\n<h4>Sposób 3 - Nomenklatury skrótów (weryfikacja nazw)</h4>\n<p>Zadanie wymaga wpisania <strong>oznaczeń</strong> (czteroliterowych skrótów), nie tylko nazw. Sprawdźmy poprawność skrótów:</p>\n<p>| Nukleotyd | Zasada | Cukier | Skrót wg konwencji angielskiej |<br>| trifosforan deoksyadenozynu | Adenina | deoksyryboza | <strong>dATP</strong> |<br>| trifosforan deoksytymidyny | Tymina | deoksyryboza | <strong>dTTP</strong> |<br>| trifosforan deoksycytydyny | Cytozyna | deoksyryboza | <strong>dCTP</strong> |<br>| trifosforan deoksyguanozyny | Guanina | deoksyryboza | <strong>dGTP</strong> |</p>\n<p>Prefiks <strong>d</strong> = <em>deoxy</em> (deoksy) - odróżnia od rybonukleotydów RNA (ATP, UTP, CTP, GTP bez &quot;d&quot;). W DNA <em>nie ma</em> uracylu - zamiast dUTP jest <strong>dTTP</strong>.</p>\n<p>Wpisujemy: <strong>+ dATP + dCTP</strong> ✓</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<p><strong>1 pkt</strong> - za poprawne uzupelnienie schematu oznaczeniami dwoch brakujacych deoksyrybonukleotydow.<br><strong>0 pkt</strong> - za odpowiedz niespelniajaca wymagan na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.</p>\n<p><strong>Poprawne odpowiedzi (klucz CKE):</strong> dATP oraz dCTP.</p>\n<p><strong>Uwagi CKE:</strong> Uznaje sie poprawne pelne nazwy zamiast oznaczen. Nie uznaje sie oznaczen rybonukleotydow (np. ATP) zamiast deoksyrybonukleotydow (np. dATP).</p>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy bezpośrednio z karty wzorów CKE</strong> - wymagana jest znajomość:</p>\n<ol><li>Reguły komplementarności zasad DNA (A-T, G-C)</li><li>Nomenklatury czteroliterowych skrótów deoksyrybonukleotydów</li></ol>\n<blockquote>📖 Jedyne powiązanie z kartą: znajomość struktury kwasów nukleinowych (zasady purynowe: A, G; pirymidynowe: T, C) - materiał ogólny, nie wymagający odczytu z karty podczas egzaminu.</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd - wpisanie <strong>ATP i CTP</strong> zamiast <strong>dATP i dCTP</strong>. ATP to rybonukleotyd (budulec RNA i nośnik energii), NIE deoksyrybonukleotyd! Bez litery &quot;d&quot; odpowiedź jest BŁĘDNA.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Mylenie uracylu z tyminą - <strong>dUTP nie istnieje w prawidłowej syntezie DNA</strong>. W DNA tymina (T) zastępuje uracyl (U). Wpisanie dUTP zamiast dTTP lub zamiast dATP to błąd.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Niekompletna odpowiedź - wpisanie tylko <strong>jednego</strong> z dwóch brakujących nukleotydów (np. tylko dATP) daje <strong>0 punktów</strong>. Zadanie wymaga obydwu!</blockquote>"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"<p>Brakujące deoksyrybonukleotydy to: dATP oraz dCTP.</p>"}]}