{"id":"biologia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/14.1","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"14.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 14.1. (0-1)\nPodaj sekwencję aminokwasową fragmentu polipeptydu przedstawionego\nna schemacie A. Sekwencję zapisz od końca aminowego do końca karboksylowego,\nposługując się pełnymi nazwami aminokwasów lub ich oznaczeniami trójliterowymi.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 14.1. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Posługiwanie się informacjami\npochodzącymi z analizy materiałów\nźródłowych. Zdający:\n2) odczytuje […] i przetwarza informacje\ntekstowe, graficzne […].\nXIII. Ekspresja informacji genetycznej.\nZdający:\n5) opisuje proces translacji […].\nI. Chemizm życia.\n2. Składniki organiczne. Zdający:\n2) […] opisuje strukturę I-, II-, III- i IV-\nrzędową białek […].\nZasady oceniania\n1 pkt - za podanie poprawnej sekwencji pierwszych czterech reszt aminokwasowych\npolipeptydu A.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nmetionina, tryptofan, fenyloalanina, tryptofan\nMet-Trp-Phe-Trp\nUwagi:\nDopuszcza się zapisanie sekwencji od końca C do końca N pod warunkiem, że obydwa\nkońce zostały prawidłowo oznaczone, np. „C-Trp-Phe-Trp-Met-N”.\nDopuszcza się zapisanie sekwencji z wykorzystaniem kodów IUPAC: „MWFW”.\nNie uznaje się odpowiedzi „MTFT”, ponieważ kod IUPAC „T” oznacza treoninę, a nie -\ntryptofan.","solution":"Sekwencja aminokwasowa polipeptydu A (od końca N do końca C): **Met – Trp – Phe – Trp** (Metionina – Tryptofan – Fenyloalanina – Tryptofan). **Identyfikacja aa ze schematu**: - **Met (Metionina)** — reszta boczna z **siarką + grupą metylową** (-S-CH₃). Łatwo rozpoznać po dwóch atomach C i siarce. Zawsze pierwszy aa = kodon **start AUG**. - **Trp (Tryptofan)** — reszta boczna z **indolem** (pierścień benzenu zrosły z pirolem, NH wewnątrz). Charakterystyczna struktura aromatyczna. - **Phe (Fenyloalanina)** — reszta boczna z **pierścieniem benzenowym** (sam fenyl, bez NH).","image":"img/biologia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-14.1.webp","solution_image":null,"topics":"kod genetyczny, translacja, mutacja punktowa, kodon STOP, aminokwasy, wyrodność kodu","page_from":23,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 14.1. (0-1)
Podaj sekwencję aminokwasową fragmentu polipeptydu przedstawionego
na schemacie A. Sekwencję zapisz od końca aminowego do końca karboksylowego,
posługując się pełnymi nazwami aminokwasów lub ich oznaczeniami trójliterowymi.

","answer_text_html":"

Zadanie 14.1. (0-1)
Wymaganie ogólne
Wymagania szczegółowe
III. Posługiwanie się informacjami
pochodzącymi z analizy materiałów
źródłowych. Zdający:

\n
  1. odczytuje […] i przetwarza informacje
\n

tekstowe, graficzne […].
XIII. Ekspresja informacji genetycznej.
Zdający:

\n
  1. opisuje proces translacji […].
\n

I. Chemizm życia.

\n
  1. Składniki organiczne. Zdający:
  2. […] opisuje strukturę I-, II-, III- i IV-
\n

rzędową białek […].
Zasady oceniania
1 pkt - za podanie poprawnej sekwencji pierwszych czterech reszt aminokwasowych
polipeptydu A.
0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe rozwiązania
metionina, tryptofan, fenyloalanina, tryptofan
Met-Trp-Phe-Trp
Uwagi:
Dopuszcza się zapisanie sekwencji od końca C do końca N pod warunkiem, że obydwa
końce zostały prawidłowo oznaczone, np. „C-Trp-Phe-Trp-Met-N”.
Dopuszcza się zapisanie sekwencji z wykorzystaniem kodów IUPAC: „MWFW”.
Nie uznaje się odpowiedzi „MTFT”, ponieważ kod IUPAC „T” oznacza treoninę, a nie -
tryptofan.

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Sekwencja aminokwasowa polipeptydu A (od końca N do końca C): Met – Trp – Phe – Trp (Metionina – Tryptofan – Fenyloalanina – Tryptofan). Identyfikacja aa ze schematu: - Met (Metionina) — reszta boczna z siarką + grupą metylową (-S-CH₃). Łatwo rozpoznać po dwóch atomach C i siarce. Zawsze pierwszy aa = kodon start AUG. - Trp (Tryptofan) — reszta boczna z indolem (pierścień benzenu zrosły z pirolem, NH wewnątrz). Charakterystyczna struktura aromatyczna. - Phe (Fenyloalanina) — reszta boczna z pierścieniem benzenowym (sam fenyl, bez NH).

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Met - Trp - Phe - Trp
(od końca aminowego do końca karboksylowego)

\n

Sposób 1 - Odczyt strukturalny ze wzoru: identyfikacja reszt po łańcuchach bocznych

\n

Każda reszta aminokwasowa w łańcuchu polipeptydowym posiada charakterystyczny łańcuch boczny (R), który jednoznacznie ją identyfikuje. Odczytujemy kolejno od końca \\(\\text{-NH}_2\\):

\n

| Pozycja | Łańcuch boczny R (ze schematu) | Aminokwas |
| 1 (N-koniec) | \\(\\text{-CH}_2\\text{-CH}_2\\text{-S-CH}_3\\) - tioetery, łańcuch siarkowy | metionina (Met) |
| 2 | \\(\\text{-CH}_2\\text{-}(C_8H_6N)\\) - układ indolowy (dwupierścienny z N) | tryptofan (Trp) |
| 3 | \\(\\text{-CH}_2\\text{-C}_6\\text{H}_5\\) - pierścień benzenowy (jednopierścienny, bez N) | fenyloalanina (Phe) |
| 4 | j.w. indol \\(C_8H_6N\\) - ten sam co pozycja 2 | tryptofan (Trp) |

\n

Wniosek: Sekwencja = Met - Trp - Phe - Trp

\n

Zwróć uwagę na kierunek odczytu: zawsze od \\(\\text{H}_2\\text{N}\\)- (koniec aminowy, N-koniec) w prawo/do " " (koniec karboksylowy, C-koniec). Jest to konwencja obowiązująca na maturze i w biologii molekularnej.

\n

Sposób 2 - Weryfikacja przez kartę wzorów CKE (str. 6-7): wzory aminokwasów

\n
📖 Karta wzorów CKE str. 6-7 - 20 aminokwasów (wzory strukturalne):
Dla każdego z 20 aminokwasów podany jest wzór ogólny \\(\\ce{H2N-CH(R)-COOH}\\) z konkretnym R.
\n

Weryfikujemy każdą resztę, szukając w karcie wzorów aminokwasu, którego R pasuje do schematu:

\n\n

Sekwencja potwierdzona: Met - Trp - Phe - Trp

\n

Kluczowe rozróżnienie Trp vs Phe z karty:

\n\n

Schemat oceniania CKE

\n

1 pkt - za podanie poprawnej sekwencji pierwszych czterech reszt aminokwasowych polipeptydu A.
0 pkt - za odpowiedz niespelniajaca wymagan na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

\n

Poprawna odpowiedz (klucz CKE): metionina, tryptofan, fenyloalanina, tryptofan (Met-Trp-Phe-Trp).

\n

Uwagi CKE: Dopuszcza sie zapis od konca C do N z prawidlowo oznaczonymi koncami oraz zapis kodami IUPAC ('MWFW'). Nie uznaje sie 'MTFT' (kod IUPAC 'T' oznacza treonine, nie tryptofan).

\n

Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć

\n
📖 Karta wzorów CKE str. 6-7 - wzory strukturalne 20 aminokwasów:
Tabela z łańcuchami bocznymi R dla każdego aminokwasu. Używamy jej do:
1. Identyfikacji metioniny po charakterystycznym \\(\\text{-CH}_2\\text{-CH}_2\\text{-S-CH}_3\\)
2. Rozróżnienia tryptofanu (indol z N) od fenyloalaniny (sam benzen)

To KLUCZOWA umiejętność maturalna - egzamin regularnie testuje rozpoznawanie aminokwasów ze wzoru strukturalnego.
\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Pomylenie Trp i Phe - oba mają pierścień aromatyczny, ale Trp ma dwupierścieniowy układ indolowy z N, Phe ma jednopierścieniowy benzen bez N. Na schemacie widać wyraźnie \\(C_8H_6N\\) vs \\(C_6H_5\\).
\n
⚠️ Uwaga: Zapisanie sekwencji od C-końca do N-końca (Trp-Phe-Trp-Met) - błąd formalny, klucz CKE tego nie uzna. Konwencja biologiczna: ZAWSZE od N-końca (\\(\\text{H}_2\\text{N}\\)-) do C-końca (-\\(\\text{COOH}\\)).
\n
⚠️ Uwaga: Mylenie metioniny z cysteiną - obie mają siarkę. Met ma \\(\\text{-S-CH}_3\\) (tioeter), Cys ma \\(\\text{-SH}\\) (tiol). Na schemacie \\(\\text{S-CH}_3\\) jednoznacznie wskazuje Met.
"}]}