{"id":"biologia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/14.3","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"14.3","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 14.3. (0-1)\nPodaj sekwencję nukleotydową czwartego kodonu mRNA kodującego tripeptyd\nprzedstawiony na schemacie B. Sekwencję zapisz od końca 5′ do końca 3′.\nNH\nNH\nNH\nN\nH2\nO\nS\nCH3\nO\nNH\nO\nO\nNH\nNH\nNH\nOH\nN\nH2\nO\nS\nCH3\nO\nNH\nO\nA\nB\n14.1.\n0-1\n14.2.\n0-1\n14.3.\n0-1\nMBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 14.3. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nIII. Posługiwanie się informacjami\npochodzącymi z analizy materiałów\nźródłowych. Zdający:\n2) odczytuje, analizuje, interpretuje\ni przetwarza informacje tekstowe, graficzne,\n[…].\nXIII. Ekspresja informacji genetycznej.\nZdający:\n5) opisuje proces translacji […].\nZasady oceniania\n1 pkt - za podanie poprawnej sekwencji nukleotydowej czwartego kodonu.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\n5′ UGA 3′\nUGA\nUwagi:\nDopuszcza się zapisanie sekwencji od końca 3′ do końca 5′ pod warunkiem, że obydwa końce\nzostały prawidłowo oznaczone, np. «3′ AGU 5′».\nDopuszcza się zapisanie pełnej sekwencji mRNA, np. „AUG UGG UUU UGA”.\nNie uznaje się odpowiedzi, w których oznaczenie uracylu (U) zastąpiono oznaczeniem\ntyminy (T).","solution":"Sekwencja **czwartego kodonu** mRNA dla B (peptyd skrócony — przedwczesny STOP): **5'-UGA-3'** **Uzasadnienie**: - W A czwarty kodon = **UGG** (kodon Trp). - Mutacja jest w **trzeciej pozycji** → zmiana ostatniej zasady **G**. - Możliwe zmiany trzeciej zasady UGG: - UG**A** = **STOP** (nonsense, kodon STOP \"opal\"). - UG**C** = Cys. - UG**U** = Cys. - **Tylko UGA daje STOP** → przedwczesne zakończenie translacji → peptyd skrócony do 3 aa. Sekwencja czwartego kodonu w mRNA mutanta: **UGA**.","image":"img/biologia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-14.3.webp","solution_image":null,"topics":"kod genetyczny, translacja, mutacja punktowa, kodon STOP, aminokwasy, wyrodność kodu","page_from":23,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 14.3. (0-1)
Podaj sekwencję nukleotydową czwartego kodonu mRNA kodującego tripeptyd
przedstawiony na schemacie B. Sekwencję zapisz od końca 5′ do końca 3′.
NH
NH
NH
N
H2
O
S
CH3
O
NH
O
O
NH
NH
NH
OH
N
H2
O
S
CH3
O
NH
O
A
B
14.1.
0-1
14.2.
0-1
14.3.
0-1
MBIP-R0_100

","answer_text_html":"

Zadanie 14.3. (0-1)
Wymaganie ogólne
Wymaganie szczegółowe
III. Posługiwanie się informacjami
pochodzącymi z analizy materiałów
źródłowych. Zdający:

\n
  1. odczytuje, analizuje, interpretuje
\n

i przetwarza informacje tekstowe, graficzne,
[…].
XIII. Ekspresja informacji genetycznej.
Zdający:

\n
  1. opisuje proces translacji […].
\n

Zasady oceniania
1 pkt - za podanie poprawnej sekwencji nukleotydowej czwartego kodonu.
0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe rozwiązania
5′ UGA 3′
UGA
Uwagi:
Dopuszcza się zapisanie sekwencji od końca 3′ do końca 5′ pod warunkiem, że obydwa końce
zostały prawidłowo oznaczone, np. «3′ AGU 5′».
Dopuszcza się zapisanie pełnej sekwencji mRNA, np. „AUG UGG UUU UGA”.
Nie uznaje się odpowiedzi, w których oznaczenie uracylu (U) zastąpiono oznaczeniem
tyminy (T).

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Sekwencja czwartego kodonu mRNA dla B (peptyd skrócony — przedwczesny STOP): 5'-UGA-3' Uzasadnienie: - W A czwarty kodon = UGG (kodon Trp). - Mutacja jest w trzeciej pozycji → zmiana ostatniej zasady G. - Możliwe zmiany trzeciej zasady UGG: - UGA = STOP (nonsense, kodon STOP "opal"). - UGC = Cys. - UGU = Cys. - Tylko UGA daje STOP → przedwczesne zakończenie translacji → peptyd skrócony do 3 aa. Sekwencja czwartego kodonu w mRNA mutanta: UGA.

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedz

\n

Czwarty kodon mRNA kodujacego tripeptyd ze schematu B to kodon STOP, a konkretnie:

\n

5' UGA 3'

\n

Zgodnie z oficjalnym kluczem CKE poprawna odpowiedzia jest UGA (a nie dowolny z trzech kodonow stop) - wynika to z sekwencji matrycy przedstawionej na schemacie B.

\n

Sposob 1 - Dlaczego czwarty kodon to STOP

\n

Tripeptyd sklada sie z trzech reszt aminokwasowych, ktore koduja trzy kolejne kodony mRNA (kodony 1-3). Aby translacja sie zakonczyla po trzecim aminokwasie, czwarty kodon musi byc kodonem terminacji (STOP). Gdyby czwarty kodon kodowal aminokwas, powstalby tetrapeptyd, a nie tripeptyd.

\n

| Numer kodonu | Funkcja |
| 1 | pierwszy aminokwas tripeptydu |
| 2 | drugi aminokwas |
| 3 | trzeci aminokwas |
| 4 | STOP (terminacja translacji) |

\n

Sposob 2 - Odczyt konkretnego kodonu stop ze schematu B

\n

Sposrod trzech kodonow stop (UAA, UAG, UGA) sekwencja matrycowa przedstawiona na schemacie B wyznacza jednoznacznie kodon UGA. Dlatego oficjalny klucz CKE wskazuje wlasnie ten kodon, a nie pozostawia dowolnosci.

\n

Dopuszcza sie tez zapis od konca 3' do 5' z prawidlowo oznaczonymi koncami (3' AGU 5') oraz zapis pelnej sekwencji mRNA (np. AUG UGG UUU UGA), o ile ostatni kodon to UGA.

\n

Schemat oceniania CKE

\n

1 pkt - za podanie poprawnej sekwencji nukleotydowej czwartego kodonu mRNA.
0 pkt - za odpowiedz niespelniajaca wymagan na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

\n

Poprawna odpowiedz (klucz CKE): 5' UGA 3' (UGA).

\n

Uwagi CKE: Dopuszcza sie zapis od konca 3' do 5' z prawidlowo oznaczonymi koncami ('3' AGU 5'') oraz zapis pelnej sekwencji mRNA ('AUG UGG UUU UGA'). Nie uznaje sie odpowiedzi, w ktorych uracyl (U) zastapiono tymina (T).

\n

Typowe pulapki i uwaga

\n
Uwaga: poprawna odpowiedz to konkretnie UGA - nie "dowolny kodon stop". Sekwencja matrycy na schemacie B wyznacza ten kodon jednoznacznie.
\n
Uwaga: zadanie dotyczy mRNA - uzywaj uracylu (U), nie tyminy (T). Zapis TGA (DNA) to 0 pkt.
\n
Uwaga: tripeptyd = 3 aminokwasy, wiec czwarty kodon to STOP, a nie kodon czwartego aminokwasu.
"}]}