{"id":"biologia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/16.1","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"16.1","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16.1. (0-1)\nDokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.\nZależność między wargatkiem czyścicielem a rybą przez niego czyszczoną to\nA. mutualizm.\nB. komensalizm.\nC. drapieżnictwo.\nD. pasożytnictwo.","answer":"A","answer_text":"Zadanie 16.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Pogłębianie wiedzy z zakresu\nróżnorodności biologicznej oraz zjawisk\ni procesów biologicznych zachodzących na\nróżnych poziomach organizacji życia.\nZdający:\n1) opisuje […] organizmy.\nIV. Rozumowanie i zastosowanie nabytej\nwiedzy do rozwiązywania problemów\nbiologicznych. Zdający:\n2) przedstawia […] argumenty związane\nz omawianymi zagadnieniami biologicznymi.\nXVII. Ekologia.\n3. Ekologia ekosystemu. Ochrona\ni gospodarka ekosystemami. Zdający:\n1) wyjaśnia znaczenie zależności\nnieantagonistycznych (mutualizm […])\nw ekosystemie i podaje ich przykłady.\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne dokończenie zdania.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nA","solution":"**A — mutualizm**. **Uzasadnienie**: - **Wargatek** zyskuje **pokarm** (pasożyty z innych ryb). - **Ryba czyszczona** zyskuje **pozbycie się pasożytów** (które jej szkodzą). - Oboje **korzystają** = mutualizm (oba +, +). Dlaczego nie inne?: - **Komensalizm**: tylko jeden zyskuje, drugi obojętny. Tu **oboje** zyskują → mutualizm. - **Drapieżnictwo**: jeden zjada drugiego. Wargatek nie zjada ryby. - **Pasożytnictwo**: jeden żyje kosztem drugiego, szkodząc. Wargatek **pomaga** rybie.","image":"img/biologia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-16.1.webp","solution_image":null,"topics":"ekologia, mutualizm, mimikra agresywna, dobór naturalny, wargatek czyściciel, aspidon","page_from":25,"source":"ocr","answer_source":"maturazai","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 16.1. (0-1)<br>Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.<br>Zależność między wargatkiem czyścicielem a rybą przez niego czyszczoną to<br>A. mutualizm.<br>B. komensalizm.<br>C. drapieżnictwo.<br>D. pasożytnictwo.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 16.1. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>I. Pogłębianie wiedzy z zakresu<br>różnorodności biologicznej oraz zjawisk<br>i procesów biologicznych zachodzących na<br>różnych poziomach organizacji życia.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>opisuje […] organizmy.</li></ol>\n<p>IV. Rozumowanie i zastosowanie nabytej<br>wiedzy do rozwiązywania problemów<br>biologicznych. Zdający:</p>\n<ol><li>przedstawia […] argumenty związane</li></ol>\n<p>z omawianymi zagadnieniami biologicznymi.<br>XVII. Ekologia.</p>\n<ol><li>Ekologia ekosystemu. Ochrona</li></ol>\n<p>i gospodarka ekosystemami. Zdający:</p>\n<ol><li>wyjaśnia znaczenie zależności</li></ol>\n<p>nieantagonistycznych (mutualizm […])<br>w ekosystemie i podaje ich przykłady.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za poprawne dokończenie zdania.<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>A</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p><strong>A — mutualizm</strong>. <strong>Uzasadnienie</strong>: - <strong>Wargatek</strong> zyskuje <strong>pokarm</strong> (pasożyty z innych ryb). - <strong>Ryba czyszczona</strong> zyskuje <strong>pozbycie się pasożytów</strong> (które jej szkodzą). - Oboje <strong>korzystają</strong> = mutualizm (oba +, +). Dlaczego nie inne?: - <strong>Komensalizm</strong>: tylko jeden zyskuje, drugi obojętny. Tu <strong>oboje</strong> zyskują → mutualizm. - <strong>Drapieżnictwo</strong>: jeden zjada drugiego. Wargatek nie zjada ryby. - <strong>Pasożytnictwo</strong>: jeden żyje kosztem drugiego, szkodząc. Wargatek <strong>pomaga</strong> rybie.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>A. mutualizm.</strong></p>\n<h4>Sposób 1 - Analiza korzyści obu stron (mechanizm biologiczny)</h4>\n<p>Kluczowe pytanie w ekologii: <strong>kto zyskuje, kto traci?</strong></p>\n<p>| Uczestnik | Co się dzieje? | Efekt |<br>| Wargatek czyściciel | Zjada pasożytnicze bezkręgowce = <strong>zdobywa pokarm</strong> | ✅ zysk |<br>| Ryba czyszczona | Pozbywa się pasożytów, które <strong>przebijają i rozrywają skórę/skrzela</strong> | ✅ zysk |</p>\n<p>Obie strony odnoszą <strong>wymierne korzyści</strong> → definicja <strong>mutualizmu</strong> (symbioza wzajemnie korzystna, obowiązkowa lub fakultatywna).</p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja błędów (od definicji do odpowiedzi)</h4>\n<p>Sprawdzamy każdą relację systematycznie:</p>\n<ul><li><strong>Komensalizm (B):</strong> jedna strona zyskuje, druga <strong>obojętna</strong> (0). Tu ryba czyszczona zyskuje (brak pasożytów) - nie jest obojętna. ❌</li><li><strong>Drapieżnictwo (C):</strong> jedna strona zjada drugą lub jej części. Wargatek zjada <strong>pasożyty</strong>, nie rybę. ❌</li><li><strong>Pasożytnictwo (D):</strong> jedna strona zyskuje kosztem szkody drugiej. Ryba czyszczona nie ponosi szkody - wręcz przeciwnie. ❌</li><li><strong>Mutualizm (A):</strong> obie strony zyskują. ✅ - jedyna opcja zgodna z opisem.</li></ul>\n<h4>Sposób 3 - Analogia do znanych przykładów mutualizmu</h4>\n<p>Wargatek czyściciel to klasyczny podręcznikowy przykład mutualizmu <strong>serwisowego</strong> (usługa za zasób):</p>\n<blockquote>wargatek : ryba czyszczona = ptak bąkojad : bawół = mrówki : mszyce (częściowo)</blockquote>\n<p>W każdym przypadku: jeden organizm świadczy <strong>usługę</strong> (czyszczenie, pilnowanie), drugi dostarcza <strong>zasobu</strong> (pokarm, ochrona). Obie strony zyskują → mutualizm.</p>\n<p>Dodatkowo: drapieżniki, które normalnie mogłyby zjeść wargatka, <strong>powstrzymują się od ataku</strong> w czasie czyszczenia - ewolucyjna stabilność tej relacji potwierdza jej silnie mutualistyczny charakter.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<p><strong>1 pkt</strong> - za poprawne dokonczenie zdania.<br><strong>0 pkt</strong> - za odpowiedz niespelniajaca wymagan na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.</p>\n<p><strong>Poprawna odpowiedz (klucz CKE):</strong> A.</p>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów - wystarczy znajomość definicji zależności międzygatunkowych (mutualizm, komensalizm, drapieżnictwo, pasożytnictwo). To wiedza z ekologii, nie wymagająca wzorów matematycznych ani chemicznych.</p>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Wariant | Typowy błąd prowadzący do tej odpowiedzi |<br>| B. komensalizm | Uczeń myśli: &quot;wargatek korzysta z ryby (dostaje pokarm), a ryba to tylko toleruje&quot; - zapomina, że ryba <strong>aktywnie korzysta</strong> (pozbywa się pasożytów szkodzących skórze i skrzelom) |<br>| C. drapieżnictwo | Uczeń słyszy &quot;zjada&quot; i automatycznie wybiera drapieżnictwo - nie zauważa, że wargatek zjada <strong>pasożyty NA rybie</strong>, a nie samą rybę |<br>| D. pasożytnictwo | Uczeń myli rolę aspidonta z wargatkiem - to <strong>aspidont</strong> odgryza płetwy (szkodzi), nie wargatek czyściciel |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Nie myl wargatka z aspidontem! Aspidont odgryza kawałki płetwy/skóry - <strong>to on jest &quot;drapieżnikiem&quot;</strong> w tej historii. Wargatek czyści - jest mutualistą.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Komensalizm to relacja (+/0) - jedna strona zysk, druga <strong>zero efektu</strong>. Tu ryba czyszczona ma wyraźny zysk zdrowotny, więc to nie komensalizm.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Mutualizm nie musi być obligatoryjny - tutaj ryby z ~50 gatunków mogą żyć bez wargatka (nie giną), ale relacja jest dla obu korzystna. Fakultatywny mutualizm to nadal mutualizm.</blockquote>"}]}