{"id":"biologia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/16.2","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"16.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16.2. (0-1)\nNa podstawie przedstawionych informacji określ znaczenie adaptacyjne\nmorfologicznego podobieństwa aspidonta do wargatka czyściciela.\nLabroides dimidiatus\nAspidontus taeniatus\n16.1.\n0-1\n16.2.\n0-1\nMBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 16.2. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Pogłębianie wiedzy z zakresu\nróżnorodności biologicznej oraz zjawisk\ni procesów biologicznych zachodzących na\nróżnych poziomach organizacji życia.\nZdający:\n6) wykazuje, że różnorodność organizmów\njest wynikiem procesów ewolucyjnych.\nXVII. Ekologia.\n3. Ekologia ekosystemu. Ochrona\ni gospodarka ekosystemami. Zdający:\n3) przedstawia adaptacje […] pasożytów\n[…] do zdobywania pokarmu.\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne określenie znaczenia adaptacyjnego podobieństwa morfologicznego\naspidonta do wargatka, odnoszące się do łatwiejszego zbliżenia się do ofiary lub\nuniknięcia ataku drapieżników.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nRyby, których fragmentami ciała żywi się aspidont, same się do niego zbliżają.\nMimikra - umożliwia mu łatwiejszy kontakt z ofiarą, przez co łatwiej może on zdobyć\npożywienie.\nPodobieństwo do wargatka pozwala aspidontowi uniknąć ataku drapieżników.","solution":"**Adaptacyjne znaczenie podobieństwa** aspidonta do wargatka czyściciela = **mimikra agresywna** (peckhammimicry): - Aspidon **naśladuje wygląd** wargatka czyściciela (ciemny pas + niebieskie plamy). - **Ryby pozwalają aspidonowi się zbliżyć**, \"myśląc\", że to wargatek-czyściciel (który je czyści). - Aspidon zamiast czyścić — **atakuje** i odgryza kawałek płetwy/skóry → uzyskuje **pokarm**. - Bez podobieństwa: ryby uciekałyby przed aspidonem (rozpoznałyby drapieżnika) → trudniejsze zdobycie pokarmu. **Znaczenie**: mimikra umożliwia aspidonowi **podchodzenie do ofiar** bez wzbudzania alarmu → efektywniejsze drapieżnictwo + większa skuteczność reprodukcji.","image":"img/biologia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-16.2.webp","solution_image":null,"topics":"ekologia, mutualizm, mimikra agresywna, dobór naturalny, wargatek czyściciel, aspidon","page_from":25,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 16.2. (0-1)<br>Na podstawie przedstawionych informacji określ znaczenie adaptacyjne<br>morfologicznego podobieństwa aspidonta do wargatka czyściciela.<br>Labroides dimidiatus<br>Aspidontus taeniatus<br>16.1.<br>0-1<br>16.2.<br>0-1<br>MBIP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 16.2. (0-1)<br>Wymaganie ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>I. Pogłębianie wiedzy z zakresu<br>różnorodności biologicznej oraz zjawisk<br>i procesów biologicznych zachodzących na<br>różnych poziomach organizacji życia.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>wykazuje, że różnorodność organizmów</li></ol>\n<p>jest wynikiem procesów ewolucyjnych.<br>XVII. Ekologia.</p>\n<ol><li>Ekologia ekosystemu. Ochrona</li></ol>\n<p>i gospodarka ekosystemami. Zdający:</p>\n<ol><li>przedstawia adaptacje […] pasożytów</li></ol>\n<p>[…] do zdobywania pokarmu.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za poprawne określenie znaczenia adaptacyjnego podobieństwa morfologicznego<br>aspidonta do wargatka, odnoszące się do łatwiejszego zbliżenia się do ofiary lub<br>uniknięcia ataku drapieżników.<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązania<br>Ryby, których fragmentami ciała żywi się aspidont, same się do niego zbliżają.<br>Mimikra - umożliwia mu łatwiejszy kontakt z ofiarą, przez co łatwiej może on zdobyć<br>pożywienie.<br>Podobieństwo do wargatka pozwala aspidontowi uniknąć ataku drapieżników.</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p><strong>Adaptacyjne znaczenie podobieństwa</strong> aspidonta do wargatka czyściciela = <strong>mimikra agresywna</strong> (peckhammimicry): - Aspidon <strong>naśladuje wygląd</strong> wargatka czyściciela (ciemny pas + niebieskie plamy). - <strong>Ryby pozwalają aspidonowi się zbliżyć</strong>, &quot;myśląc&quot;, że to wargatek-czyściciel (który je czyści). - Aspidon zamiast czyścić — <strong>atakuje</strong> i odgryza kawałek płetwy/skóry → uzyskuje <strong>pokarm</strong>. - Bez podobieństwa: ryby uciekałyby przed aspidonem (rozpoznałyby drapieżnika) → trudniejsze zdobycie pokarmu. <strong>Znaczenie</strong>: mimikra umożliwia aspidonowi <strong>podchodzenie do ofiar</strong> bez wzbudzania alarmu → efektywniejsze drapieżnictwo + większa skuteczność reprodukcji.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>Morfologiczne podobieństwo aspidonta do wargatka czyściciela umożliwia aspidontowi <strong>podchodzenie do ryb, które oczekują usługi czyszczenia</strong> - ryby nie uciekają, traktując go jak wargatka, co pozwala aspidontowi atakować je (odgryzać łuski/mucus/płetwy) bez ryzyka odstraszenia lub ataku ze strony ofiary.</p>\n<p>Jest to <strong>mimikra agresywna</strong> (forma mimikry Batesa w kontekście drapieżnik-ofiara).</p>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm biologiczny krok po kroku</h4>\n<ol><li><strong>Wargatek czyściciel</strong> (<em>Labroides dimidiatus</em>) - mutualistyczny czyściciel; duże ryby zbliżają się do niego, przyjmują specjalną postawę i pozwalają mu usuwać pasożyty. Wargatek jest przez nie rozpoznawany i <strong>tolerowany z bliska</strong>.</li></ol>\n<ol><li><strong>Aspidont</strong> (<em>Aspidontus taeniatus</em>) - drapieżnik/pasożyt mimikryczny; dzięki identycznemu ubarwieniu i kształtu ciała jest przez ryby <strong>mylony z wargatkiem</strong>.</li></ol>\n<ol><li><strong>Mechanizm adaptacyjny:</strong></li></ol>\n<ul><li>Ryba ofiara podpływa, oczekując czyszczenia → <strong>nie reaguje obronnie</strong></li><li>Aspidont atakuje z zaskoczenia → <strong>odgryza kawałki skóry, łusek, płetw lub mucusu</strong></li></ul>\n<ol><li><strong>Korzyść ewolucyjna:</strong> aspidont zdobywa pokarm bez energetycznie kosztownego pościgu i bez ryzyka odstraszenia ofiary. Osobniki bardziej podobne do wargatka mają wyższe fitness → <strong>selekcja kierunkowa wzmacnia podobieństwo</strong>.</li></ol>\n<p><strong>Wniosek:</strong> podobieństwo morfologiczne to adaptacja do <strong>mimikry agresywnej</strong> - dezorientuje ofiarę, zwiększa sukces żywieniowy aspidonta.</p>\n<h4>Sposób 2 - Analiza przez koszty i korzyści (perspektywa ewolucyjna)</h4>\n<p>| Cecha | Bez mimikry | Z mimikrią do wargatka |<br>| Reakcja ofiary | ucieczka / atak obronny | brak obrony (oczekiwanie czyszczenia) |<br>| Koszt polowania | wysoki (energetyczny) | niski |<br>| Ryzyko dla aspidonta | wysokie | niskie |<br>| Sukces żywieniowy | niski | wysoki |</p>\n<p>Selekcja naturalna preferuje osobniki bardziej podobne do modelu (wargatka) → <strong>stopniowe utrwalenie podobieństwa morfologicznego</strong> w populacji aspidonta.</p>\n<p>Klasyfikacja: <strong>mimikra Batesa w wariancie agresywnym</strong> - mimikiem jest drapieżnik/pasożyt, modelem jest gatunek niegroźny i pożyteczny dla ofiar.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<p><strong>1 pkt</strong> - za poprawne okreslenie znaczenia adaptacyjnego podobienstwa morfologicznego aspidonta do wargatka, odnoszace sie do latwiejszego zblizenia sie do ofiary lub unikniecia ataku drapieznikow.<br><strong>0 pkt</strong> - za odpowiedz niespelniajaca wymagan na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.</p>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów</strong> - wystarczy znajomość mechanizmu biologicznego (mimikra agresywna, relacje międzygatunkowe, selekcja naturalna). Karta wzorów CKE nie zawiera sekcji z ekologią behawioralną ani klasyfikacją mimikry.</p>\n<h4>Częste błędne odpowiedzi</h4>\n<p>| Błędna odpowiedź | Dlaczego niepoprawna |<br>| &quot;Aspidont ukrywa się przed drapieżnikami dzięki podobieństwu do wargatka&quot; | Błąd odwrócenia ról - aspidont to <strong>sam agresor</strong>, nie ofiara; wartatek nie jest &quot;straszny&quot; dla drapieżników |<br>| &quot;Podobieństwo umożliwia aspidontowi wejście do stacji czyszczenia i zdobycie pokarmu&quot; | Zbyt ogólne - klucz wymaga wskazania <strong>dezorientacji ofiary</strong> (brak reakcji obronnej) jako mechanizmu |<br>| &quot;To mimikra Müllera - oba gatunki są niebezpieczne&quot; | Błąd klasyfikacji - mimikra Müllera dotyczy dwóch gatunków <strong>obu szkodliwych/niebezpiecznych</strong>; tu model (wargatek) jest <strong>pożyteczny</strong> dla ofiar |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Łatwo pomylić kierunek adaptacji - aspidont <strong>imituje</strong> wargatka (jest mimikiem), wargatek jest <strong>modelem</strong>. Nie odwracaj!<br><br>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> To <strong>mimikra agresywna</strong> (drapieżnik podszywa się pod gatunek pożyteczny), NIE obronna (ofiara podszywa się pod gatunek niebezpieczny). Typ mimikry zmienia całkowicie interpretację.<br><br>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Samo słowo &quot;mimikra&quot; bez mechanizmu dezorientacji ofiary = <strong>0 pkt</strong>. Klucz CKE zawsze wymaga wyjaśnienia DLACZEGO podobieństwo jest korzystne (= ryba ofiara nie ucieka / nie atakuje / daje się zaskoczyć).</blockquote>"}]}