{"id":"biologia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/17.1","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"17.1","points":2,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 17.1. (0-2)\nOceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące roślinności muraw kserotermicznych\nznajdujących się w rezerwacie „Zbocza Płutowskie” są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli\nstwierdzenie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe.\n1.\nMurawy kserotermiczne w rezerwacie „Zbocza Płutowskie” są\nekosystemami, których utrzymanie wymaga działalności człowieka.\nP\nF\n2.\nNa murawach kserotermicznych w rezerwacie „Zbocza Płutowskie”\npo zaprzestaniu użytkowania gospodarczego doszło do zmian składu\ngatunkowego ekosystemu.\nP\nF\n3.\nUmiarkowane użytkowanie gospodarcze muraw kserotermicznych\nw rezerwacie „Zbocza Płutowskie” jest działaniem umożliwiającym\nzachowanie typowego składu gatunkowego muraw kserotermicznych.\nP\nF","answer":null,"answer_text":"Zadanie 17.1. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nVI. Rozwijanie postawy szacunku wobec\nprzyrody i środowiska. Zdający:\n1) rozumie zasadność ochrony przyrody;\n4) objaśnia zasady zrównoważonego\nrozwoju.\nIV. Rozumowanie i zastosowanie nabytej\nwiedzy do rozwiązywania problemów\nbiologicznych. Zdający:\n1) interpretuje informacje i wyjaśnia związki\nprzyczynowo-skutkowe między procesami\ni zjawiskami […].\nXVIII. Różnorodność biologiczna, jej\nzagrożenia i ochrona. Zdający:\n2) wykazuje wpływ działalności człowieka\n[…] na różnorodność biologiczną.\nZasady oceniania\n2 pkt - za poprawną ocenę trzech stwierdzeń.\n1 pkt - za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n1. - P, 2. - P, 3. - P.","solution":"| # | Stwierdzenie | Ocena | |---|---|---| | 1 | Murawy są ekosystemami półnaturalnymi, których utrzymanie **wymaga działalności człowieka** | **P** | | 2 | Po zaprzestaniu użytkowania doszło do zmian składu gatunkowego | **P** | | 3 | Umiarkowane użytkowanie umożliwia zachowanie typowego składu gatunkowego | **P** | **Wszystkie 3 stwierdzenia = P** (wszystkie prawdziwe). **Uzasadnienia**: 1. **P** — murawy kserotermiczne są **półnaturalne** (powstały dzięki działalności człowieka — wypas, koszenie). Bez ingerencji ulegają **sukcesji** — zarastają. 2. **P** — po zaprzestaniu użytkowania (po 1963) zaobserwowano **ekspansję sosny + krzewów** → zacienienie + zmiana składu gatunkowego (utrata gatunków światłolubnych). 3. **P** — **umiarkowany wypas/koszenie** powstrzymuje sukcesję → zachowanie **muraw + ich gatunków** typowych (ostnice, ożanki, sasanki, ksztrzykiewice).","image":"img/biologia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-17.1.webp","solution_image":null,"topics":"ochrona przyrody, murawy kserotermiczne, ekosystemy półnaturalne, sukcesja, ochrona czynna","page_from":27,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 17.1. (0-2)
Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące roślinności muraw kserotermicznych
znajdujących się w rezerwacie „Zbocza Płutowskie” są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli
stwierdzenie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe.
1.
Murawy kserotermiczne w rezerwacie „Zbocza Płutowskie” są
ekosystemami, których utrzymanie wymaga działalności człowieka.
P
F
2.
Na murawach kserotermicznych w rezerwacie „Zbocza Płutowskie”
po zaprzestaniu użytkowania gospodarczego doszło do zmian składu
gatunkowego ekosystemu.
P
F
3.
Umiarkowane użytkowanie gospodarcze muraw kserotermicznych
w rezerwacie „Zbocza Płutowskie” jest działaniem umożliwiającym
zachowanie typowego składu gatunkowego muraw kserotermicznych.
P
F

","answer_text_html":"

Zadanie 17.1. (0-2)
Wymagania ogólne
Wymaganie szczegółowe
VI. Rozwijanie postawy szacunku wobec
przyrody i środowiska. Zdający:

\n
  1. rozumie zasadność ochrony przyrody;
  2. objaśnia zasady zrównoważonego
\n

rozwoju.
IV. Rozumowanie i zastosowanie nabytej
wiedzy do rozwiązywania problemów
biologicznych. Zdający:

\n
  1. interpretuje informacje i wyjaśnia związki
\n

przyczynowo-skutkowe między procesami
i zjawiskami […].
XVIII. Różnorodność biologiczna, jej
zagrożenia i ochrona. Zdający:

\n
  1. wykazuje wpływ działalności człowieka
\n

[…] na różnorodność biologiczną.
Zasady oceniania
2 pkt - za poprawną ocenę trzech stwierdzeń.
1 pkt - za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń.
0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie

\n
  1. - P, 2. - P, 3. - P.
","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

| # | Stwierdzenie | Ocena | |---|---|---| | 1 | Murawy są ekosystemami półnaturalnymi, których utrzymanie wymaga działalności człowieka | P | | 2 | Po zaprzestaniu użytkowania doszło do zmian składu gatunkowego | P | | 3 | Umiarkowane użytkowanie umożliwia zachowanie typowego składu gatunkowego | P | Wszystkie 3 stwierdzenia = P (wszystkie prawdziwe). Uzasadnienia: 1. P — murawy kserotermiczne są półnaturalne (powstały dzięki działalności człowieka — wypas, koszenie). Bez ingerencji ulegają sukcesji — zarastają. 2. P — po zaprzestaniu użytkowania (po 1963) zaobserwowano ekspansję sosny + krzewów → zacienienie + zmiana składu gatunkowego (utrata gatunków światłolubnych). 3. P — umiarkowany wypas/koszenie powstrzymuje sukcesję → zachowanie muraw + ich gatunków typowych (ostnice, ożanki, sasanki, ksztrzykiewice).

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

| Stwierdzenie | Ocena |
| 1. | P (Prawda) |
| 2. | P (Prawda) |
| 3. | P (Prawda) |

\n

Sposób 1 - Analiza tekstu: każde stwierdzenie vs. fakty z informacji wstępnej

\n

Systematycznie zestawiamy każde stwierdzenie z konkretnymi fragmentami tekstu.

\n

Stwierdzenie 1 - P:
Tekst mówi: "Przed utworzeniem rezerwatu na całej powierzchni zboczy przeważały zbiorowiska muraw, które były wykorzystywane gospodarczo" oraz że w ciągu 40 lat od zaprzestania użytkowania zaczęły wkraczać gatunki krzewiaste i azotolubne.

\n

Wniosek: bez działalności człowieka (koszenie, wypas) murawy kserotermiczne nie utrzymują się - zastępują je zarośla. Zatem ich utrzymanie wymaga działalności człowieka → PRAWDA.

\n

Stwierdzenie 2 - P:
Tekst mówi wprost: "zaobserwowano zmiany w składzie roślinności, związane z wkraczaniem gatunków krzewiastych i gatunków azotolubnych" po zaprzestaniu użytkowania.

\n

Wniosek: zmiany w składzie gatunkowym rzeczywiście nastąpiły → PRAWDA.

\n

Stwierdzenie 3 - P:
Tekst wskazuje dwie rzeczy:

\n\n

Wniosek: umiarkowane użytkowanie = zachowanie typowego składu, a dopiero nadmiarowe = zubożenie. Stwierdzenie dotyczy umiarkowanego → PRAWDA.

\n

Sposób 2 - Logika ekologii: murawy kserotermiczne jako ekosystem półnaturalny

\n

Murawy kserotermiczne to klasyczny przykład fitocenoz półnaturalnych (seminaturalnych) - ekosystemów powstałych i utrzymujących się dzięki działalności człowieka (ekstensywna gospodarka pasterska). Bez ingerencji następuje sukcesja wtórna:

\n

\\[
\\text{murawa kserotermiczna} \\xrightarrow{\\text{brak użytkowania}} \\text{zbiorowisko z krzewami} \\xrightarrow{} \\text{las}
\\]

\n

To mechanizm ogólny: otwarte murawy, łąki, wrzosowiska na terenie Europy Środkowej nie są klimaksem - klimaks w tym klimacie to las. Utrzymanie nieleśnej roślinności wymaga czynnika zakłócającego (koszenie, wypas, pożary).

\n\n

Sposób 3 - Eliminacja przez analizę negatywów w tekście

\n

Uczeń może próbować zmienić ocenę stwierdzeń 1 i 3 na F, używając informacji o negatywnych skutkach wypasu. Sprawdźmy, czy to uzasadnione:

\n

Czy negatywne skutki wypasu obalają stwierdzenie 1?
Tekst wymienia negatywy: erozja gleby, wzrost udziału Euphorbia cyparissias. Ale te negatywy dotyczą eksperymentu z owcami, nie ogólnej zasady. Stwierdzenie 1 pyta o zasadę: czy utrzymanie wymaga człowieka? - TAK, wymaga. Negatywy nie przeczą temu faktowi → stwierdzenie 1 pozostaje P.

\n

Czy wzrost Euphorbia obala stwierdzenie 3?
Euphorbia cyparissias to gatunek rodzimy, spotykany w murawach kserotermicznych. Jego wzrost wynika z selektywności owiec (nie zjadają jej ze względu na gorycz) - to specyficzny efekt gatunkowy, nie obalenie zasady. Tekst wyraźnie oddziela: umiarkowany wypas → efekty pozytywne; zbyt intensywny → zubożenie. Stwierdzenie 3 mówi o umiarkowanym → P.

\n

Schemat oceniania CKE

\n

2 pkt - za poprawna ocene trzech stwierdzen.
1 pkt - za poprawna ocene dwoch stwierdzen.
0 pkt - za odpowiedz niespelniajaca wymagan na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

\n

Poprawna ocena (klucz CKE): 1. - P, 2. - P, 3. - P.

\n

Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć

\n

W tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów - zadanie jest wyłącznie interpretacyjno-ekologiczne. Wystarczy:

\n\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

Najczęstsze błędy polegają na pomyleniu stwierdzenia 1 lub 3 z F:

\n

| Stwierdzenie | Błędna odpowiedź | Typowy błąd |
| 1 | F | Uczeń myśli: "rezerwat = ochrona przyrody = brak człowieka = naturalne" - błąd! Murawy kserotermiczne to nie ekosystem pierwotny, tylko półnaturalny wymagający użytkowania |
| 3 | F | Uczeń skupia się na negatywach wypasu (erozja, Euphorbia) i uogólnia je na całe użytkowanie, nie dostrzegając, że tekst wyraźnie oddziela efekty umiarkowanego od zbyt intensywnego wypasu |

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Murawy kserotermiczne to ekosystem półnaturalny - nie mylić z naturalnym! Klimaks w środkowej Europie to las liściasty, nie murawa.
\n
⚠️ Uwaga: Tekst wymienia negatywne skutki wypasu owiec - ale dotyczą konkretnego eksperymentu, nie podważają zasady umiarkowanego użytkowania. Nie przenoś szczegółów na ogólną ocenę.
\n
⚠️ Uwaga: Stwierdzenie 3 zawiera słowo "umiarkowane" - to kluczowy kwalifikator. Tekst mówi o negatywach dopiero przy "zbyt intensywnym" wypasie. Czytaj ze szczególną uwagą na modyfikatory!
"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"
  1. P, 2. P, 3. P
"}]}