{"id":"biologia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/3.1","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"3.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3.1. (0-1)\nUzupełnij schematy A i B - w każdym cyklu życiowym obok właściwej strzałki zaznacz\nsymbolem „R!” etap, podczas którego zachodzi mejoza.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 3.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIV. Rozumowanie i zastosowanie nabytej\nwiedzy do rozwiązywania problemów\nbiologicznych. Zdający:\n1) interpretuje informacje i wyjaśnia związki\nprzyczynowo-skutkowe między procesami\ni zjawiskami […].\nIII. Posługiwanie się informacjami\npochodzącymi z analizy materiałów\nźródłowych. Zdający:\n2) odczytuje, analizuje, interpretuje\ni przetwarza informacje tekstowe, graficzne\n[…].\nIX. Różnorodność roślin.\n4. Rozmnażanie i rozprzestrzenianie się\nroślin. Zdający:\n4) opisuje sposób powstawania gametofitów\nroślin nasiennych.\nXI. Funkcjonowanie zwierząt.\n2. Porównanie poszczególnych czynności\nżyciowych zwierząt, z uwzględnieniem\nstruktur odpowiedzialnych za ich\nprzeprowadzanie.\n9) Rozmnażanie i rozwój. Zdający:\na) przedstawia istotę rozmnażania\npłciowego.\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne zaznaczenie mejozy na schemacie A i na schemacie B.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nUwaga:\nUznaje się odpowiedzi, w których zamiast symbolu „R!” użyto symboli „R” lub „!”, lub innych\njednoznacznych oznaczeń.","solution":"Mejoza zachodzi w obu cyklach przy przejściu z formy **diploidalnej (2n)** do **haploidalnej (n)**. **A. Rośliny**: **R!** na strzałce **sporofit → zarodniki**. - **Sporofit** (2n) wytwarza w **zarodni** zarodniki przez **mejozę** → **zarodniki haploidalne (n)**. - Zarodniki kiełkują → gametofit (n) → wytwarza gamety (n) przez **mitozę** (gametofit już jest haploidalny). - Zapłodnienie (2 gamety n) → zygota (2n) → sporofit (2n). **B. Krążkopławy**: **R!** na strzałce **meduza → gamety**. - Cykl rozpoczyna się polip (2n) → strobila → meduza (2n). - **Meduza** wytwarza gamety (n) przez **mejozę** → gamety **haploidalne**. - Zapłodnienie (2 gamety n) → zygota (2n) → planula → polip (2n).","image":"img/biologia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-3.1.webp","solution_image":null,"topics":"mejoza, cykl życiowy, przemienność pokoleń, metageneza, krążkopławy, ploidalność","page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 3.1. (0-1)<br>Uzupełnij schematy A i B - w każdym cyklu życiowym obok właściwej strzałki zaznacz<br>symbolem „R!” etap, podczas którego zachodzi mejoza.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 3.1. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>IV. Rozumowanie i zastosowanie nabytej<br>wiedzy do rozwiązywania problemów<br>biologicznych. Zdający:</p>\n<ol><li>interpretuje informacje i wyjaśnia związki</li></ol>\n<p>przyczynowo-skutkowe między procesami<br>i zjawiskami […].<br>III. Posługiwanie się informacjami<br>pochodzącymi z analizy materiałów<br>źródłowych. Zdający:</p>\n<ol><li>odczytuje, analizuje, interpretuje</li></ol>\n<p>i przetwarza informacje tekstowe, graficzne<br>[…].<br>IX. Różnorodność roślin.</p>\n<ol><li>Rozmnażanie i rozprzestrzenianie się</li></ol>\n<p>roślin. Zdający:</p>\n<ol><li>opisuje sposób powstawania gametofitów</li></ol>\n<p>roślin nasiennych.<br>XI. Funkcjonowanie zwierząt.</p>\n<ol><li>Porównanie poszczególnych czynności</li></ol>\n<p>życiowych zwierząt, z uwzględnieniem<br>struktur odpowiedzialnych za ich<br>przeprowadzanie.</p>\n<ol><li>Rozmnażanie i rozwój. Zdający:</li></ol>\n<p>a) przedstawia istotę rozmnażania<br>płciowego.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za poprawne zaznaczenie mejozy na schemacie A i na schemacie B.<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>Uwaga:<br>Uznaje się odpowiedzi, w których zamiast symbolu „R!” użyto symboli „R” lub „!”, lub innych<br>jednoznacznych oznaczeń.</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Mejoza zachodzi w obu cyklach przy przejściu z formy <strong>diploidalnej (2n)</strong> do <strong>haploidalnej (n)</strong>. <strong>A. Rośliny</strong>: <strong>R!</strong> na strzałce <strong>sporofit → zarodniki</strong>. - <strong>Sporofit</strong> (2n) wytwarza w <strong>zarodni</strong> zarodniki przez <strong>mejozę</strong> → <strong>zarodniki haploidalne (n)</strong>. - Zarodniki kiełkują → gametofit (n) → wytwarza gamety (n) przez <strong>mitozę</strong> (gametofit już jest haploidalny). - Zapłodnienie (2 gamety n) → zygota (2n) → sporofit (2n). <strong>B. Krążkopławy</strong>: <strong>R!</strong> na strzałce <strong>meduza → gamety</strong>. - Cykl rozpoczyna się polip (2n) → strobila → meduza (2n). - <strong>Meduza</strong> wytwarza gamety (n) przez <strong>mejozę</strong> → gamety <strong>haploidalne</strong>. - Zapłodnienie (2 gamety n) → zygota (2n) → planula → polip (2n).</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<ul><li><strong>Schemat A (rośliny):</strong> R! przy strzałce <strong>sporofit → zarodniki</strong></li><li><strong>Schemat B (krążkopławy):</strong> R! przy strzałce <strong>meduza → gamety</strong></li></ul>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm biologiczny: śledzenie ploidalności</h4>\n<p>Kluczowa zasada: mejoza zachodzi tam, gdzie w cyklu następuje <strong>przejście 2n → n</strong> (redukcja liczby chromosomów).</p>\n<h5>Schemat A - Rośliny</h5>\n<p>| Etap | Ploidalność | Jak powstaje |<br>| Sporofit | <strong>2n</strong> | z zapłodnienia (2n) |<br>| Zarodniki | <strong>n</strong> | z mejozy w sporoficie ← <strong>R! tutaj</strong> |<br>| Gametofit | <strong>n</strong> | z podziałów mitotycznych zarodnika |<br>| Gamety | <strong>n</strong> | z mitozy gametofitu |<br>| Zygota | <strong>2n</strong> | z zapłodnienia (n + n) |</p>\n<p>Przejście <strong>2n → n</strong> to strzałka sporofit → zarodniki - właśnie tam zachodzi mejoza.</p>\n<h5>Schemat B - Krążkopławy (<em>Scyphozoa</em>)</h5>\n<p>| Etap | Ploidalność | Jak powstaje |<br>| Polip | <strong>2n</strong> | z zygoty |<br>| Strobila | <strong>2n</strong> | z podziałów mitotycznych polipa |<br>| Meduza | <strong>2n</strong> | z segmentów strobilacji (mitoza) |<br>| Gamety | <strong>n</strong> | z mejozy w gonadach meduzy ← <strong>R! tutaj</strong> |<br>| Zygota | <strong>2n</strong> | z zapłodnienia |</p>\n<p>Przejście <strong>2n → n</strong> to strzałka meduza → gamety - tam zachodzi mejoza.</p>\n<h4>Sposób 2 - Klasyfikacja typów cykli życiowych</h4>\n<p>Organizmy eukariotyczne mają trzy podstawowe typy cykli pod względem miejsca mejozy:</p>\n<p>| Typ cyklu | Kiedy zachodzi mejoza | Przykład |<br>| <strong>Gamontyczny</strong> (gametyczny) | bezpośrednio przed wytworzeniem gamet | zwierzęta, krążkopławy |<br>| <strong>Sporityczny</strong> (zygotyczny u wiciowców) | po zapłodnieniu, z zygoty | zielenice, śluzowce |<br>| <strong>Pośredni</strong> (spory - przemiana pokoleń) | przy tworzeniu zarodników przez sporofit | rośliny lądowe |</p>\n<ul><li>Rośliny → typ <strong>pośredni</strong> → mejoza przy tworzeniu zarodników (<strong>sporofit → zarodniki</strong>)</li><li>Krążkopławy → typ <strong>gamontyczny</strong> → mejoza przy tworzeniu gamet (<strong>meduza → gamety</strong>)</li></ul>\n<h4>Sposób 3 - Pytanie kontrolne: &quot;Czy wynik mejozy to gameta czy zarodnik?&quot;</h4>\n<p>Prosta heurystyka do weryfikacji:</p>\n<blockquote>Produkty mejozy u roślin ≠ gamety - to <strong>zarodniki</strong> (haploidalne, ale jeszcze NIE gamety; gametofit wytwarza gamety mitotycznie).<br>Produkty mejozy u krążkopławów = <strong>gamety</strong> bezpośrednio (cykl gamontyczny).</blockquote>\n<p>Konsekwencja:</p>\n<ul><li>W roślinie gamety <strong>NIE</strong> powstają mejotycznie → R! nie może być przy strzałce gametofit → gamety</li><li>W krążkopławie polip i strobila to formy <strong>bezpłciowe</strong> (nie ma tam gonad) → R! nie może być przy ich strzałkach</li></ul>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<p><strong>1 pkt</strong> - za poprawne zaznaczenie mejozy na schemacie A i na schemacie B.<br><strong>0 pkt</strong> - za odpowiedz niespelniajaca wymagan na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.</p>\n<p><strong>Poprawne zaznaczenie (klucz CKE):</strong> A (rosliny) - R! na strzalce sporofit -&gt; zarodniki; B (krazkoplawy) - R! na strzalce meduza -&gt; gamety.</p>\n<p><strong>Uwaga CKE:</strong> Uznaje sie odpowiedzi, w ktorych zamiast symbolu &#x27;R!&#x27; uzyto symboli &#x27;R&#x27; lub &#x27;!&#x27;, lub innych jednoznacznych oznaczen.</p>\n<h4>Wzory z karty CKE</h4>\n<p>W tym zadaniu nie korzystamy bezpośrednio z karty wzorów - wystarczy znajomość pojęć: mejoza, ploidalność (2n/n), typy cykli życiowych roślin i zwierząt.</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd - zaznaczenie R! przy strzałce <strong>gametofit → gamety</strong> u roślin. Gamety roślin POWSTAJĄ MITOTYCZNIE z gametofitu. Mejoza służy tu do wytworzenia zarodnika, nie gamety - to fundamentalna różnica między roślinami a zwierzętami.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> W krążkopławach strobila to forma bezpłciowa (rozmnażanie przez poprzeczny podział polipa = strobilacja). Strobila i efyry to etapy <strong>mitotyczne</strong> - nie ma tam mejozy.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Polip krążkopława to forma <strong>diploidalna</strong> (2n). Często uczniowie myślą, że polip = haploid, bo jest &quot;prymitywniejszy&quot;. Obydwie formy - polip i meduza - są diploidalne; haploidalne są tylko gamety.</blockquote>"}]}