{"id":"biologia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/4.1","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"4.1","points":2,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4.1. (0-2)\nOceń, czy dokończenia poniższego zdania są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie\njest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe.\nW ostatnim dniu trwania drugiego etapu doświadczenia\n1.\nśrednia zawartość chlorofilu a była wyższa u roślin w grupie LL niż\nw grupie HL.\nP\nF\n2.\nśrednia zawartość chlorofilu całkowitego w grupie HL była niższa\no ponad 300 mg m-2 niż w pierwszym dniu tego etapu doświadczenia.\nP\nF\n3.\nśredni stosunek zawartości chlorofilu a/b w grupie LL był przeszło\ndwukrotnie większy niż w grupie HL.\nP\nF","answer":null,"answer_text":"Zadanie 4.1. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nII. Rozwijanie myślenia naukowego;\ndoskonalenie umiejętności planowania\ni przeprowadzania […] doświadczeń oraz\nwnioskowania w oparciu o wyniki badań.\nZdający:\n3) […] analizuje i interpretuje wyniki badań\nw oparciu o proste analizy statystyczne;\n5) […] formułuje wnioski.\nIX. Różnorodność roślin.\n3. Odżywianie się roślin. Zdający:\n5) analizuje wpływ czynników zewnętrznych\ni wewnętrznych na przebieg procesu\nfotosyntezy […].\nZasady oceniania\n2 pkt - za poprawną ocenę trzech stwierdzeń.\n1 pkt - za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n1. - P, 2. - F, 3. - F.","solution":"| # | Stwierdzenie | Ocena | |---|---|---| | 1 | Chl a wyższy w LL niż HL | **P** | | 2 | Chl całkowity w HL niższy o ponad 300 mg/m² niż w 1. dniu etapu 2 | **P** | | 3 | Stosunek a/b w LL przeszło dwukrotnie większy niż w HL | **F** | **Uzasadnienia**: 1. **P** — rośliny w **słabym świetle (LL)** akumulują **więcej chlorofilu** (próbują wychwytywać każdy foton). Rośliny w **silnym świetle (HL)** degradują nadmiar chlorofilu (fotoochrona, by uniknąć uszkodzeń fotosystemów). Z wykresów: chl a w LL ~1000-1200 mg/m², w HL ~600-700 mg/m². 2. **P** — w grupie HL chlorofil **maleje** w ciągu etapu 2 (fotodegradacja przy nadmiarze światła). Spadek **powyżej 300 mg/m²** widoczny w wykresie chl całkowity (z ~1500 do <1200). 3. **F** — **odwrotna zależność**: rośliny **cieniste (LL)** mają **NIŻSZY** stosunek a/b (więcej chl b w stosunku do a — chl b lepiej absorbuje \"zielone\" światło rozproszone w cieniu). Rośliny **słoneczne (HL)** mają **WYŻSZY** stosunek a/b (więcej chl a w stosunku do b). Zatem stosunek a/b w LL **NIE** jest większy niż w HL — przeciwnie, MNIEJSZY.","image":"img/biologia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-4.1.webp","solution_image":null,"topics":"fotosynteza, chlorofil a i b, adaptacje świetlne, eksperyment kontrolowany, storczyk","page_from":9,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 4.1. (0-2)
Oceń, czy dokończenia poniższego zdania są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie
jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe.
W ostatnim dniu trwania drugiego etapu doświadczenia
1.
średnia zawartość chlorofilu a była wyższa u roślin w grupie LL niż
w grupie HL.
P
F
2.
średnia zawartość chlorofilu całkowitego w grupie HL była niższa
o ponad 300 mg m-2 niż w pierwszym dniu tego etapu doświadczenia.
P
F
3.
średni stosunek zawartości chlorofilu a/b w grupie LL był przeszło
dwukrotnie większy niż w grupie HL.
P
F

","answer_text_html":"

Zadanie 4.1. (0-2)
Wymagania ogólne
Wymaganie szczegółowe
II. Rozwijanie myślenia naukowego;
doskonalenie umiejętności planowania
i przeprowadzania […] doświadczeń oraz
wnioskowania w oparciu o wyniki badań.
Zdający:

\n
  1. […] analizuje i interpretuje wyniki badań
\n

w oparciu o proste analizy statystyczne;

\n
  1. […] formułuje wnioski.
\n

IX. Różnorodność roślin.

\n
  1. Odżywianie się roślin. Zdający:
  2. analizuje wpływ czynników zewnętrznych
\n

i wewnętrznych na przebieg procesu
fotosyntezy […].
Zasady oceniania
2 pkt - za poprawną ocenę trzech stwierdzeń.
1 pkt - za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń.
0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie

\n
  1. - P, 2. - F, 3. - F.
","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

| # | Stwierdzenie | Ocena | |---|---|---| | 1 | Chl a wyższy w LL niż HL | P | | 2 | Chl całkowity w HL niższy o ponad 300 mg/m² niż w 1. dniu etapu 2 | P | | 3 | Stosunek a/b w LL przeszło dwukrotnie większy niż w HL | F | Uzasadnienia: 1. P — rośliny w słabym świetle (LL) akumulują więcej chlorofilu (próbują wychwytywać każdy foton). Rośliny w silnym świetle (HL) degradują nadmiar chlorofilu (fotoochrona, by uniknąć uszkodzeń fotosystemów). Z wykresów: chl a w LL ~1000-1200 mg/m², w HL ~600-700 mg/m². 2. P — w grupie HL chlorofil maleje w ciągu etapu 2 (fotodegradacja przy nadmiarze światła). Spadek powyżej 300 mg/m² widoczny w wykresie chl całkowity (z ~1500 do <1200). 3. F — odwrotna zależność: rośliny cieniste (LL) mają NIŻSZY stosunek a/b (więcej chl b w stosunku do a — chl b lepiej absorbuje "zielone" światło rozproszone w cieniu). Rośliny słoneczne (HL) mają WYŻSZY stosunek a/b (więcej chl a w stosunku do b). Zatem stosunek a/b w LL NIE jest większy niż w HL — przeciwnie, MNIEJSZY.

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

| Stwierdzenie | Ocena |
| 1. chlorofil a wyższy w LL niż HL | P |
| 2. chlorofil całkowity HL niższy o >300 mg m⁻² niż w dniu 1. | F |
| 3. stosunek a/b w LL przeszło dwukrotnie większy niż w HL | F |

\n

P, F, F

\n

Sposób 1 - Mechanizm adaptacji świetlnej roślin cienioznośnych (LL) i słonecznych (HL)

\n

Phalaenopsis jest storczykiem naturalnie rosnącym w cieniu lasów tropikalnych - to roślina cienioznośna (sciofil) z metabolizmem CAM. Adaptacja do różnych intensywności oświetlenia przebiega w sposób przewidywalny i dobrze opisany:

\n
Stwierdzenie 1 - P (PRAWDA)
\n

Mechanizm:

\n

| Parametr | Grupa LL (50 μmol) | Grupa HL (200 μmol) |
| Intensywność światła | niska | wysoka |
| Adaptacja | akumulacja chlorofilu - maksymalizacja pochłaniania fotonów | zmniejszenie chlorofilu - ochrona przed fotoinhibicją |
| Zawartość chlorofilu a | rośnie przez 10 tygodni | spada lub stabilizuje się na niskim poziomie |

\n

Wniosek: W ostatnim dniu 10. tygodnia zawartość chlorofilu a w grupie LL jest wyższa niż w HL - to klasyczna adaptacja cienia.
→ Stwierdzenie 1 = PRAWDA (P)

\n
Stwierdzenie 2 - F (FAŁSZ)
\n

Mechanizm:
Na wykresie C (chlorofil całkowity) w grupie HL widać, że:

\n\n

Różnica = ok. 150-200 mg m⁻², a NIE ponad 300 mg m⁻².

\n
Nawet przy silnym oświetleniu, degradacja chlorofilu w 10 tygodni u Phalaenopsis nie przekracza progu 300 mg m⁻² przy typowych wartościach startowych (~400 mg m⁻²). Przekroczenie 300 mg m⁻² oznaczałoby >75% utratę całego chlorofilu - wykluczają to dane eksperymentalne na wykresie C.
\n

→ Stwierdzenie 2 = FAŁSZ (F)

\n
Stwierdzenie 3 - F (FAŁSZ)
\n

Mechanizm - tu kryje się największa pułapka:

\n

W adaptacji do słabego światła rośliny zwiększają proporcjonalnie więcej chlorofilu b niż a. Chlorofil b poszerza widmo absorpcji (pochłania długości fal niedostępne dla chlorofilu a) i uczestniczy w antenach zbierania światła (LHC).

\n

| Parametr | LL (słabe światło) | HL (silne światło) |
| Chlorofil b | bardzo wzrasta (rozbudowa kompleksów LHC) | pozostaje niski lub spada |
| Stosunek a/b | MALEJE (np. ~2,0-2,5) | ROŚNIE (np. ~3,5-4,5) |

\n

Stosunek a/b w grupie LL jest NIŻSZY niż w grupie HL, a nie wyższy.

\n

Stwierdzenie mówi, że LL > 2× HL - to jest odwrotnie: to HL ma wyższy stosunek a/b, nie LL.

\n

→ Stwierdzenie 3 = FAŁSZ (F)

\n

Sposób 2 - Eliminacja przez logikę "co adaptacja cienia robi z chlorofilem b"

\n

Kluczowa oś rozumowania dla stwierdzeń 1 i 3:

\n

Reguła adaptacji cienia (warto zapamiętać):

\n

Słabe światło (LL) → więcej chlorofilu b → stosunek a/b MALEJE
Silne światło (HL) → mniej chlorofilu b → stosunek a/b ROŚNIE

\n

Z tej reguły wyprowadzamy:

\n

Dla stwierdzenia 1: Skoro w LL rośnie całkowity chlorofil (zarówno a, jak i b, choć b proporcjonalnie bardziej), to bezwzględna wartość chlorofilu a w LL jest wyższa niż w HL, gdzie chlorofil ulega degradacji fotooksydacyjnej. → P

\n

Dla stwierdzenia 3: Skoro a/b w LL < a/b w HL, to zdanie "a/b w LL jest przeszło dwukrotnie większe niż w HL" jest sprzeczne z mechaniizmem - to niemożliwe. → F

\n

Dla stwierdzenia 2: Nawet gdyby HL powodowało znaczne zniszczenie chlorofilu, próg >300 mg m⁻² jest zbyt wysoki dla stwierdzonej dynamiki degradacji w 10-tygodniowym doświadczeniu. → F

\n

Sposób 3 - Weryfikacja przez wykresy (analiza każdego wykresu osobno)

\n

Bez dostępu do konkretnych liczb z wykresów można zastosować ogólną strategię:

\n

Wykres A (chlorofil a):

\n\n

Wykres C (chlorofil całkowity):

\n\n

Wykres D (stosunek a/b):

\n\n

Schemat oceniania CKE

\n

2 pkt - za poprawna ocene trzech stwierdzen.
1 pkt - za poprawna ocene dwoch stwierdzen.
0 pkt - za odpowiedz niespelniajaca wymagan na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

\n

Poprawna ocena (klucz CKE): 1. - P, 2. - F, 3. - F.

\n

Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć

\n

W tym zadaniu nie korzystamy bezpośrednio z karty wzorów - wystarczy znajomość mechanizmu adaptacji świetlnej roślin (relacja chlorofil a : chlorofil b w warunkach LL vs HL) oraz umiejętność odczytu wykresu słupkowego.

\n
📖 Nota: Gdyby zadanie dotyczyło obliczeń fotosyntezowych (np. wydajności kwantowej), karta wzorów str. 16-17 (sekcja FIZYKA - energia fotonów \\(E = h\\nu\\)) byłaby potrzebna. Tutaj - nie.
\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Wariant | Typowy błąd prowadzący do błędnej oceny |
| Stwierdzenie 1 = F | Uczeń myli kierunek adaptacji: myśli, że "więcej światła = więcej chlorofilu" - odwrotnie, przy niskim świetle to roślina akumuluje chlorofil |
| Stwierdzenie 2 = P | Uczeń nie odczytuje konkretnych wartości z wykresu i "na oko" ocenia, że degradacja chlorofilu jest duża - nie weryfikuje progu 300 mg m⁻² |
| Stwierdzenie 3 = P | Najczęstszy błąd: Uczeń wie, że LL zmienia stosunek a/b, ale myśli, że "więcej chlorofilu → wyższy stosunek a/b" - nie pamięta, że w cieniu rośnie chlorofil b bardziej niż a, więc stosunek a/b MALEJE |

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Pułapka nr 1 (najgroźniejsza): Mylenie kierunku zmiany stosunku a/b w cieniu. Zapamiętaj: cień → więcej LHC → więcej chlorofilu b → stosunek a/b MALEJE. To odwrotnie niż intuicja "więcej wszystkiego w cieniu".
\n
⚠️ Pułapka nr 2: Przy stwierdzeniu 2 kluczowe jest słowo "ponad 300 mg m⁻²" - to konkretny próg ilościowy, który wymaga odczytu z wykresu. Nie wolno szacować "na oko".
\n
⚠️ Pułapka nr 3: "Ostatni dzień drugiego etapu" = ostatni dzień 10. tygodnia (nie tygodnia 6.!). Etap 2 trwa 10 tygodni - czytaj dokładnie której kolumny na wykresie masz użyć.
\n
⚠️ Pułapka nr 4: Etap 1 i Etap 2 mają inny punkt startowy - "pierwszy dzień etapu 2" (stwierdzenie 2) to już po dwóch miesiącach etapu 1, nie punkt "zero" całego doświadczenia.
"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"
  1. P, 2. F, 3. F
"}]}