{"id":"biologia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/6.1","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"6.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6.1. (0-1)\nNa podstawie przedstawionych wyników badań sformułuj wniosek na temat wpływu\nauksyn produkowanych przez młode liście na rozwój strefy odcinającej liści jabłoni.\nPróba I\nPróba II\nwynik\npasta\nzawierająca\nauksynę - IAA\nwynik\nodcięcie młodego liścia\nodcięcie młodego liścia\npowstanie strefy\nodcinającej\npo kilku dniach\npo kilku dniach\n6.1.\n0-1\nMBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 6.1. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nII. Rozwijanie myślenia naukowego;\ndoskonalenie umiejętności planowania\ni przeprowadzania obserwacji\ni doświadczeń oraz wnioskowania w oparciu\no wyniki badań. Zdający:\n5) […] formułuje wnioski.\nIX. Różnorodność roślin.\n5. Wzrost i rozwój roślin. Zdający:\n3) określa rolę auksyn […] w procesach\nwzrostu i rozwoju roślin.\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne sformułowanie wniosku uwzględniającego hamujący wpływ auksyn\nwytwarzanych przez młode liście na rozwój strefy odcinającej w ogonkach liści\njabłoni.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nJest on hamujący.\nAuksyny syntetyzowane przez młode liście jabłoni hamują rozwój strefy odcinającej.\nMłode liście jabłoni wytwarzają auksyny, które hamują rozwój strefy odcinającej.\nPotwierdzono hipotezę postawioną powyżej.","solution":"**Wniosek**: auksyny produkowane przez młode liście **hamują rozwój strefy odcinającej** liści jabłoni. **Uzasadnienie z eksperymentu**: - Próba I: brak liścia = brak źródła auksyn → strefa odcinająca się rozwija → opadanie ogonka. - Próba II: brak liścia, ale **dodano IAA** (sztuczne źródło auksyn) → strefa odcinająca **nie rozwija się** → ogonek nie opada. - **Wniosek**: efekt prób różni się **tylko** obecnością auksyn. Auksyny **HAMUJĄ** rozwój strefy odcinającej (utrzymują liść przyłączony). **W naturze**: gdy liść jest młody i fotosyntetyzuje, produkuje auksyny → strefa odcinająca **nie powstaje** → liść trzyma się gałęzi. Gdy liść starzeje się (jesień), produkcja auksyn maleje → strefa odcinająca się rozwija → **liść opada**.","image":"img/biologia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-6.1.webp","solution_image":null,"topics":"fizjologia roślin, auksyny, IAA, abscysja liścia, zrzucanie liści, adaptacja zimowa","page_from":12,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 6.1. (0-1)<br>Na podstawie przedstawionych wyników badań sformułuj wniosek na temat wpływu<br>auksyn produkowanych przez młode liście na rozwój strefy odcinającej liści jabłoni.<br>Próba I<br>Próba II<br>wynik<br>pasta<br>zawierająca<br>auksynę - IAA<br>wynik<br>odcięcie młodego liścia<br>odcięcie młodego liścia<br>powstanie strefy<br>odcinającej<br>po kilku dniach<br>po kilku dniach<br>6.1.<br>0-1<br>MBIP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 6.1. (0-1)<br>Wymaganie ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>II. Rozwijanie myślenia naukowego;<br>doskonalenie umiejętności planowania<br>i przeprowadzania obserwacji<br>i doświadczeń oraz wnioskowania w oparciu<br>o wyniki badań. Zdający:</p>\n<ol><li>[…] formułuje wnioski.</li></ol>\n<p>IX. Różnorodność roślin.</p>\n<ol><li>Wzrost i rozwój roślin. Zdający:</li><li>określa rolę auksyn […] w procesach</li></ol>\n<p>wzrostu i rozwoju roślin.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za poprawne sformułowanie wniosku uwzględniającego hamujący wpływ auksyn<br>wytwarzanych przez młode liście na rozwój strefy odcinającej w ogonkach liści<br>jabłoni.<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązania<br>Jest on hamujący.<br>Auksyny syntetyzowane przez młode liście jabłoni hamują rozwój strefy odcinającej.<br>Młode liście jabłoni wytwarzają auksyny, które hamują rozwój strefy odcinającej.<br>Potwierdzono hipotezę postawioną powyżej.</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p><strong>Wniosek</strong>: auksyny produkowane przez młode liście <strong>hamują rozwój strefy odcinającej</strong> liści jabłoni. <strong>Uzasadnienie z eksperymentu</strong>: - Próba I: brak liścia = brak źródła auksyn → strefa odcinająca się rozwija → opadanie ogonka. - Próba II: brak liścia, ale <strong>dodano IAA</strong> (sztuczne źródło auksyn) → strefa odcinająca <strong>nie rozwija się</strong> → ogonek nie opada. - <strong>Wniosek</strong>: efekt prób różni się <strong>tylko</strong> obecnością auksyn. Auksyny <strong>HAMUJĄ</strong> rozwój strefy odcinającej (utrzymują liść przyłączony). <strong>W naturze</strong>: gdy liść jest młody i fotosyntetyzuje, produkuje auksyny → strefa odcinająca <strong>nie powstaje</strong> → liść trzyma się gałęzi. Gdy liść starzeje się (jesień), produkcja auksyn maleje → strefa odcinająca się rozwija → <strong>liść opada</strong>.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Auksyny produkowane przez młode liście hamują rozwój strefy odcinającej u podstawy ogonka liściowego jabłoni.</strong></p>\n<h4>Sposób 1 - Analiza mechanizmu biologicznego prób doświadczalnych</h4>\n<p>Porównaj obie próby krok po kroku:</p>\n<p>| Element | Próba I (kontrolna) | Próba II (eksperymentalna) |<br>| Zabieg | Usunięcie młodego liścia | Usunięcie młodego liścia + pasta z IAA |<br>| Wynik | Strefa odcinająca <strong>powstaje</strong> → liść odpada | Strefa odcinająca <strong>NIE powstaje</strong> → blizna z pastą |<br>| Różnica jedyna | Brak auksyny | Obecność auksyny (IAA w paście) |</p>\n<p><strong>Jedyną zmienną</strong> między próbami jest obecność lub brak auksyny (IAA). Skoro efekty są odwrotne, to właśnie auksyna odpowiada za różnicę:</p>\n<blockquote>Auksyna dostarczana z zewnątrz (w paście, zastępując funkcję młodego liścia) → brak strefy odcinającej.</blockquote>\n<p>Wniosek logiczny: <strong>auksyna produkowana przez młody liść hamuje tworzenie się strefy odcinającej.</strong></p>\n<h4>Sposób 2 - Wnioskowanie przez falsyfikację hipotezy (metoda naukowa)</h4>\n<p>Hipoteza brzmi: <em>&quot;Rozwój strefy odcinającej jest hamowany przez auksyny z młodych liści.&quot;</em></p>\n<p>Sprawdzamy, czy wyniki są z nią <strong>zgodne</strong>:</p>\n<ul><li><strong>Próba I:</strong> Usunięto młody liść → usunięto źródło auksyn → strefa odcinająca <strong>powstała</strong>. ✅ Zgodne z hipotezą (brak hamowania → strefa powstaje).</li><li><strong>Próba II:</strong> Usunięto liść, ale zastosowano IAA (auksynę) → strefa odcinająca <strong>nie powstała</strong>. ✅ Zgodne z hipotezą (auksyna znowu hamuje → strefa nie powstaje).</li></ul>\n<p>Oba wyniki <strong>potwierdzają hipotezę</strong> → wniosek jest tożsamy z hipotezą, ale teraz <strong>podparty wynikami eksperymentu</strong>:</p>\n<blockquote>Wyniki doświadczenia <strong>potwierdzają</strong>, że auksyny produkowane przez młode liście <strong>hamują</strong> rozwój strefy odcinającej liści jabłoni.</blockquote>\n<h4>Sposób 3 - Wnioskowanie przez analogię: zamiana źródła sygnału</h4>\n<p>Kluczowy trik myślowy: skoro zastąpienie usuniętego liścia <strong>pastą z auksyną</strong> (a nie np. wodą czy inną substancją) znosi efekt tworzenia strefy odcinającej, to:</p>\n<ul><li>Młody liść ≡ źródło auksyny</li><li>Pasta z IAA ≡ sztuczne źródło auksyny</li><li><strong>Ten sam efekt (brak strefy)</strong> → ta sama przyczyna (auksyna)</li></ul>\n<p>Wniosek sformułowany przez analogię: substancja wytwarzana przez młody liść (= auksyna, IAA) jest <strong>sygnałem hamującym</strong> powstawanie strefy odcinającej. Bez tego sygnału - strefa powstaje i liść odpada.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<p><strong>1 pkt</strong> - za poprawne sformulowanie wniosku uwzgledniajacego hamujacy wplyw auksyn wytwarzanych przez mlode liscie na rozwoj strefy odcinajacej w ogonkach lisci jabloni.<br><strong>0 pkt</strong> - za odpowiedz niespelniajaca wymagan na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.</p>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów CKE</strong> - wystarczy znajomość:</p>\n<ol><li>Definicji auksyn jako hormonów roślinnych,</li><li>Mechanizmu abscyzji (opadania liści) i roli strefy odcinającej,</li><li>Zasad wnioskowania z wyników doświadczenia (zmienna zależna / niezależna).</li></ol>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 1 - Opis zamiast wniosku:</strong> Uczeń pisze &quot;W próbie I strefa odcinająca powstała, a w próbie II nie&quot; - to tylko OPIS wyników. Wniosek musi zawierać <strong>uogólnienie przyczyny i skutku</strong> (auksyna → hamowanie strefy).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 2 - Odwrócenie kierunku:</strong> &quot;Auksyny pobudzają tworzenie się strefy odcinającej&quot; - błąd odwrotny do prawdy! Próba II pokazuje dokładnie odwrotnie: auksyna <strong>hamuje</strong> strefę.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 3 - Pominięcie podmiotu:</strong> Wniosek musi dotyczyć <strong>auksyn produkowanych przez młode liście</strong>, a nie ogólnie &quot;auksyn wierzchołkowych&quot; czy &quot;wszystkich hormonów roślinnych&quot;. Hipoteza dotyczyła konkretnie źródła - młodego liścia.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 4 - Mylenie IAA z innymi auksynami:</strong> IAA (kwas indolilooctowy) to <strong>naturalna</strong> auksyna - w doświadczeniu zastępuje auksynę z liścia. Nie mylić z kwasem abscyzynowym (ABA), który działa <strong>odwrotnie</strong> (promuje abscyzję i starzenie liści).</blockquote>"}]}