{"id":"biologia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/8.2","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"8.2","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 8.2. (0-1)\nDokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.\nCzaszki amfisben przystosowały się do drążenia tuneli w ziemi w wyniku\nA. dryfu genetycznego.\nB. efektu założyciela.\nC. specjacji.\nD. doboru naturalnego.","answer":"D","answer_text":"Zadanie 8.2. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Pogłębianie wiedzy z zakresu\nróżnorodności biologicznej oraz zjawisk\ni procesów biologicznych zachodzących na\nróżnych poziomach organizacji życia.\nZdający:\n2) wyjaśnia zjawiska i procesy biologiczne\nzachodzące w wybranych organizmach\ni w środowisku.\nXVI. Ewolucja. Zdający:\n5) wykazuje, że dzięki doborowi\nnaturalnemu organizmy zyskują nowe cechy\nadaptacyjne;\n6) określa warunki, w jakich zachodzi dryf\ngenetyczny;\n12) przedstawia mechanizm powstawania\ngatunków wskutek specjacji […].\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne dokończenie zdania.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nD","solution":"**D — dobór naturalny**. **Uzasadnienie**: - **Dobór naturalny** = mechanizm Darwina: w populacji występują **różne warianty** cech, **lepiej przystosowane** osobniki przeżywają i się rozmnażają → przekazują geny → cecha się utrwala. - U amfisben: osobniki z **mocniejszą** czaszką **łatwiej drążyły tunele** → szybciej uciekały drapieżnikom + lepiej zdobywały pokarm → **więcej potomstwa**. - Po wielu pokoleniach cecha \"mocna czaszka\" stała się **powszechna** w populacji. **Dlaczego nie inne opcje?**: - **A. Dryf genetyczny** — losowa zmiana częstości alleli (bez selekcji). Działa w małych populacjach. NIE wyjaśnia **adaptacji** do środowiska. - **B. Efekt założyciela** — wariant dryfu: mała grupa kolonizuje nowe siedlisko z **podzbiorem** alleli. Może wpływać na różnorodność, NIE bezpośrednio na adaptację. - **C. Specjacja** — proces **powstawania nowych gatunków**. Może być **skutkiem** doboru, ale nie mechanizmem adaptacji per se. **Adaptacja** = wynik **doboru naturalnego**.","image":"img/biologia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-8.2.webp","solution_image":null,"topics":"zoologia, amfisbeny, gady, ewolucja, dobór naturalny, adaptacja","page_from":15,"source":"ocr","answer_source":"maturazai","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 8.2. (0-1)<br>Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.<br>Czaszki amfisben przystosowały się do drążenia tuneli w ziemi w wyniku<br>A. dryfu genetycznego.<br>B. efektu założyciela.<br>C. specjacji.<br>D. doboru naturalnego.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 8.2. (0-1)<br>Wymaganie ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>I. Pogłębianie wiedzy z zakresu<br>różnorodności biologicznej oraz zjawisk<br>i procesów biologicznych zachodzących na<br>różnych poziomach organizacji życia.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>wyjaśnia zjawiska i procesy biologiczne</li></ol>\n<p>zachodzące w wybranych organizmach<br>i w środowisku.<br>XVI. Ewolucja. Zdający:</p>\n<ol><li>wykazuje, że dzięki doborowi</li></ol>\n<p>naturalnemu organizmy zyskują nowe cechy<br>adaptacyjne;</p>\n<ol><li>określa warunki, w jakich zachodzi dryf</li></ol>\n<p>genetyczny;</p>\n<ol><li>przedstawia mechanizm powstawania</li></ol>\n<p>gatunków wskutek specjacji […].<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za poprawne dokończenie zdania.<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>D</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p><strong>D — dobór naturalny</strong>. <strong>Uzasadnienie</strong>: - <strong>Dobór naturalny</strong> = mechanizm Darwina: w populacji występują <strong>różne warianty</strong> cech, <strong>lepiej przystosowane</strong> osobniki przeżywają i się rozmnażają → przekazują geny → cecha się utrwala. - U amfisben: osobniki z <strong>mocniejszą</strong> czaszką <strong>łatwiej drążyły tunele</strong> → szybciej uciekały drapieżnikom + lepiej zdobywały pokarm → <strong>więcej potomstwa</strong>. - Po wielu pokoleniach cecha &quot;mocna czaszka&quot; stała się <strong>powszechna</strong> w populacji. <strong>Dlaczego nie inne opcje?</strong>: - <strong>A. Dryf genetyczny</strong> — losowa zmiana częstości alleli (bez selekcji). Działa w małych populacjach. NIE wyjaśnia <strong>adaptacji</strong> do środowiska. - <strong>B. Efekt założyciela</strong> — wariant dryfu: mała grupa kolonizuje nowe siedlisko z <strong>podzbiorem</strong> alleli. Może wpływać na różnorodność, NIE bezpośrednio na adaptację. - <strong>C. Specjacja</strong> — proces <strong>powstawania nowych gatunków</strong>. Może być <strong>skutkiem</strong> doboru, ale nie mechanizmem adaptacji per se. <strong>Adaptacja</strong> = wynik <strong>doboru naturalnego</strong>.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>D. doboru naturalnego.</strong></p>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm biologiczny: definicja adaptacji</h4>\n<p><strong>Adaptacja</strong> to cecha organizmu, która zwiększa jego przystosowanie do środowiska i jest wynikiem <strong>doboru naturalnego</strong> - nie przypadku.</p>\n<p>Krok po kroku:</p>\n<ol><li>W populacji przodków amfisben istniała <strong>zmienność genetyczna</strong> budowy czaszki (np. różna twardość, kształt, zwartość kości).</li><li>Osobniki z <strong>bardziej kompaktową, klinowatą czaszką</strong> skuteczniej drążyły tunele → łatwiej pozyskiwały pokarm, unikały drapieżników, rozmnażały się.</li><li>Te osobniki <strong>pozostawiały więcej potomstwa</strong> - przekazywały wariant alleli &quot;zwartej czaszki&quot; kolejnym pokoleniom.</li><li>Po wielu pokoleniach <strong>częstość tych alleli rosła</strong> w populacji → powstała wyspecjalizowana czaszka przystosowana do drążenia.</li></ol>\n<p><strong>Adaptacja = zmiana pod wpływem selekcji</strong> - zawsze → dobór naturalny.</p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja błędów: co NIE jest adaptacją</h4>\n<p>| Wariant | Czym jest w rzeczywistości | Dlaczego NIE tłumaczy adaptacji |<br>| A. Dryfgenetyczny | Losowa zmiana częstości alleli w małej populacji | Przypadkowy - nie faworyzuje &quot;lepszych&quot; czaszek, może nawet utrwalić niekorzystne warianty |<br>| B. Efekt założyciela | Szczególny przypadek dryfu: mała grupa zakłada nową populację | Też losowy - nie ma kierunku &quot;lepsza czaszka do drążenia&quot; |<br>| C. Specjacja | Powstanie nowego gatunku przez izolację rozrodczą | Opisuje <strong>efekt</strong> (nowy gatunek), nie <strong>mechanizm</strong> prowadzący do adaptacji |<br>| <strong>D. Dobór naturalny</strong> | Nielosowa eliminacja osobników mniej przystosowanych | <strong>Jedyny mechanizm kierunkowy</strong> - faworyzuje cechy zwiększające przeżywalność i rozród ✅ |</p>\n<p><strong>Kluczowa zasada:</strong> zawsze gdy zadanie pyta o <em>&quot;przystosowanie&quot;</em>, <em>&quot;adaptację&quot;</em>, <em>&quot;specjalizację do środowiska&quot;</em> → odpowiedź to <strong>dobór naturalny</strong>.</p>\n<h4>Sposób 3 - Argumentacja przez kontrast: losowe vs. kierunkowe</h4>\n<p>Mechanizmy ewolucji dzielą się na:</p>\n<ul><li><strong>Losowe</strong> (nie tworzą adaptacji): dryfgenetyczny, efekt założyciela, efekt wąskiego gardła, mutacja</li><li><strong>Kierunkowe</strong> (tworzą adaptacje): <strong>dobór naturalny</strong>, dobór płciowy</li></ul>\n<p>Drążenie tuneli to <strong>konkretna, funkcjonalna specjalizacja</strong> - wymaga mechanizmu, który systematycznie premiuje osobniki z lepiej przystosowaną czaszką. Tylko dobór naturalny to zapewnia, bo działa <strong>nie-losowo</strong>: zwiększa fitness → więcej potomstwa → zmiana populacji.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<p><strong>1 pkt</strong> - za poprawne dokonczenie zdania.<br><strong>0 pkt</strong> - za odpowiedz niespelniajaca wymagan na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.</p>\n<p><strong>Poprawna odpowiedz (klucz CKE):</strong> D.</p>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów</strong> - wystarczy znajomość definicji mechanizmów ewolucji (dobór naturalny, dryfgenetyczny, efekt założyciela, specjacja). To zagadnienie z teorii ewolucji, nie biochemii.</p>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Wariant | Typowy błąd prowadzący do tej odpowiedzi |<br>| A. Dryfgenetyczny | Uczeń myli &quot;zmianę genetyczną w populacji&quot; z &quot;adaptacją&quot; - dryfgenetyczny zmienia populację, ale losowo, więc nie tworzy przystosowań |<br>| B. Efekt założyciela | Uczeń kojarzy &quot;izolacja geograficzna → nowe cechy&quot; - ale efekt założyciela to tylko losowe próbkowanie alleli, nie selekcja na drążenie |<br>| C. Specjacja | Uczeń myli <strong>mechanizm</strong> z <strong>wynikiem</strong> - specjacja to powstanie nowego gatunku, ale <em>przyczyna</em> adaptacji to dobór naturalny |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Specjacja to <strong>wynik</strong> ewolucji (nowy gatunek), a dobór naturalny to <strong>mechanizm</strong> - zadanie pyta o MECHANIZM, więc C jest pułapką dla uczniów kojarzących amfisbeny z &quot;nowym, wyspecjalizowanym gatunkiem&quot;.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Dryfgenetyczny i efekt założyciela mogą zmieniać częstość alleli - ale <strong>nie kierunkowo</strong>. Adaptacja do drążenia to zmiana <em>celowa</em> (selekcja na konkretną funkcję), co wyklucza mechanizmy losowe.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Zapamiętaj regułę: <strong>&quot;przystosowanie do X&quot;</strong> = zawsze <strong>dobór naturalny</strong>. To najczęściej testowany związek na maturze z biologii.</blockquote>"}]}