{"id":"biologia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/1.1","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"1.1","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1.1. (0-2)\nUzupełnij tabelę - wpisz w puste komórki właściwe informacje.\nGrupa związków\norganicznych\nNazwa\nmonomeru\nWiązanie łączące monomery\n(glikozydowe / fosfodiestrowe /\npeptydowe)\nPrzykład\nfunkcji\nw organizmie\nbiałka\nbudulcowa\nmonosacharyd\nzapasowa","answer":null,"answer_text":"Zadanie 1.1. (0-2)\nWymagania egzaminacyjne 2023 i 20241\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Pogłębianie wiedzy z zakresu\nróżnorodności biologicznej oraz zjawisk\ni procesów biologicznych zachodzących na\nróżnych poziomach organizacji życia.\nZdający:\n3) wykazuje związki pomiędzy strukturą\ni funkcją na różnych poziomach organizacji\nżycia.\nI. Chemizm życia.\n2. Składniki organiczne. Zdający:\n1) przedstawia budowę węglowodanów\n(uwzględniając wiązania glikozydowe α, β);\nrozróżnia monosacharydy […],\npolisacharydy […] i określa znaczenie\nbiologiczne węglowodanów […];\n2) przedstawia budowę białek\n(uwzględniając wiązania peptydowe) […];\nokreśla biologiczne znaczenie białek […].\nZasady oceniania\n2 pkt - za poprawne uzupełnienie czterech komórek tabeli.\n1 pkt - za poprawne uzupełnienie trzech komórek tabeli.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nGrupa związków\norganicznych\nNazwa\nmonomeru\nWiązanie łączące monomery\n(glikozydowe / fosfodiestrowe /\npeptydowe)\nPrzykład funkcji\nw organizmie\nbiałka\naminokwas /\naminokwasy /\nkwasy\naminowe\npeptydowe / amidowe\nbudulcowa\npolisacharydy /\ncukry złożone /\nwielocukry /\nwęglowodany\nzłożone\nmonosacharyd\nglikozydowe / O-glikozydowe\nzapasowa\nUwagi:\nNie uznaje się odpowiedzi „monopeptyd” w przypadku nazwy monomeru białek.\nNie uznaje się odpowiedzi „cukry”, „sacharydy”, „węglowodany” w przypadku grupy związków\norganicznych, ponieważ nie każdy cukier jest syntezowany z monomerów - cukry proste nie\nsą ani polimerami, ani oligomerami.\nNie uznaje się odpowiedzi „dekstryny” w przypadku grupy związków organicznych, ponieważ\nnie pełnią one funkcji zapasowej.\nDopuszcza się odpowiedzi „disacharydy”, „oligosacharydy” w przypadku grupy związków\norganicznych.\n1 Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 10 czerwca 2022 r. w sprawie wymagań egzaminacyjnych dla\negzaminu maturalnego przeprowadzanego w roku szkolnym 2022/2023 i 2023/2024 (Dz.U. poz. 1246).","solution":"Tabela: | Grupa | Nazwa monomeru | Wiązanie | Przykład funkcji | |---|---|---|---| | **białka** | **aminokwas** | **peptydowe** | budulcowa | | **cukry** (polisacharydy) | monosacharyd | **glikozydowe** | zapasowa | Uzasadnienie: - **Białka** = polimery aminokwasów połączonych **wiązaniem peptydowym** (-CO-NH-). Powstaje w wyniku kondensacji (utrata H₂O). - **Cukry zapasowe** (polisacharydy: skrobia, glikogen) = polimery monosacharydów (glukoza, fruktoza...) połączonych **wiązaniem glikozydowym** (-O-). - **Wiązanie fosfodiestrowe** to wiązanie kwasów nukleinowych (między pentozami przez resztę fosforanową) — nie pasuje do tej tabeli.","image":"img/biologia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-1.1.webp","solution_image":null,"topics":"biochemia, polimery, monomery, struktury białek, wiązania","page_from":4,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 1.1. (0-2)<br>Uzupełnij tabelę - wpisz w puste komórki właściwe informacje.<br>Grupa związków<br>organicznych<br>Nazwa<br>monomeru<br>Wiązanie łączące monomery<br>(glikozydowe / fosfodiestrowe /<br>peptydowe)<br>Przykład<br>funkcji<br>w organizmie<br>białka<br>budulcowa<br>monosacharyd<br>zapasowa</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 1.1. (0-2)<br>Wymagania egzaminacyjne 2023 i 20241<br>Wymaganie ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>I. Pogłębianie wiedzy z zakresu<br>różnorodności biologicznej oraz zjawisk<br>i procesów biologicznych zachodzących na<br>różnych poziomach organizacji życia.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>wykazuje związki pomiędzy strukturą</li></ol>\n<p>i funkcją na różnych poziomach organizacji<br>życia.<br>I. Chemizm życia.</p>\n<ol><li>Składniki organiczne. Zdający:</li><li>przedstawia budowę węglowodanów</li></ol>\n<p>(uwzględniając wiązania glikozydowe α, β);<br>rozróżnia monosacharydy […],<br>polisacharydy […] i określa znaczenie<br>biologiczne węglowodanów […];</p>\n<ol><li>przedstawia budowę białek</li></ol>\n<p>(uwzględniając wiązania peptydowe) […];<br>określa biologiczne znaczenie białek […].<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - za poprawne uzupełnienie czterech komórek tabeli.<br>1 pkt - za poprawne uzupełnienie trzech komórek tabeli.<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>Grupa związków<br>organicznych<br>Nazwa<br>monomeru<br>Wiązanie łączące monomery<br>(glikozydowe / fosfodiestrowe /<br>peptydowe)<br>Przykład funkcji<br>w organizmie<br>białka<br>aminokwas /<br>aminokwasy /<br>kwasy<br>aminowe<br>peptydowe / amidowe<br>budulcowa<br>polisacharydy /<br>cukry złożone /<br>wielocukry /<br>węglowodany<br>złożone<br>monosacharyd<br>glikozydowe / O-glikozydowe<br>zapasowa<br>Uwagi:<br>Nie uznaje się odpowiedzi „monopeptyd” w przypadku nazwy monomeru białek.<br>Nie uznaje się odpowiedzi „cukry”, „sacharydy”, „węglowodany” w przypadku grupy związków<br>organicznych, ponieważ nie każdy cukier jest syntezowany z monomerów - cukry proste nie<br>są ani polimerami, ani oligomerami.<br>Nie uznaje się odpowiedzi „dekstryny” w przypadku grupy związków organicznych, ponieważ<br>nie pełnią one funkcji zapasowej.<br>Dopuszcza się odpowiedzi „disacharydy”, „oligosacharydy” w przypadku grupy związków<br>organicznych.<br>1 Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 10 czerwca 2022 r. w sprawie wymagań egzaminacyjnych dla<br>egzaminu maturalnego przeprowadzanego w roku szkolnym 2022/2023 i 2023/2024 (Dz.U. poz. 1246).</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Tabela: | Grupa | Nazwa monomeru | Wiązanie | Przykład funkcji | |---|---|---|---| | <strong>białka</strong> | <strong>aminokwas</strong> | <strong>peptydowe</strong> | budulcowa | | <strong>cukry</strong> (polisacharydy) | monosacharyd | <strong>glikozydowe</strong> | zapasowa | Uzasadnienie: - <strong>Białka</strong> = polimery aminokwasów połączonych <strong>wiązaniem peptydowym</strong> (-CO-NH-). Powstaje w wyniku kondensacji (utrata H₂O). - <strong>Cukry zapasowe</strong> (polisacharydy: skrobia, glikogen) = polimery monosacharydów (glukoza, fruktoza...) połączonych <strong>wiązaniem glikozydowym</strong> (-O-). - <strong>Wiązanie fosfodiestrowe</strong> to wiązanie kwasów nukleinowych (między pentozami przez resztę fosforanową) — nie pasuje do tej tabeli.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>| Grupa związków organicznych | Nazwa monomeru | Wiązanie łączące monomery | Przykład funkcji w organizmie |<br>| <strong>białka</strong> | <strong>aminokwas / aminokwasy / kwasy aminowe</strong> | <strong>peptydowe / amidowe</strong> | <strong>budulcowa</strong> |<br>| <strong>polisacharydy / cukry złożone / wielocukry / węglowodany złożone</strong> | <strong>monosacharyd</strong> | <strong>glikozydowe / O-glikozydowe</strong> | <strong>zapasowa</strong> |</p>\n<h4>Sposób 1 - Analiza budowy makrocząsteczek krok po kroku</h4>\n<p><strong>Wiersz 1: Białka</strong></p>\n<ul><li>Białka to polimery, w których monomerem jest <strong>aminokwas</strong> (związek z grupą aminową \\(\\ce{-NH2}\\) i grupą karboksylową \\(\\ce{-COOH}\\) przy α-węglu).</li><li>Aminokwasy łączą się <strong>wiązaniem peptydowym</strong> (= amidowym): grupa \\(\\ce{-COOH}\\) jednego aminokwasu reaguje z grupą \\(\\ce{-NH2}\\) drugiego, z odłączeniem cząsteczki wody (kondensacja): \\[\\ce{R-COOH + H2N-R&#x27; -&gt; R-CO-NH-R&#x27; + H2O}\\]</li><li>Funkcja budulcowa białek: keratyna (włosy, paznokcie), kolagen (skóra, kości), aktyna i miozyna (mięśnie).</li></ul>\n<p><strong>Wiersz 2: Polisacharydy</strong></p>\n<ul><li>Mamy podany monomer = <strong>monosacharyd</strong> (cukier prosty, np. glukoza). Polimerem zbudowanym z monosacharydów są <strong>polisacharydy</strong> (= wielocukry, cukry złożone).</li><li>Łączą się <strong>wiązaniem glikozydowym</strong> (O-glikozydowym): grupa \\(\\ce{-OH}\\) jednego cukru reaguje z grupą \\(\\ce{-OH}\\) drugiego z odłączeniem \\(\\ce{H2O}\\). Np. wiązanie α-1,4-glikozydowe w skrobi.</li><li>Funkcja zapasowa polisacharydów: <strong>skrobia</strong> (rośliny), <strong>glikogen</strong> (zwierzęta, grzyby).</li></ul>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja niepoprawnych opcji</h4>\n<p>Dla wiersza 1 (białka):</p>\n<ul><li>Wiązanie <strong>glikozydowe</strong> → łączy cukry, NIE białka. ❌</li><li>Wiązanie <strong>fosfodiestrowe</strong> → łączy nukleotydy w kwasach nukleinowych (DNA/RNA). ❌</li><li>Wiązanie <strong>peptydowe</strong> → łączy aminokwasy. ✓</li></ul>\n<p>Dla wiersza 2 (monomer = monosacharyd):</p>\n<ul><li>Monomerem białka jest aminokwas, NIE monosacharyd. ❌</li><li>Monomerem kwasu nukleinowego jest nukleotyd, NIE monosacharyd. ❌</li><li>Monomerem polisacharydu jest <strong>monosacharyd</strong>. ✓ → wiązanie <strong>glikozydowe</strong> ✓</li></ul>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>📋 Oficjalny schemat oceniania CKE (Zasady oceniania rozwiązań zadań), zadanie 1.1:<br><br>- 2 pkt - za poprawne uzupełnienie czterech komórek tabeli.<br>- 1 pkt - za poprawne uzupełnienie trzech komórek tabeli.<br>- 0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br><br><strong>Akceptowane warianty (wg klucza CKE):</strong><br>- Dopuszcza się odpowiedzi &quot;disacharydy&quot;, &quot;oligosacharydy&quot; w przypadku grupy związków<br><br><strong>Nie uznaje się (wg klucza CKE):</strong><br>- Nie uznaje się odpowiedzi &quot;monopeptyd&quot; w przypadku nazwy monomeru białek.<br>- Nie uznaje się odpowiedzi &quot;cukry&quot;, &quot;sacharydy&quot;, &quot;węglowodany&quot; w przypadku grupy związków<br>- Nie uznaje się odpowiedzi &quot;dekstryny&quot; w przypadku grupy związków organicznych, ponieważ</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE</h4>\n<p>Karta wzorów BIO <strong>str. 6-7</strong> zawiera wzory aminokwasów (m.in. glicyna, alanina, walina, cysteina) - można odwołać się do nich rysując wiązanie peptydowe. Karta wzorów nie zawiera wzorów polisacharydów (skrobia/glikogen) - to wiedza z podstawy programowej.</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Częsty błąd uczniów - pisanie „cukry&quot; zamiast „polisacharydy / wielocukry&quot;. Glukoza to cukier, ale NIE polimer. Klucz CKE wymaga odpowiedzi precyzyjnej (cukry <strong>złożone</strong>).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Wiązanie peptydowe to formalnie wiązanie amidowe (\\(\\ce{-CO-NH-}\\)) - oba terminy są równoważne i akceptowane.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> „Aminokwas&quot; wystarczy w l.p. - klucz CKE akceptuje też „aminokwasy&quot; i „kwasy aminowe&quot;. NIE „monopeptyd&quot; - to nieistniejący termin (peptyd = co najmniej 2 aminokwasy).</blockquote>"}]}