{"id":"biologia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/12.2","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"12.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12.2. (0-1)\nUzupełnij poniższe zdanie tak, aby w poprawny sposób opisywało wpływ znacznego\nodwodnienia na układ krwionośny. W każdym nawiasie podkreśl właściwe określenie.\nW wyniku znacznego odwodnienia organizmu objętość osocza (spada / wzrasta), a więc\nserce musi bić (szybciej / wolniej), aby utrzymać odpowiednie ciśnienie krwi i zaopatrzyć\ntkanki w tlen.\n12.1.\n0-1-2\n12.2.\n0-1\nMBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 12.2. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nIV. Rozumowanie i zastosowanie nabytej\nwiedzy do rozwiązywania problemów\nbiologicznych. Zdający:\n1) […] wyjaśnia związki przyczynowo-\n-skutkowe między procesami i zjawiskami\n[…].\nXI. Funkcjonowanie zwierząt.\n1. Podstawowe zasady budowy\ni funkcjonowania organizmu zwierzęcego.\nZdający:\n6) przedstawia mechanizmy warunkujące\nhomeostazę ([…] stałość składu płynów\nustrojowych, ciśnienie krwi […]).\nZasady oceniania\n1 pkt - za podkreślenie poprawnych określeń w dwóch nawiasach.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nW wyniku znacznego odwodnienia organizmu objętość osocza (spada / wzrasta), a więc\nserce musi bić (szybciej / wolniej), aby utrzymać odpowiednie ciśnienie krwi i zaopatrzyć\ntkanki w tlen.","solution":"W wyniku znacznego odwodnienia: - Objętość osocza **spada** (utrata wody → mniejsza objętość krwi). - Serce bije **szybciej** (tachykardia kompensacyjna — utrzymanie minutowego rzutu serca pomimo spadku objętości wyrzutowej). → Utrzymane ciśnienie tętnicze + zaopatrzenie tkanek w O₂. Pełne zdanie: \"objętość osocza **spada**, a serce bije **szybciej**, aby utrzymać odpowiednie ciśnienie i zaopatrzyć tkanki w tlen.\"","image":"img/biologia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-12.2.webp","solution_image":null,"topics":"wirusologia, rotawirusy, biegunka, osmoza, enterocyty, odwodnienie, nietolerancja laktozy, metabolizm","page_from":16,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 12.2. (0-1)<br>Uzupełnij poniższe zdanie tak, aby w poprawny sposób opisywało wpływ znacznego<br>odwodnienia na układ krwionośny. W każdym nawiasie podkreśl właściwe określenie.<br>W wyniku znacznego odwodnienia organizmu objętość osocza (spada / wzrasta), a więc<br>serce musi bić (szybciej / wolniej), aby utrzymać odpowiednie ciśnienie krwi i zaopatrzyć<br>tkanki w tlen.<br>12.1.<br>0-1-2<br>12.2.<br>0-1<br>MBIP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 12.2. (0-1)<br>Wymaganie ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>IV. Rozumowanie i zastosowanie nabytej<br>wiedzy do rozwiązywania problemów<br>biologicznych. Zdający:</p>\n<ol><li>[…] wyjaśnia związki przyczynowo-</li></ol>\n<p>-skutkowe między procesami i zjawiskami<br>[…].<br>XI. Funkcjonowanie zwierząt.</p>\n<ol><li>Podstawowe zasady budowy</li></ol>\n<p>i funkcjonowania organizmu zwierzęcego.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>przedstawia mechanizmy warunkujące</li></ol>\n<p>homeostazę ([…] stałość składu płynów<br>ustrojowych, ciśnienie krwi […]).<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za podkreślenie poprawnych określeń w dwóch nawiasach.<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>W wyniku znacznego odwodnienia organizmu objętość osocza (spada / wzrasta), a więc<br>serce musi bić (szybciej / wolniej), aby utrzymać odpowiednie ciśnienie krwi i zaopatrzyć<br>tkanki w tlen.</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>W wyniku znacznego odwodnienia: - Objętość osocza <strong>spada</strong> (utrata wody → mniejsza objętość krwi). - Serce bije <strong>szybciej</strong> (tachykardia kompensacyjna — utrzymanie minutowego rzutu serca pomimo spadku objętości wyrzutowej). → Utrzymane ciśnienie tętnicze + zaopatrzenie tkanek w O₂. Pełne zdanie: &quot;objętość osocza <strong>spada</strong>, a serce bije <strong>szybciej</strong>, aby utrzymać odpowiednie ciśnienie i zaopatrzyć tkanki w tlen.&quot;</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>W wyniku znacznego odwodnienia organizmu objętość osocza (<em>spada</em>), a więc serce musi bić (<em>szybciej</em>), aby utrzymać odpowiednie ciśnienie krwi i zaopatrzyć tkanki w tlen.</strong></p>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm biologiczny krok po kroku</h4>\n<ol><li><strong>Odwodnienie = utrata wody z organizmu.</strong> Woda stanowi ~90-92% osocza krwi. Gdy jej ubywa (pocenie, biegunka, brak podaży), zmniejsza się objętość płynu pozakomórkowego, w tym osocza.</li></ol>\n<ol><li><strong>Objętość osocza <em>spada</em>.</strong> Mniej wody → mniejsza objętość krwi krążącej (hipowolemię) → mniejszy powrót żylny do serca (preload ↓).</li></ol>\n<ol><li><strong>Pojemność minutowa serca = objętość wyrzutowa × częstotliwość skurczów.</strong></li></ol>\n<p>\\[Q = SV \\times HR\\]<br>Przy zmniejszonym wypełnieniu komór objętość wyrzutowa (<strong>SV</strong>) maleje. Aby utrzymać stały przepływ krwi (<strong>Q</strong>) - a więc dostarczać tlen do tkanek i podtrzymywać ciśnienie - organizm musi skompensować przez <strong>zwiększenie częstotliwości skurczów (HR)</strong>.</p>\n<ol><li><strong>Serce musi bić <em>szybciej</strong></em> - to tachykardia kompensacyjna. Sygnał do przyspieszenia pochodzi z baroreceptorów (w aorcie i zatokach szyjnych), które wykrywają spadek ciśnienia i wysyłają impuls przez układ współczulny (noradrenalina → receptory β₁ → wzrost HR).</li></ol>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja przez analizę związku przyczynowo-skutkowego</h4>\n<p>Sprawdzamy każdą kombinację niezależnie:</p>\n<p>| Wariant osocza | Logika | Wariant HR | Logika | Poprawna? |<br>| <strong>spada</strong> | Utrata wody → mniej osocza ✅ | <strong>szybciej</strong> | Kompensacja hipowolemii ✅ | ✅ <strong>TAK</strong> |<br>| spada | Utrata wody → mniej osocza ✅ | wolniej | Wolniejsze bicie przy mniejszej objętości → ciśnienie jeszcze niższe → tkanki niedotlenione ❌ | ❌ |<br>| wzrasta | Odwodnienie zwiększa osocze? Skąd dodatkowa woda? ❌ | szybciej | Niespójne z mechanizmem ❌ | ❌ |<br>| wzrasta | j.w. ❌ | wolniej | j.w. ❌ | ❌ |</p>\n<p>Jedyna wewnętrznie spójna i biologicznie poprawna para to: <strong>spada + szybciej</strong>.</p>\n<h4>Sposób 3 - Analogia z fizjologią wysiłku / krwotoku</h4>\n<p>Odwodnienie działa na układ krwionośny analogicznie do <strong>krwotoku</strong> - w obu przypadkach zmniejsza się efektywna objętość krwi krążącej:</p>\n<ul><li><strong>Krwotok:</strong> utrata krwi → hipowolemii → tachykardia kompensacyjna → znane z medycyny ratunkowej (tętno &gt;100/min to jeden z pierwszych objawów wstrząsu hipowolemicznego)</li><li><strong>Odwodnienie:</strong> utrata wody z osocza → ten sam mechanizm baroreceptorów → ten sam efekt: serce przyspiesza</li></ul>\n<p>Sportowcy wiedzą o tym doskonale: odwodnienie o zaledwie 2% masy ciała powoduje mierzalny wzrost HR przy tym samym wysiłku - organizm &quot;nadrabia&quot; mniejszą objętością wyrzutową przez szybsze bicie.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>📋 Oficjalny schemat oceniania CKE (Zasady oceniania rozwiązań zadań), zadanie 12.2:<br><br>- 1 pkt - za podkreślenie poprawnych określeń w dwóch nawiasach.<br>- 0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy bezpośrednio z karty wzorów</strong> - odpowiedź opiera się na znajomości mechanizmu fizjologicznego (baroreceptory, układ współczulny, tachykardia kompensacyjna).</p>\n<p>Wzór \\(Q = SV \\times HR\\) (pojemność minutowa serca) to wiedza z zakresu fizjologii krążenia - nie pojawia się w karcie wzorów CKE EM2023 jako gotowy wzór, ale jest wnioskowany z definicji.</p>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Błędny wariant | Typowy błąd prowadzący do tej odpowiedzi |<br>| osocze <strong>wzrasta</strong> | Mylenie odwodnienia z przewodnieniem; uczeń myśli &quot;odwodnienie = zagęszczenie = więcej substancji = więcej krwi&quot; - ale objętość CAŁEGO osocza maleje, tylko stężenie substancji w nim rośnie |<br>| serce bije <strong>wolniej</strong> | Intuicja &quot;organizm jest osłabiony → wszystko zwalnia&quot; - błąd pomijający mechanizm kompensacyjny; wolniejsze bicie przy mniejszej objętości przyspieszyłoby niedotlenienie tkanek |<br>| <strong>wzrasta</strong> + <strong>wolniej</strong> | Podwójny błąd: brak zrozumienia i mechanizmu utraty wody, i fizjologii kompensacji hipowolemii |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Nie mylić <strong>objętości osocza</strong> ze <strong>stężeniem substancji w osoczu</strong> - przy odwodnieniu objętość <em>spada</em>, ale stężenia (np. sodu, białek) <em>rosną</em> (zagęszczenie). To różne wielkości!</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Słowo &quot;aby utrzymać&quot; w zdaniu szablonowym to wskazówka logiczna - serce bije szybciej <strong>właśnie dlatego</strong>, że musi skompensować brak objętości. Uczeń, który rozumie cel zdania, automatycznie wybierze &quot;szybciej&quot;.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Tachykardia kompensacyjna to mechanizm układu <strong>współczulnego</strong> (adrenalina/noradrenalina) - to samo, co przy strachu, wysiłku, krwotoku. Jeden mechanizm, wiele kontekstów - warto go zapamiętać jako schemat.</blockquote>"}]}