Zadanie 12.4. (0-1)
Na podstawie przedstawionych informacji podaj przyczynę nietolerancji mleka
występującej u dzieci po przebytym zakażeniu rotawirusem.
Zadanie 12.4. (0-1)
Wymagania ogólne
Wymaganie szczegółowe
V. Pogłębianie znajomości uwarunkowań
zdrowia człowieka. Zdający:
III. Posługiwanie się informacjami
pochodzącymi z analizy materiałów
źródłowych. Zdający:
informacje tekstowe […].
XI. Funkcjonowanie zwierząt.
życiowych zwierząt, z uwzględnieniem
struktur odpowiedzialnych za ich
przeprowadzanie.
f) przedstawia proces trawienia
poszczególnych składników pokarmowych
[…].
Zasady oceniania
1 pkt - za podanie przyczyny nietolerancji mleka po zakażeniu rotawirusem, odnoszącej się
do niedoboru laktazy LUB do utrudnionego trawienia laktozy.
0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe rozwiązania
W wyniku zakażenia rotawirusem dochodzi do zmniejszenia produkcji laktazy.
Zakażenie rotawirusowe jest przyczyną niedoboru laktazy.
W mleku jest zawarta laktoza, której dzieci zakażone rotawirusem nie mogą w całości
strawić.
Laktoza zawarta w mleku nie może być w całości strawiona, bo jest ogólny niedobór
disacharydaz.
Niedobór laktazy.
Uwagi:
Nie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, np. „Po zakażeniu rotawirusem dochodzi do
niedoboru disacharydaz”.
Nie uznaje się odpowiedzi, w których pomylono cukier - laktozę z enzymem - laktazą,
np. „Dzieci po zakażeniu rotawirusem mają niedobór laktozy”.
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do całkowitego braku laktazy lub do całkowitego
braku trawienia laktozy, ponieważ po przebytym zakażeniu rotawirusem występuje jedynie
niedobór disacharydaz, a nie - ich całkowity brak.
Zakażenie rotawirusem niszczy enterocyty (komórki nabłonkowe kosmków jelitowych), co prowadzi do niedoboru laktazy - enzymu trawiącego laktozę. Bez laktazy laktoza zawarta w mleku nie jest hydrolizowana i nie może być wchłonięta, wywołując objawy nietolerancji.
\n\\[\\ce{laktoza + H2O ->[\\text{laktaza}] glukoza + galaktoza}\\]
Bez enzymu laktoza nie ulega hydrolizie, pozostaje w świetle jelita.
Wniosek: Przyczyną nietolerancji jest wtórny niedobór laktazy spowodowany zniszczeniem enterocytów przez rotawirusa.
\nPytamy: Co musi się stać, żeby mleko było nietolerowane?
\n| Etap rozumowania | Wniosek |
| Mleko zawiera laktozę (disacharyd) | Aby zostać wchłoniętą, musi być hydrolizowana |
| Hydrolizę prowadzi laktaza na rąbku szczoteczkowym | Niedobór laktazy = brak hydrolizy |
| Skąd niedobór laktazy po rotawirusie? | Wirus niszczy enterocyty → rąbek szczoteczkowy zanika |
| Kosmki jelitowe regenerują się wolno (tygodnie) | Przez okres regeneracji laktaza jest nieobecna |
Wniosek identyczny: Przyczyną jest zniszczenie enterocytów (komórek nabłonka jelitowego) przez rotawirusa i wynikający z tego brak laktazy.
\nMechanizm jest wtórną nietolerancją laktozy - odróżnij go od pierwotnej:
\n| Typ | Przyczyna | Przykład |
| Pierwotna | Genetyczny brak produkcji laktazy u dorosłych (norma ewolucyjna u ssaków) | Hypolaktazja dorosłych |
| Wtórna | Uszkodzenie enterocytów przez czynnik zewnętrzny → chwilowy brak laktazy | Zakażenie rotawirusem ← to nasze zadanie |
| Wtórna - inne przyczyny | Celiakia, choroba Crohna, niedożywienie | Też niszczą kosmki |
Wiedząc, że rotawirus niszczy kosmki jelitowe (info z treści zadania), automatycznie wiemy, że laktaza (enzym rąbka szczoteczkowego) zostaje utracona → wtórna nietolerancja.
\n📋 Oficjalny schemat oceniania CKE (Zasady oceniania rozwiązań zadań), zadanie 12.4:\n
- 1 pkt - za podanie przyczyny nietolerancji mleka po zakażeniu rotawirusem, odnoszącej się do niedoboru laktazy LUB do utrudnionego trawienia laktozy.
- 0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Nie uznaje się (wg klucza CKE):
- Nie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, np. "Po zakażeniu rotawirusem dochodzi do
- Nie uznaje się odpowiedzi, w których pomylono cukier - laktozę z enzymem - laktazą,
- Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do całkowitego braku laktazy lub do całkowitego
W tym zadaniu nie korzystamy bezpośrednio z karty wzorów - wystarczy znajomość mechanizmu enzymatycznego i lokalizacji laktazy w enterocytach.
\n📖 Pomocniczo: karta wzorów CKE str. 4 - hydroliza disacharydów (wzory ogólne cukrów) może przypomnieć, że laktoza to disacharyd wymagający hydrolizy enzymatycznej. Główna wiedza pochodzi jednak z biologii komórki i fizjologii trawienia, nie z karty.\n
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd - napisanie tylko "brak laktazy" bez wyjaśnienia DLACZEGO jej brak. Klucz CKE wymaga powiązania: wirus → zniszczenie enterocytów → brak enzymu. Sama nazwa enzymu bez mechanizmu = 0 pkt.\n
⚠️ Uwaga: Nie mylić z alergią na białka mleka (kazeina, β-laktoglobulina) - to zupełnie inny mechanizm (immunologiczny, IgE-zależny). Tu chodzi o enzymatyczną nietolerancję laktozy, nie reakcję alergiczną.\n
⚠️ Uwaga: Nie pisać "flora bakteryjna" jako przyczyny. Zmiana mikrobioty to skutek, nie przyczyna nietolerancji; CKE tego nie uzna jako poprawnej odpowiedzi na pytanie o przyczynę.\n
⚠️ Uwaga: Pamiętaj, że nietolerancja po rotawirusie jest przejściowa (wtórna) - enterocyty regenerują się i laktaza wraca. To odróżnia ją od pierwotnej hipolaktazji dorosłych (nieodwracalna). To dobra wiedza "na plus" w odpowiedzi rozszerzonej."}]}