{"id":"biologia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/13.1","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"13.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13.1. (0-1)\nPodaj nazwę przykładowego ludzkiego hormonu zawierającego jod.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 13.1. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Pogłębianie wiedzy z zakresu\nróżnorodności biologicznej oraz zjawisk\ni procesów biologicznych zachodzących na\nróżnych poziomach organizacji życia.\nZdający:\n4) objaśnia funkcjonowanie organizmu\nczłowieka na różnych poziomach złożoności\n[…].\nI. Chemizm życia.\n1. Składniki nieorganiczne. Zdający:\n2) przedstawia znaczenie biologiczne\nwybranych mikroelementów [jod].\nXI. Funkcjonowanie zwierząt.\n2. Porównanie poszczególnych czynności\nżyciowych zwierząt, z uwzględnieniem\nstruktur odpowiedzialnych za ich\nprzeprowadzanie.\n5) Regulacja hormonalna. Zdający:\nb) podaje lokalizacje gruczołów dokrewnych\nczłowieka i wymienia hormony przez nie\nprodukowane.\nZasady oceniania\n1 pkt - za podanie poprawnej nazwy przykładowego ludzkiego hormonu zawierającego jod.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\ntyroksyna / tetrajodotyronina / T4\ntrijodotyronina / trójjodotyronina / T3\njodotyronina\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi „tyronina”, ponieważ ten związek nie zawiera jodu.","solution":"**Tyroksyna (T4)** lub **trójjodotyronina (T3)**. Obie są hormonami tarczycy: - **T4** (tyroksyna) — zawiera **4 atomy jodu** w cząsteczce. Główna forma wydzielana przez tarczycę (~90% produkcji). - **T3** (trójjodotyronina) — zawiera **3 atomy jodu**. Aktywna forma — powstaje głównie z konwersji T4 w tkankach. Oba są pochodnymi aminokwasu **tyrozyny** z dołączonymi jodami. Bez jodu — biosynteza niemożliwa.","image":"img/biologia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-13.1.webp","solution_image":null,"topics":"endokrynologia, tarczyca, jod, tyroksyna, TSH, sprzężenie zwrotne ujemne","page_from":17,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 13.1. (0-1)<br>Podaj nazwę przykładowego ludzkiego hormonu zawierającego jod.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 13.1. (0-1)<br>Wymaganie ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>I. Pogłębianie wiedzy z zakresu<br>różnorodności biologicznej oraz zjawisk<br>i procesów biologicznych zachodzących na<br>różnych poziomach organizacji życia.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>objaśnia funkcjonowanie organizmu</li></ol>\n<p>człowieka na różnych poziomach złożoności<br>[…].<br>I. Chemizm życia.</p>\n<ol><li>Składniki nieorganiczne. Zdający:</li><li>przedstawia znaczenie biologiczne</li></ol>\n<p>wybranych mikroelementów [jod].<br>XI. Funkcjonowanie zwierząt.</p>\n<ol><li>Porównanie poszczególnych czynności</li></ol>\n<p>życiowych zwierząt, z uwzględnieniem<br>struktur odpowiedzialnych za ich<br>przeprowadzanie.</p>\n<ol><li>Regulacja hormonalna. Zdający:</li></ol>\n<p>b) podaje lokalizacje gruczołów dokrewnych<br>człowieka i wymienia hormony przez nie<br>produkowane.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za podanie poprawnej nazwy przykładowego ludzkiego hormonu zawierającego jod.<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązania<br>tyroksyna / tetrajodotyronina / T4<br>trijodotyronina / trójjodotyronina / T3<br>jodotyronina<br>Uwaga:<br>Nie uznaje się odpowiedzi „tyronina”, ponieważ ten związek nie zawiera jodu.</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p><strong>Tyroksyna (T4)</strong> lub <strong>trójjodotyronina (T3)</strong>. Obie są hormonami tarczycy: - <strong>T4</strong> (tyroksyna) — zawiera <strong>4 atomy jodu</strong> w cząsteczce. Główna forma wydzielana przez tarczycę (~90% produkcji). - <strong>T3</strong> (trójjodotyronina) — zawiera <strong>3 atomy jodu</strong>. Aktywna forma — powstaje głównie z konwersji T4 w tkankach. Oba są pochodnymi aminokwasu <strong>tyrozyny</strong> z dołączonymi jodami. Bez jodu — biosynteza niemożliwa.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Tyroksyna (T4)</strong> lub <strong>trijodotyronina (T3)</strong></p>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm biologiczny: budowa chemiczna hormonów tarczycy</h4>\n<p>Hormony tarczycy to jedyne hormony człowieka, które zawierają <strong>jod jako integralną część cząsteczki</strong>:</p>\n<ul><li><strong>Tyroksyna (tetrajodotyronina, T4)</strong> - zawiera <strong>4 atomy jodu</strong> w pierścieniu fenylowym</li><li><strong>Trijodotyronina (T3)</strong> - zawiera <strong>3 atomy jodu</strong></li></ul>\n<p>Oba są pochodnymi aminokwasu <strong>tyrozyny</strong> - tarczyca wychwytuje jod z krwi i wbudowuje go enzymatycznie do reszt tyrozynowych tyreoglobuliny, tworząc kolejno MIT → DIT → T3/T4.</p>\n<p><strong>Wniosek:</strong> Wystarczy podać JEDNĄ z tych nazw - tyroksyna lub trijodotyronina.</p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja przez kontekst informacji wspólnej</h4>\n<p>Informacja mówi wprost:</p>\n<blockquote><em>„Jod wchodzi w skład <strong>hormonów tarczycy</strong>&quot;</em></blockquote>\n<p>Pytanie prosi o <strong>przykładowy</strong> hormon - wystarczy więc znać JEDEN hormon tarczycy:</p>\n<p>| Hormon | Symbol | Liczba atomów jodu | Akceptowany? |<br>| Tyroksyna | T4 | 4 | ✅ tak |<br>| Trijodotyronina | T3 | 3 | ✅ tak |<br>| TSH | - | <strong>0</strong> (glikoproteina) | ❌ NIE - to hormon <em>przysadki</em>, nie zawiera jodu |<br>| Kalcytonina | - | 0 | ❌ NIE - hormon tarczycy, ale <strong>nie zawiera jodu</strong> |</p>\n<p>Uwaga krytyczna: <strong>TSH jest wymieniony w zadaniu</strong>, ale to pułapka - TSH jest produkowany przez przysadkę i <strong>nie zawiera jodu</strong>.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>📋 Oficjalny schemat oceniania CKE (Zasady oceniania rozwiązań zadań), zadanie 13.1:<br><br>- 1 pkt - za podanie poprawnej nazwy przykładowego ludzkiego hormonu zawierającego jod.<br>- 0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br><br><strong>Nie uznaje się (wg klucza CKE):</strong><br>- Nie uznaje się odpowiedzi &quot;tyronina&quot;, ponieważ ten związek nie zawiera jodu.</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów</strong> - wystarczy znajomość nazw hormonów tarczycy i ich budowy chemicznej (zawartość jodu). Jest to wiedza z zakresu układu hormonalnego człowieka.</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd to napisanie <strong>TSH</strong> - uczeń kojarzy jod → tarczyca → TSH, ale TSH to hormon <em>przysadki</em> regulujący tarczycę i <strong>nie zawiera jodu w swojej cząsteczce</strong> (jest glikoproteiną).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> <strong>Kalcytonina</strong> też pochodzi z tarczycy (komórki C), ale reguluje gospodarkę wapniową i <strong>nie zawiera jodu</strong> - podanie kalcytoniny to błąd 0 pkt.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Skrót <strong>T3/T4</strong> jest akceptowany jako uzupełnienie, ale samo „hormon tarczycy&quot; bez nazwy własnej <strong>może nie być uznane</strong> - zawsze podawaj konkretną nazwę: tyroksyna lub trijodotyronina.</blockquote>"}]}