{"id":"biologia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/16.2","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"16.2","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16.2. (0-2)\nZapisz krzyżówkę genetyczną i na jej podstawie podaj oczekiwany rozkład wzoru\npaskowania wśród potomstwa dwóch podwójnie heterozygotycznych osobników\nbrzanki sumatrzańskiej.\nKrzyżówka genetyczna:\nWzór paskowania\nwzór 1.\nwzór 2.\nwzór 3.\nOczekiwane proporcje\n: :\n16.1.\n0-1-2\n16.2.\n0-1-2\nMBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 16.2. (0-2)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nIV. Rozumowanie i zastosowanie nabytej\nwiedzy do rozwiązywania problemów\nbiologicznych. Zdający:\n1) interpretuje informacje i wyjaśnia związki\nprzyczynowo-skutkowe między procesami\ni zjawiskami […].\nXIV. Genetyka klasyczna.\n1. Dziedziczenie cech. Zdający:\n1) zapisuje i analizuje krzyżówki […] oraz\nokreśla prawdopodobieństwo wystąpienia\nokreślonych genotypów i fenotypów oraz\nstosunek fenotypowy w pokoleniach\npotomnych […];\n2) przedstawia dziedziczenie […]\ndwugenowe […] ([…] współdziałanie dwóch\n[…] genów).\nZasady oceniania\n2 pkt - za poprawne zapisanie krzyżówki genetycznej ORAZ za podanie właściwego\nstosunku fenotypów.\n1 pkt - za poprawne zapisanie krzyżówki genetycznej.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nKrzyżówka genetyczna:\nAB\nAb\naB\nab\nAB\nAABB\nAABb\nAaBB\nAaBb\nAb\nAABb\nAAbb\nAaBb\nAabb\naB\nAaBB\nAaBb\naaBB\naaBb\nab\nAaBb\nAabb\naaBb\naabb\nWzór paskowania\nwzór 1.\nwzór 2.\nwzór 3.\nOczekiwane proporcje\n9 : 6 : 1\nUwagi:\nUznaje się zapis genotypu z uwzględnieniem położenia loci na chromosomach,\nnp.: „A/a B/b” lub „\n𝐴\n𝑎\n𝐵\n𝑏”.\nUznaje się odpowiedzi z zapisem oczekiwanych proporcji w postaci ułamków lub procentów,\nnp.: „9/16 : 6/16 : 1/16” lub „56,25% : 37,50% : 6,25%”.\nUznaje się odpowiedzi, w których krzyżówka genetyczna została zapisana w innej formie niż\nszachownica Punnetta.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Krzyżówka:** AaBb x AaBb (oboje rodzice podwójnie heterozygotyczni)\n\n**Tablica Punnetta 4x4:**\n\n| | **AB** | **Ab** | **aB** | **ab** |\n| **AB** | AABB | AABb | AaBB | AaBb |\n| **Ab** | AABb | AAbb | AaBb | Aabb |\n| **aB** | AaBB | AaBb | aaBB | aaBb |\n| **ab** | AaBb | Aabb | aaBb | aabb |\n\n**Oczekiwany rozkład wzoru paskowania wśród potomstwa:**\n- **wzór 1.** (pełne paskowanie, genotyp A_B_) - **9/16**\n- **wzór 2.** (skrócony pasek środkowy, genotypy A_bb ORAZ aaB_) - **6/16**\n- **wzór 3.** (genotyp aabb) - **1/16**\n\nStosunek fenotypów (wzorów paskowania): **9 : 6 : 1**\n\n## Sposób 1 - Tablica Punnetta i dopasowanie genotypów do wzorów (zgodnie z zad. 16.1)\n\n**Krok 1 - Genotypy rodziców.**\n\nOboje rodzice są **podwójnie heterozygotyczni** -> genotyp każdego z nich: **AaBb**. Geny A/a i B/b są autosomalne i dziedziczą się niezależnie.\n\n**Krok 2 - Gamety.**\n\nKażdy rodzic AaBb wytwarza 4 typy gamet w równych proporcjach: AB : Ab : aB : ab = 1 : 1 : 1 : 1.\n\n**Krok 3 - Klasy genotypowe z tablicy 4x4.**\n\n| Klasa genotypowa | Liczba pól |\n| A_B_ | **9** |\n| A_bb | **3** |\n| aaB_ | **3** |\n| aabb | **1** |\n\n**Krok 4 - Przypisanie genotypów do wzorów paskowania (KLUCZOWE).**\n\nZ zadania 16.1 wynika, że oba geny **współdziałają** w warunkowaniu wzoru paskowania:\n- **wzór 1.** (pełne paskowanie) <- genotypy **AABB, AaBB, AABb, AaBb**, czyli **A_B_**,\n- **wzór 2.** (skrócony pasek środkowy) <- genotypy **AAbb, Aabb, aaBB, aaBb**, czyli **zarówno A_bb, jak i aaB_**,\n- **wzór 3.** (brak paskowania) <- genotyp **aabb**.\n\nPonieważ klasy A_bb (3 pola) oraz aaB_ (3 pola) dają **ten sam fenotyp** (wzór 2.), sumują się:\n\n3 + 3 = **6**.\n\n**Wynik:** 9 (wzór 1.) : 6 (wzór 2.) : 1 (wzór 3.) = **9 : 6 : 1**.\n\n## Sposób 2 - Metoda iloczynowa z uwzględnieniem współdziałania genów\n\nNiezależne dziedziczenie dwóch genów daje proporcje genotypowe:\n- A_B_ = 3/4 x 3/4 = 9/16\n- A_bb = 3/4 x 1/4 = 3/16\n- aaB_ = 1/4 x 3/4 = 3/16\n- aabb = 1/4 x 1/4 = 1/16\n\nŁącząc klasy o **tym samym fenotypie** (A_bb i aaB_ -> wzór 2.):\n\n| Wzór paskowania | Genotypy | Prawdopodobieństwo |\n| wzór 1. | A_B_ | 9/16 |\n| wzór 2. | A_bb + aaB_ | 3/16 + 3/16 = **6/16** |\n| wzór 3. | aabb | 1/16 |\n\nSuma kontrolna: 9/16 + 6/16 + 1/16 = 16/16 = 1.\n\nStosunek fenotypów: **9 : 6 : 1**.\n\n> **Dlaczego 9 : 6 : 1, a nie 9 : 3 : 3 : 1?** To przykład **współdziałania (kumulatywnego/dopełniającego) dwóch genów** - pojedynczy allel dominujący tylko jednego z genów (A_bb albo aaB_) daje identyczny efekt fenotypowy (wzór 2.), dlatego dwie klasy 3/16 łączą się w jedną klasę 6/16. Standardowy stosunek dihybrydowy 9 : 3 : 3 : 1 pojawia się dopiero wtedy, gdy każda z czterech klas genotypowych daje **odrębny** fenotyp - tu tak nie jest.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 Oficjalny schemat oceniania CKE (Zasady oceniania rozwiązań zadań), zadanie 16.2:\n>\n> - 2 pkt - za poprawne zapisanie krzyżówki genetycznej ORAZ za podanie właściwego stosunku fenotypów.\n> - 1 pkt - za poprawne zapisanie krzyżówki genetycznej.\n> - 0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\n>\n> **Rozwiązanie wzorcowe (wg klucza CKE):** krzyżówka AaBb x AaBb (szachownica Punnetta 4x4); oczekiwane proporcje wzorów paskowania **wzór 1. : wzór 2. : wzór 3. = 9 : 6 : 1**.\n>\n> **Akceptowane warianty (wg klucza CKE):**\n> - Uznaje się zapis genotypu z uwzględnieniem położenia loci na chromosomach, np. \"A/a B/b\".\n> - Uznaje się odpowiedzi z zapisem oczekiwanych proporcji w postaci ułamków lub procentów, np. \"9/16 : 6/16 : 1/16\" lub \"56,25% : 37,50% : 6,25%\".\n> - Uznaje się odpowiedzi, w których krzyżówka genetyczna została zapisana w innej formie niż szachownica Punnetta.\n\n## Częste błędne odpowiedzi\n\n| Błąd | Dlaczego niepoprawne |\n| Stosunek **9 : 3 : 3 : 1** | Uczeń traktuje zadanie jak typową dihybrydę z czterema odrębnymi fenotypami, podczas gdy A_bb i aaB_ dają **ten sam** wzór 2. -> prawidłowy stosunek to 9 : 6 : 1 |\n| Stosunek **1 : 2 : 1** lub **3 : 1** | Potraktowanie krzyżówki jako monohybrydy (jeden gen zamiast dwóch) |\n| Rodzice **AABB x aabb** (zamiast AaBb x AaBb) | Treść mówi \"podwójnie heterozygotyczny\", co jednoznacznie oznacza AaBb |\n| Gamety AB, ab (tylko 2 zamiast 4) | Heterozygota AaBb daje **4** klasy gamet: AB, Ab, aB, ab |\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga:** To zadanie wymaga powiązania genotypów z wzorami paskowania z zadania 16.1 - gdzie wzór 2. obejmuje ZARÓWNO A_bb, JAK I aaB Dlatego dwie klasy po 3/16 łączą się w jedną klasę 6/16 i stosunek wynosi **9 : 6 : 1**, a nie 9 : 3 : 3 : 1.\n\n> ⚠️ **Pułapka z liczbą gamet:** AaBb wytwarza **4 typy gamet** (AB, Ab, aB, ab), nie 2.\n\n> ⚠️ **Suma kontrolna:** Sprawdź, czy 9 + 6 + 1 = 16 - tyle ile pól w tablicy 4x4.","image":"img/biologia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-16.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":21,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 16.2. (0-2)<br>Zapisz krzyżówkę genetyczną i na jej podstawie podaj oczekiwany rozkład wzoru<br>paskowania wśród potomstwa dwóch podwójnie heterozygotycznych osobników<br>brzanki sumatrzańskiej.<br>Krzyżówka genetyczna:<br>Wzór paskowania<br>wzór 1.<br>wzór 2.<br>wzór 3.<br>Oczekiwane proporcje<br>: :<br>16.1.<br>0-1-2<br>16.2.<br>0-1-2<br>MBIP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 16.2. (0-2)<br>Wymaganie ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>IV. Rozumowanie i zastosowanie nabytej<br>wiedzy do rozwiązywania problemów<br>biologicznych. Zdający:</p>\n<ol><li>interpretuje informacje i wyjaśnia związki</li></ol>\n<p>przyczynowo-skutkowe między procesami<br>i zjawiskami […].<br>XIV. Genetyka klasyczna.</p>\n<ol><li>Dziedziczenie cech. Zdający:</li><li>zapisuje i analizuje krzyżówki […] oraz</li></ol>\n<p>określa prawdopodobieństwo wystąpienia<br>określonych genotypów i fenotypów oraz<br>stosunek fenotypowy w pokoleniach<br>potomnych […];</p>\n<ol><li>przedstawia dziedziczenie […]</li></ol>\n<p>dwugenowe […] ([…] współdziałanie dwóch<br>[…] genów).<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - za poprawne zapisanie krzyżówki genetycznej ORAZ za podanie właściwego<br>stosunku fenotypów.<br>1 pkt - za poprawne zapisanie krzyżówki genetycznej.<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>Krzyżówka genetyczna:<br>AB<br>Ab<br>aB<br>ab<br>AB<br>AABB<br>AABb<br>AaBB<br>AaBb<br>Ab<br>AABb<br>AAbb<br>AaBb<br>Aabb<br>aB<br>AaBB<br>AaBb<br>aaBB<br>aaBb<br>ab<br>AaBb<br>Aabb<br>aaBb<br>aabb<br>Wzór paskowania<br>wzór 1.<br>wzór 2.<br>wzór 3.<br>Oczekiwane proporcje<br>9 : 6 : 1<br>Uwagi:<br>Uznaje się zapis genotypu z uwzględnieniem położenia loci na chromosomach,<br>np.: „A/a B/b” lub „<br>𝐴<br>𝑎<br>𝐵<br>𝑏”.<br>Uznaje się odpowiedzi z zapisem oczekiwanych proporcji w postaci ułamków lub procentów,<br>np.: „9/16 : 6/16 : 1/16” lub „56,25% : 37,50% : 6,25%”.<br>Uznaje się odpowiedzi, w których krzyżówka genetyczna została zapisana w innej formie niż<br>szachownica Punnetta.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Krzyżówka:</strong> AaBb x AaBb (oboje rodzice podwójnie heterozygotyczni)</p>\n<p><strong>Tablica Punnetta 4x4:</strong></p>\n<p>| | <strong>AB</strong> | <strong>Ab</strong> | <strong>aB</strong> | <strong>ab</strong> |<br>| <strong>AB</strong> | AABB | AABb | AaBB | AaBb |<br>| <strong>Ab</strong> | AABb | AAbb | AaBb | Aabb |<br>| <strong>aB</strong> | AaBB | AaBb | aaBB | aaBb |<br>| <strong>ab</strong> | AaBb | Aabb | aaBb | aabb |</p>\n<p><strong>Oczekiwany rozkład wzoru paskowania wśród potomstwa:</strong></p>\n<ul><li><strong>wzór 1.</strong> (pełne paskowanie, genotyp A_B_) - <strong>9/16</strong></li><li><strong>wzór 2.</strong> (skrócony pasek środkowy, genotypy A_bb ORAZ aaB_) - <strong>6/16</strong></li><li><strong>wzór 3.</strong> (genotyp aabb) - <strong>1/16</strong></li></ul>\n<p>Stosunek fenotypów (wzorów paskowania): <strong>9 : 6 : 1</strong></p>\n<h4>Sposób 1 - Tablica Punnetta i dopasowanie genotypów do wzorów (zgodnie z zad. 16.1)</h4>\n<p><strong>Krok 1 - Genotypy rodziców.</strong></p>\n<p>Oboje rodzice są <strong>podwójnie heterozygotyczni</strong> -&gt; genotyp każdego z nich: <strong>AaBb</strong>. Geny A/a i B/b są autosomalne i dziedziczą się niezależnie.</p>\n<p><strong>Krok 2 - Gamety.</strong></p>\n<p>Każdy rodzic AaBb wytwarza 4 typy gamet w równych proporcjach: AB : Ab : aB : ab = 1 : 1 : 1 : 1.</p>\n<p><strong>Krok 3 - Klasy genotypowe z tablicy 4x4.</strong></p>\n<p>| Klasa genotypowa | Liczba pól |<br>| A_B_ | <strong>9</strong> |<br>| A_bb | <strong>3</strong> |<br>| aaB_ | <strong>3</strong> |<br>| aabb | <strong>1</strong> |</p>\n<p><strong>Krok 4 - Przypisanie genotypów do wzorów paskowania (KLUCZOWE).</strong></p>\n<p>Z zadania 16.1 wynika, że oba geny <strong>współdziałają</strong> w warunkowaniu wzoru paskowania:</p>\n<ul><li><strong>wzór 1.</strong> (pełne paskowanie) &lt;- genotypy <strong>AABB, AaBB, AABb, AaBb</strong>, czyli <strong>A_B_</strong>,</li><li><strong>wzór 2.</strong> (skrócony pasek środkowy) &lt;- genotypy <strong>AAbb, Aabb, aaBB, aaBb</strong>, czyli <strong>zarówno A_bb, jak i aaB_</strong>,</li><li><strong>wzór 3.</strong> (brak paskowania) &lt;- genotyp <strong>aabb</strong>.</li></ul>\n<p>Ponieważ klasy A_bb (3 pola) oraz aaB_ (3 pola) dają <strong>ten sam fenotyp</strong> (wzór 2.), sumują się:</p>\n<p>3 + 3 = <strong>6</strong>.</p>\n<p><strong>Wynik:</strong> 9 (wzór 1.) : 6 (wzór 2.) : 1 (wzór 3.) = <strong>9 : 6 : 1</strong>.</p>\n<h4>Sposób 2 - Metoda iloczynowa z uwzględnieniem współdziałania genów</h4>\n<p>Niezależne dziedziczenie dwóch genów daje proporcje genotypowe:</p>\n<ul><li>A_B_ = 3/4 x 3/4 = 9/16</li><li>A_bb = 3/4 x 1/4 = 3/16</li><li>aaB_ = 1/4 x 3/4 = 3/16</li><li>aabb = 1/4 x 1/4 = 1/16</li></ul>\n<p>Łącząc klasy o <strong>tym samym fenotypie</strong> (A_bb i aaB_ -&gt; wzór 2.):</p>\n<p>| Wzór paskowania | Genotypy | Prawdopodobieństwo |<br>| wzór 1. | A_B_ | 9/16 |<br>| wzór 2. | A_bb + aaB_ | 3/16 + 3/16 = <strong>6/16</strong> |<br>| wzór 3. | aabb | 1/16 |</p>\n<p>Suma kontrolna: 9/16 + 6/16 + 1/16 = 16/16 = 1.</p>\n<p>Stosunek fenotypów: <strong>9 : 6 : 1</strong>.</p>\n<blockquote><strong>Dlaczego 9 : 6 : 1, a nie 9 : 3 : 3 : 1?</strong> To przykład <strong>współdziałania (kumulatywnego/dopełniającego) dwóch genów</strong> - pojedynczy allel dominujący tylko jednego z genów (A_bb albo aaB_) daje identyczny efekt fenotypowy (wzór 2.), dlatego dwie klasy 3/16 łączą się w jedną klasę 6/16. Standardowy stosunek dihybrydowy 9 : 3 : 3 : 1 pojawia się dopiero wtedy, gdy każda z czterech klas genotypowych daje <strong>odrębny</strong> fenotyp - tu tak nie jest.</blockquote>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>📋 Oficjalny schemat oceniania CKE (Zasady oceniania rozwiązań zadań), zadanie 16.2:<br><br>- 2 pkt - za poprawne zapisanie krzyżówki genetycznej ORAZ za podanie właściwego stosunku fenotypów.<br>- 1 pkt - za poprawne zapisanie krzyżówki genetycznej.<br>- 0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br><br><strong>Rozwiązanie wzorcowe (wg klucza CKE):</strong> krzyżówka AaBb x AaBb (szachownica Punnetta 4x4); oczekiwane proporcje wzorów paskowania <strong>wzór 1. : wzór 2. : wzór 3. = 9 : 6 : 1</strong>.<br><br><strong>Akceptowane warianty (wg klucza CKE):</strong><br>- Uznaje się zapis genotypu z uwzględnieniem położenia loci na chromosomach, np. &quot;A/a B/b&quot;.<br>- Uznaje się odpowiedzi z zapisem oczekiwanych proporcji w postaci ułamków lub procentów, np. &quot;9/16 : 6/16 : 1/16&quot; lub &quot;56,25% : 37,50% : 6,25%&quot;.<br>- Uznaje się odpowiedzi, w których krzyżówka genetyczna została zapisana w innej formie niż szachownica Punnetta.</blockquote>\n<h4>Częste błędne odpowiedzi</h4>\n<p>| Błąd | Dlaczego niepoprawne |<br>| Stosunek <strong>9 : 3 : 3 : 1</strong> | Uczeń traktuje zadanie jak typową dihybrydę z czterema odrębnymi fenotypami, podczas gdy A_bb i aaB_ dają <strong>ten sam</strong> wzór 2. -&gt; prawidłowy stosunek to 9 : 6 : 1 |<br>| Stosunek <strong>1 : 2 : 1</strong> lub <strong>3 : 1</strong> | Potraktowanie krzyżówki jako monohybrydy (jeden gen zamiast dwóch) |<br>| Rodzice <strong>AABB x aabb</strong> (zamiast AaBb x AaBb) | Treść mówi &quot;podwójnie heterozygotyczny&quot;, co jednoznacznie oznacza AaBb |<br>| Gamety AB, ab (tylko 2 zamiast 4) | Heterozygota AaBb daje <strong>4</strong> klasy gamet: AB, Ab, aB, ab |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwagi</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> To zadanie wymaga powiązania genotypów z wzorami paskowania z zadania 16.1 - gdzie wzór 2. obejmuje ZARÓWNO A_bb, JAK I aaB Dlatego dwie klasy po 3/16 łączą się w jedną klasę 6/16 i stosunek wynosi <strong>9 : 6 : 1</strong>, a nie 9 : 3 : 3 : 1.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka z liczbą gamet:</strong> AaBb wytwarza <strong>4 typy gamet</strong> (AB, Ab, aB, ab), nie 2.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Suma kontrolna:</strong> Sprawdź, czy 9 + 6 + 1 = 16 - tyle ile pól w tablicy 4x4.</blockquote>"}]}