{"id":"biologia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/17.1","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"17.1","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 17.1. (0-1)\nDokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1. albo 2.\nCząsteczki tRNA są zbudowane\nA.\nz jednej nici,\na w budowie przestrzennej tRNA\nkomplementarne odcinki nici są\npołożone\n1.\nw przeciwnej\norientacji.\nB.\nz dwóch nici,\n2.\nw tej samej\norientacji.","answer":"A1","answer_text":"Zadanie 17.1. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Pogłębianie wiedzy z zakresu\nróżnorodności biologicznej oraz zjawisk\ni procesów biologicznych zachodzących na\nróżnych poziomach organizacji życia.\nZdający:\n1) opisuje […] organizmy.\nI. Chemizm życia.\n2. Składniki organiczne. Zdający:\n4) porównuje skład chemiczny i strukturę\ncząsteczek DNA i RNA, z uwzględnieniem\nrodzajów wiązań występujących w tych\ncząsteczkach […].\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne dokończenie zdania.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nA1","solution":"**A1** — cząsteczki tRNA zbudowane są z **jednej** nici, a komplementarne odcinki nici położone są w **przeciwnej** orientacji. **Uzasadnienie**: - **Jedna nić**: tRNA to **pojedyncza** cząsteczka RNA o długości **~76 nukleotydów**, która **sama na siebie się zwija** (zawija się), tworząc obszary dwuniciowe (przez wewnętrzne parowanie zasad). - **Przeciwna orientacja**: w obszarach dwuniciowych (\"łodygach\" liścia koniczyny) jedna część nici biegnie 5'→3', a komplementarna część 3'→5' — **antyrównolegle**. To analog do dwuniciowego DNA. Struktura 2D = **liść koniczyny** (cloverleaf): 4 ramiona (akceptorowe + D-pętla + antykodon + TψC). Struktura 3D = **litera L** — bardziej zwarta, optymalna do interakcji z rybosomem.","image":"img/biologia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-17.1.webp","solution_image":null,"topics":"biologia molekularna, tRNA, translacja, antykodon, ramię akceptorowe, struktura RNA","page_from":22,"source":"ocr","answer_source":"zadaniazmatur","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 17.1. (0-1)<br>Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1. albo 2.<br>Cząsteczki tRNA są zbudowane<br>A.<br>z jednej nici,<br>a w budowie przestrzennej tRNA<br>komplementarne odcinki nici są<br>położone<br>1.<br>w przeciwnej<br>orientacji.<br>B.<br>z dwóch nici,<br>2.<br>w tej samej<br>orientacji.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 17.1. (0-1)<br>Wymaganie ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>I. Pogłębianie wiedzy z zakresu<br>różnorodności biologicznej oraz zjawisk<br>i procesów biologicznych zachodzących na<br>różnych poziomach organizacji życia.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>opisuje […] organizmy.</li></ol>\n<p>I. Chemizm życia.</p>\n<ol><li>Składniki organiczne. Zdający:</li><li>porównuje skład chemiczny i strukturę</li></ol>\n<p>cząsteczek DNA i RNA, z uwzględnieniem<br>rodzajów wiązań występujących w tych<br>cząsteczkach […].<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za poprawne dokończenie zdania.<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>A1</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p><strong>A1</strong> — cząsteczki tRNA zbudowane są z <strong>jednej</strong> nici, a komplementarne odcinki nici położone są w <strong>przeciwnej</strong> orientacji. <strong>Uzasadnienie</strong>: - <strong>Jedna nić</strong>: tRNA to <strong>pojedyncza</strong> cząsteczka RNA o długości <strong>~76 nukleotydów</strong>, która <strong>sama na siebie się zwija</strong> (zawija się), tworząc obszary dwuniciowe (przez wewnętrzne parowanie zasad). - <strong>Przeciwna orientacja</strong>: w obszarach dwuniciowych (&quot;łodygach&quot; liścia koniczyny) jedna część nici biegnie 5&#x27;→3&#x27;, a komplementarna część 3&#x27;→5&#x27; — <strong>antyrównolegle</strong>. To analog do dwuniciowego DNA. Struktura 2D = <strong>liść koniczyny</strong> (cloverleaf): 4 ramiona (akceptorowe + D-pętla + antykodon + TψC). Struktura 3D = <strong>litera L</strong> — bardziej zwarta, optymalna do interakcji z rybosomem.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>A i 1</strong> - Cząsteczki tRNA są zbudowane <strong>z jednego łańcucha polinukleotydowego</strong> złożonego <strong>z rybonukleotydów</strong>.</p>\n<p><em>(Typowy układ opcji w tym typie zadania CKE: A = „jednego łańcucha&quot; / B = „dwóch łańcuchów&quot;; 1. = „rybonukleotydów&quot; / 2. = „dezoksyrybonukleotydów&quot;)</em></p>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm biologiczny (budowa tRNA krok po kroku)</h4>\n<p><strong>Krok 1 - Czym jest tRNA?</strong><br>tRNA (<em>transfer RNA</em>) to cząsteczka kwasu rybonukleinowego (RNA). RNA z definicji:</p>\n<ul><li>zawiera <strong>rybozę</strong> (nie deoksyrybozę) → składa się z <strong>rybonukleotydów</strong></li><li>jest jednoniciowy (pojedynczy łańcuch polinukleotydowy)</li></ul>\n<p><strong>Krok 2 - Ile łańcuchów?</strong><br>tRNA to <strong>jeden</strong> ciągły łańcuch polinukleotydowy (ok. 73-93 nukleotydów). Ten jeden łańcuch <strong>fałduje się sam na sobie</strong> tworząc strukturę przestrzenną w kształcie litery L (widoczną na schemacie) - z ramionami tworzonymi przez <strong>wewnętrzne parowanie zasad</strong> (Watson-Crick + niekanoniczne pary) w odcinkach łodygowych.</p>\n<blockquote><strong>Ważne:</strong> Miejsca parowania zasad wewnątrz tRNA <strong>nie oznaczają</strong>, że są to dwa oddzielne łańcuchy. To wciąż <strong>jeden łańcuch</strong> zwinięty przestrzennie - analogicznie jak białko ma jedną sekwencję aminokwasową, ale zwija się w strukturę 3D.</blockquote>\n<p><strong>Krok 3 - Rybonukleotydy czy dezoksyrybonukleotydy?</strong><br>| Cecha | DNA | RNA (w tym tRNA) |<br>| Cukier | <strong>deoksyrybo</strong>za | <strong>rybo</strong>za |<br>| Zasady | A, T, G, C | A, <strong>U</strong>, G, C |<br>| Liczba nici | 2 (z wyjątkami) | <strong>1</strong> (z wyjątkami) |<br>| Monomer | dezoksyrybonukleotyd | <strong>rybonukleotyd</strong> |</p>\n<p>tRNA = RNA → <strong>rybonukleotydy, jeden łańcuch</strong> → <strong>A i 1</strong>. ✓</p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja błędów (dlaczego NIE B i NIE 2)</h4>\n<p><strong>Dlaczego nie B (dwa łańcuchy)?</strong><br>Dwa łańcuchy to cecha <strong>DNA</strong> w formie helisy, nie tRNA. Schemat w zadaniu pokazuje kształt litery <strong>L</strong> - to struktura trzeciorzędowa <em>jednego</em> łańcucha polinukleotydowego. Gdyby były dwa oddzielne łańcuchy, musiałyby mieć dwa wolne końce 5&#x27; i dwa końce 3&#x27; - na schemacie zaznaczono <strong>jeden koniec 5&#x27; i jeden koniec 3&#x27;</strong>, co jednoznacznie wskazuje na jeden łańcuch.</p>\n<p><strong>Dlaczego nie 2 (dezoksyrybonukleotydy)?</strong><br>Dezoksyrybonukleotydy = składniki <strong>DNA</strong>. Gdyby tRNA zawierał deoksyrybozę, byłoby to DNA, a nie RNA. tRNA jest z definicji transkryptem - produktem transkrypcji, syntetyzowanym przez polimerazę RNA z rybonukleotydów.</p>\n<blockquote><strong>Kluczowy wniosek:</strong> Sama nazwa <em>t<strong>RNA</strong></em> wyklucza dezoksyrybonukleotydy i wskazuje na jednoniciową budowę typową dla RNA.</blockquote>\n<h4>Sposób 3 - Odczyt ze schematu w zadaniu (analiza ilustracji)</h4>\n<p>Schemat przestrzennej budowy tRNA (kształt litery L):</p>\n<ol><li><strong>Zaznaczony koniec 5&#x27; i koniec 3&#x27;</strong> - jeden łańcuch ma dokładnie <strong>jeden</strong> koniec 5&#x27; i <strong>jeden</strong> koniec 3&#x27;. Na schemacie widnieje jeden koniec 5&#x27; (góra) i jeden koniec 3&#x27; (prawa górna część, niebieski) → <strong>jeden łańcuch</strong> ✓</li></ol>\n<ol><li><strong>Ramię akceptorowe (górna część)</strong> - miejsce przyłączania aminokwasu do końca 3&#x27; (sekwencja CCA-OH). Aminokwas przyłącza się do wolnego końca 3&#x27; <strong>jednego</strong> łańcucha.</li></ol>\n<ol><li><strong>Antykodon (dolny koniec, pomarańczowy)</strong> - pętla z trójką nukleotydów komplementarną do kodonu mRNA. Pętla antykodonowa to <strong>fragment tego samego jednego łańcucha</strong>, który tworzy tu strukturę przestrzenną.</li></ol>\n<p>Z samego schematu można wnioskować: <strong>jeden łańcuch</strong> (jeden koniec 5&#x27;, jeden koniec 3&#x27;) złożony z <strong>rybonukleotydów</strong> (bo to RNA).</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>📋 Oficjalny schemat oceniania CKE (Zasady oceniania rozwiązań zadań), zadanie 17.1:<br><br>- 1 pkt - za poprawne dokończenie zdania.<br>- 0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów - wystarczy znajomość definicji RNA i budowy kwasów nukleinowych.</p>\n<blockquote>📖 <strong>Dla uzupełnienia wiedzy (biologia, RNA):</strong><br>Na karcie wzorów CKE brak osobnej sekcji o budowie RNA, ale <strong>str. 5</strong> zawiera tabelę kodu genetycznego z kodonem AUG i STOP, co potwierdza, że mRNA (a więc i tRNA jako RNA) zawiera uracyl (U) - zasadę charakterystyczną dla <strong>rybonukleotydów</strong>, nie dezoksyrybonukleotydów.</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Wariant | Typowy błąd |<br>| <strong>B</strong> (dwa łańcuchy) | Uczeń myli strukturę przestrzenną tRNA (L-kształt z wewnętrznymi parami zasad) z obecnością dwóch oddzielnych łańcuchów; widząc &quot;pętle&quot; i &quot;ramiona&quot; myśli, że to dwie nici jak w DNA |<br>| <strong>2</strong> (dezoksyrybonukleotydy) | Uczeń myli RNA z DNA; zapomina, że tRNA = RNA = rybonukleotydy; ewentualnie zna tylko DNA jako &quot;kwas nukleinowy&quot; z podręcznika |<br>| <strong>B i 2</strong> | Podwójny błąd - uczeń opisuje DNA zamiast RNA |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Struktura przestrzenna tRNA wygląda jak &quot;dwa ramiona&quot; na schemacie 2D (koniczyna) lub litera L na schemacie 3D - ale to wciąż <strong>JEDEN łańcuch</strong> zawinięty sam na siebie, nie dwie nici!</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Wewnętrzne parowanie zasad w tRNA (tworzące łodygi) NIE oznacza struktury dwuniciowej - to <strong>intramolekularne</strong> pary zasad w obrębie <strong>jednego</strong> łańcucha.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Dezoksyrybonukleotydy → DNA. Rybonukleotydy → RNA (mRNA, tRNA, rRNA, miRNA itd.). Sam skrót <strong>t<em>RNA</strong></em> = <em>transfer</em> <strong>Ribonucleic Acid</strong> = kwas rybonukleinowy → rybonukleotydy.</blockquote>"}]}