{"id":"biologia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/17.2","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"17.2","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 17.2. (0-2)\nOkreśl funkcję pełnioną przez ramię akceptorowe oraz funkcję pełnioną przez\nantykodon cząsteczki tRNA.\nRamię akceptorowe:\nAntykodon:\nkoniec 3′\nkoniec 5′\nramię akceptorowe\nantykodon\n17.1.\n0-1\n17.2.\n0-1-2\nMBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 17.2. (0-2)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Pogłębianie wiedzy z zakresu\nróżnorodności biologicznej oraz zjawisk\ni procesów biologicznych zachodzących na\nróżnych poziomach organizacji życia.\nZdający:\n3) wykazuje związki pomiędzy strukturą\ni funkcją na różnych poziomach organizacji\nżycia.\nXIII. Ekspresja informacji genetycznej.\nZdający:\n5) opisuje proces translacji.\nZasady oceniania\n2 pkt - za określenie poprawnej funkcji ramienia akceptorowego, polegającej na przyłączeniu\nodpowiedniego aminokwasu ORAZ określenie poprawnej funkcji antykodonu,\npolegającej na parowaniu się z odpowiednim kodonem.\n1 pkt - za określenie poprawnej funkcji ramienia akceptorowego ALBO określenie poprawnej\nfunkcji antykodonu.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązanie\nRamię akceptorowe - przyłączanie właściwego/specyficznego aminokwasu.\nAntykodon - łączenie się z właściwym/odpowiednim kodonem.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, nieuwzględniających specyficznego oddziaływania\ntRNA z mRNA, np. „Antykodon - umożliwia odczytanie informacji genetycznej”, „Antykodon -\nzawiera informację o przyłączonym aminokwasie”.\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"**Ramię akceptorowe**: **przyłącza odpowiedni aminokwas** (na końcu 3' — sekwencja CCA-3'). Aminokwas jest przyłączany kowalencyjnie do grupy 2'/3'-OH końcowej adenozyny przez enzym **aminoacylo-tRNA-syntetazę** (każdy z 20 aminokwasów ma swój własny enzym, rozpoznający konkretny tRNA). Tak załadowany tRNA = **aminoacylo-tRNA**, gotowy do udziału w translacji. **Antykodon**: **rozpoznaje kodon** mRNA podczas translacji w rybosomie. Trzy nukleotydy w pętli antykodonowej są **komplementarne i antyrównoległe** do trzech nukleotydów kodonu mRNA. Wiązanie kodon-antykodon (wodorowe) zapewnia precyzję translacji — dopasowanie aminokwasu do odpowiedniego kodonu. Razem: **antykodon** decyduje, **gdzie** tRNA usiądzie na mRNA; **ramię akceptorowe** decyduje, **który** aminokwas zostanie dodany do białka.","image":"img/biologia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-17.2.webp","solution_image":null,"topics":"biologia molekularna, tRNA, translacja, antykodon, ramię akceptorowe, struktura RNA","page_from":22,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 17.2. (0-2)
Określ funkcję pełnioną przez ramię akceptorowe oraz funkcję pełnioną przez
antykodon cząsteczki tRNA.
Ramię akceptorowe:
Antykodon:
koniec 3′
koniec 5′
ramię akceptorowe
antykodon
17.1.
0-1
17.2.
0-1-2
MBIP-R0_100

","answer_text_html":"

Zadanie 17.2. (0-2)
Wymaganie ogólne
Wymaganie szczegółowe
I. Pogłębianie wiedzy z zakresu
różnorodności biologicznej oraz zjawisk
i procesów biologicznych zachodzących na
różnych poziomach organizacji życia.
Zdający:

\n
  1. wykazuje związki pomiędzy strukturą
\n

i funkcją na różnych poziomach organizacji
życia.
XIII. Ekspresja informacji genetycznej.
Zdający:

\n
  1. opisuje proces translacji.
\n

Zasady oceniania
2 pkt - za określenie poprawnej funkcji ramienia akceptorowego, polegającej na przyłączeniu
odpowiedniego aminokwasu ORAZ określenie poprawnej funkcji antykodonu,
polegającej na parowaniu się z odpowiednim kodonem.
1 pkt - za określenie poprawnej funkcji ramienia akceptorowego ALBO określenie poprawnej
funkcji antykodonu.
0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe rozwiązanie
Ramię akceptorowe - przyłączanie właściwego/specyficznego aminokwasu.
Antykodon - łączenie się z właściwym/odpowiednim kodonem.
Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, nieuwzględniających specyficznego oddziaływania
tRNA z mRNA, np. „Antykodon - umożliwia odczytanie informacji genetycznej”, „Antykodon -
zawiera informację o przyłączonym aminokwasie”.
Zasady oceniania rozwiązań zadań

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Ramię akceptorowe: przyłącza odpowiedni aminokwas (na końcu 3' — sekwencja CCA-3'). Aminokwas jest przyłączany kowalencyjnie do grupy 2'/3'-OH końcowej adenozyny przez enzym aminoacylo-tRNA-syntetazę (każdy z 20 aminokwasów ma swój własny enzym, rozpoznający konkretny tRNA). Tak załadowany tRNA = aminoacylo-tRNA, gotowy do udziału w translacji. Antykodon: rozpoznaje kodon mRNA podczas translacji w rybosomie. Trzy nukleotydy w pętli antykodonowej są komplementarne i antyrównoległe do trzech nukleotydów kodonu mRNA. Wiązanie kodon-antykodon (wodorowe) zapewnia precyzję translacji — dopasowanie aminokwasu do odpowiedniego kodonu. Razem: antykodon decyduje, gdzie tRNA usiądzie na mRNA; ramię akceptorowe decyduje, który aminokwas zostanie dodany do białka.

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n\n

Sposób 1 - Mechanizm biologiczny translacji krok po kroku

\n

Śledzimy, co robi każda część tRNA w trakcie translacji:

\n

1. Ramię akceptorowe (3'-CCA-OH):

\n

Enzym aminoacylo-tRNA syntetaza rozpoznaje konkretny tRNA i przyłącza do końca 3'-OH sekwencji CCA specyficzny aminokwas wiązaniem estrowym. Każdy tRNA przenosi dokładnie jeden, przypisany mu aminokwas.

\n

→ Funkcja: akceptowanie (przyłączanie i transport) swoistego aminokwasu

\n

2. Antykodon (trójka nukleotydów w pętli antykodonu):

\n

W miejscu A rybosomu antykodon tRNA zestawia się antyrównolegle z kodonem mRNA i tworzy 3 wiązania wodorowe (komplementarność A-U, G-C). Tylko tRNA z pasującym antykodonem zostaje zatrzymany - to gwarantuje, że właściwy aminokwas trafia we właściwe miejsce sekwencji białka.

\n

→ Funkcja: rozpoznawanie (komplementarne wiązanie z) kodonu mRNA

\n

Sposób 2 - Analiza struktury cząsteczki tRNA (perspektywa strukturalno-funkcjonalna)

\n

tRNA ma kształt liścia koniczyny (2D) lub litery L (3D). Każdy element struktury pełni inną funkcję:

\n

| Element struktury tRNA | Lokalizacja | Funkcja |
| Ramię akceptorowe | koniec 3'-CCA | przyłączenie aminokwasu (przez syntetazę) |
| Ramię D (dihydrourydylowe) | lewostronna pętla | rozpoznawanie przez syntetazę |
| Ramię T (TΨC) | prawostronny płat | kontakt z rybosomem |
| Pętla antykodonu | środkowy płat | rozpoznanie kodonu mRNA |

\n

Kluczowy wniosek: ramię akceptorowe i antykodon leżą na przeciwnych końcach cząsteczki L - jeden koniec trzyma aminokwas, drugi koniec "czyta" mRNA. Między nimi działa zasada, że właściwy aminokwas jest zawsze połączony z właściwym antykodonem (za to odpowiada swoistość syntetazy).

\n

Sposób 3 - Wnioskowanie przez funkcję informacyjną vs. funkcję transportową

\n

Cząsteczka tRNA pełni jednocześnie dwie role:

\n\n

To fundamentalne: bez ramienia akceptorowego aminokwas nie dotrze na rybosom; bez antykodonu aminokwas trafi w złe miejsce sekwencji. Obie funkcje są niezbędne i komplementarne.

\n

Schemat oceniania CKE

\n
📋 Oficjalny schemat oceniania CKE (Zasady oceniania rozwiązań zadań), zadanie 17.2:

- 2 pkt - za określenie poprawnej funkcji ramienia akceptorowego, polegającej na przyłączeniu odpowiedniego aminokwasu ORAZ określenie poprawnej funkcji antykodonu, polegającej na parowaniu się z odpowiednim kodonem.
- 1 pkt - za określenie poprawnej funkcji ramienia akceptorowego ALBO określenie poprawnej funkcji antykodonu.
- 0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Nie uznaje się (wg klucza CKE):
- Nie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, nieuwzględniających specyficznego oddziaływania
\n

Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć

\n
📖 Karta wzorów CKE str. 5 - Kod genetyczny:
Tabela 64 kodonów. Kodon = trójka nukleotydów mRNA. Antykodon = komplementarna trójka nukleotydów tRNA (czytana antyrównolegle).
Użyj tej tabeli, by z konkretnego kodonu odczytać konkretny aminokwas - to pokazuje w działaniu, co robi antykodon (np. antykodon 3'-UAC-5' rozpoznaje kodon 5'-AUG-3' = Met).
\n

W tym zadaniu karta wzorów jest pomocnicza (do egzemplifikacji antykodonu), natomiast funkcje ramienia akceptorowego i antykodonu to wiedza definicyjna - nie wymagają obliczania.

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd - zamiana funkcji: uczeń pisze, że antykodon "przyłącza aminokwas", a ramię akceptorowe "rozpoznaje kodon". To zamiana ról o 180°!
\n
⚠️ Uwaga: Mylenie antykodonu (na tRNA) z kodonem (na mRNA). Antykodon rozpoznaje kodon - są komplementarne i antyrównoległe, ale to dwie różne cząsteczki i dwa różne terminy.
\n
⚠️ Uwaga: Zbyt ogólna odpowiedź o antykodom: "łączy tRNA z mRNA" - to za mało. Klucz oczekuje wskazania, że rozpoznaje kodon / odczytuje kodon mRNA, co zapewnia swoistość aminokwasu w białku.
\n
⚠️ Uwaga: Pominięcie słowa "swoistego" / "odpowiedniego" przy opisie ramienia akceptorowego może obniżyć punktację - każdy tRNA przyłącza konkretny, jeden aminokwas, nie losowy.
"}]}