{"id":"biologia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/18.2","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"18.2","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 18.2. (0-1)\nPodaj sekwencję aminokwasową kodowaną przez pierwszy ekson przedstawionego\ngenu. Odpowiedź zapisz od końca aminowego do końca karboksylowego,\nz wykorzystaniem pełnych nazw aminokwasów lub ich oznaczeń trójliterowych.\n18.1.\n0-1\n18.2.\n0-1\nMBIP-R0_100","answer":"C","answer_text":"Zadanie 18.2. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nIII. Posługiwanie się informacjami\npochodzącymi z analizy materiałów\nźródłowych. Zdający:\n2) odczytuje […] i przetwarza informacje\ntekstowe […].\nXIII. Ekspresja informacji genetycznej.\nZdający:\n5) opisuje proces translacji.\nZasady oceniania\n1 pkt - za podanie poprawnej sekwencji aminokwasowej pierwszego eksonu.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nmetionina, prolina, alanina, cysteina\nMet-Pro-Ala-Cys\nmet pro ala cys\nUwagi:\nUznaje się odpowiedzi zapisane z wykorzystaniem kodów IUPAC: MPAC.\nNie uznaje się odpowiedzi zapisanych z błędną orientacją łańcucha lub błędnym\noznaczeniem jego końców, np.:\n➢ C Met-Pro-Ala-Cys N\n➢ Cys-Ala-Pro-Met\n➢ 5′ Met-Pro-Ala-Cys 3′.\nDopuszcza się odpowiedź: C Cys-Ala-Pro-Met N.","solution":"Pierwszy ekson koduje sekwencję aminokwasową: **Met – Pro – Ala – Cys** (Metionina – Prolina – Alanina – Cysteina). **Uzasadnienie**: - Pierwszy ekson w mRNA: **AUGCCCGCGUGU** (12 nukleotydów = 4 kodony). - Pozycja w dojrzałym mRNA: ramka odczytu zaczyna się od pierwszego AUG (Met, kodon start) na pozycji 1. - Pierwszy ekson zaczyna się na pozycji 7-18 (po 5'UTR \"AUGACG\"): - **AUG** = Met (Metionina) - **CCC** = Pro (Prolina) - **GCG** = Ala (Alanina) - **UGU** = Cys (Cysteina) → Sekwencja aminokwasowa pierwszego eksonu: **Met – Pro – Ala – Cys**.","image":"img/biologia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-18.2.webp","solution_image":null,"topics":"biologia molekularna, transkrypcja, splicing, introny, eksony, kod genetyczny, translacja","page_from":23,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 18.2. (0-1)
Podaj sekwencję aminokwasową kodowaną przez pierwszy ekson przedstawionego
genu. Odpowiedź zapisz od końca aminowego do końca karboksylowego,
z wykorzystaniem pełnych nazw aminokwasów lub ich oznaczeń trójliterowych.
18.1.
0-1
18.2.
0-1
MBIP-R0_100

","answer_text_html":"

Zadanie 18.2. (0-1)
Wymaganie ogólne
Wymaganie szczegółowe
III. Posługiwanie się informacjami
pochodzącymi z analizy materiałów
źródłowych. Zdający:

\n
  1. odczytuje […] i przetwarza informacje
\n

tekstowe […].
XIII. Ekspresja informacji genetycznej.
Zdający:

\n
  1. opisuje proces translacji.
\n

Zasady oceniania
1 pkt - za podanie poprawnej sekwencji aminokwasowej pierwszego eksonu.
0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe rozwiązania
metionina, prolina, alanina, cysteina
Met-Pro-Ala-Cys
met pro ala cys
Uwagi:
Uznaje się odpowiedzi zapisane z wykorzystaniem kodów IUPAC: MPAC.
Nie uznaje się odpowiedzi zapisanych z błędną orientacją łańcucha lub błędnym
oznaczeniem jego końców, np.:
➢ C Met-Pro-Ala-Cys N
➢ Cys-Ala-Pro-Met
➢ 5′ Met-Pro-Ala-Cys 3′.
Dopuszcza się odpowiedź: C Cys-Ala-Pro-Met N.

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Pierwszy ekson koduje sekwencję aminokwasową: Met – Pro – Ala – Cys (Metionina – Prolina – Alanina – Cysteina). Uzasadnienie: - Pierwszy ekson w mRNA: AUGCCCGCGUGU (12 nukleotydów = 4 kodony). - Pozycja w dojrzałym mRNA: ramka odczytu zaczyna się od pierwszego AUG (Met, kodon start) na pozycji 1. - Pierwszy ekson zaczyna się na pozycji 7-18 (po 5'UTR "AUGACG"): - AUG = Met (Metionina) - CCC = Pro (Prolina) - GCG = Ala (Alanina) - UGU = Cys (Cysteina) → Sekwencja aminokwasowa pierwszego eksonu: Met – Pro – Ala – Cys.

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Met - Pro - Ala - Cys

\n

(metionina - prolina - alanina - cysteina, zapisane od końca aminowego N do końca karboksylowego C)

\n

Sposób 1 - Od nici matrycowej DNA przez mRNA do białka

\n
Krok 1 - Sekwencja eksonu 1 na nici matrycowej
\n

Na schemacie w arkuszu pierwszy ekson (ujęty w ramkę) na nici matrycowej DNA (orientacja 3′→5′) ma sekwencję:

\n

3′ - T A C G G G C G C A C A - 5′

\n
Krok 2 - Transkrypcja eksonu 1 do mRNA
\n

Stosujemy komplementarność DNA → RNA (A↔U, T↔A, G↔C, C↔G). Powstające mRNA biegnie 5′→3′:

\n

nić matrycowa (3'->5'): T A C G G G C G C A C A
mRNA (5'->3'): A U G C C C G C G U G U

\n

→ mRNA eksonu 1: 5′ - AUG CCC GCG UGU - 3′

\n
Krok 3 - Odczyt kodonów i translacja
\n

Dzielimy mRNA na kodony (trójki) od kodonu startowego AUG:

\n

| Kodon mRNA | Aminokwas |
| AUG | metionina (Met) - START |
| CCC | prolina (Pro) |
| GCG | alanina (Ala) |
| UGU | cysteina (Cys) |

\n
Krok 4 - Zapis od N do C
\n

Sekwencja aminokwasowa kodowana przez ekson 1, od końca aminowego do karboksylowego:

\n

Met - Pro - Ala - Cys

\n

Sposób 2 - Metoda nici kodującej (skrót)

\n

mRNA ma taką samą sekwencję jak nić kodująca DNA (sensowna), tylko z U zamiast T. Nić kodująca eksonu 1 (komplementarna do matrycowej, 5′→3′) to: ATG CCC GCG TGT. Zamieniając T→U otrzymujemy AUG CCC GCG UGU - identyczne mRNA jak w Sposobie 1. Odczyt z tabeli kodu: Met-Pro-Ala-Cys. ✓

\n

Wynik jest spójny z zadaniem 18.1, gdzie ekson 1 dawał mRNA AUGCCCGCGUGU.

\n

Schemat oceniania CKE

\n
📋 Zadanie otwarte krótkiej odpowiedzi (max 1 pkt). 1 pkt za podanie pełnej, poprawnej sekwencji Met-Pro-Ala-Cys w kolejności od końca aminowego (N) do karboksylowego (C), pełnymi nazwami lub kodem trójliterowym. 0 pkt za sekwencję niepełną, odwróconą kolejność (C→N), błędne aminokwasy lub uwzględnienie sekwencji intronowej.
\n

Co zapamiętać: Tłumaczy się tylko eksony (introny są wycięte w splicingu). Kodon AUG = metionina i MUSI znaleźć się jako pierwszy aminokwas. Kolejność N→C jest obowiązkowa.

\n

Typowe pułapki

\n
⚠️ Nie pomijaj metioniny - kodon startowy AUG koduje pierwszy aminokwas (Met), a nie tylko "sygnał techniczny".
\n
⚠️ Tłumacz wyłącznie ekson 1 - introny (CACACT, ACTCTC na nici matrycowej) są wycinane i nie kodują aminokwasów.
\n
⚠️ Zachowaj kolejność N→C - odpowiedź zapisana od końca karboksylowego (Cys-Ala-Pro-Met) jest błędna.
"}]}