{"id":"biologia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/20.1","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"20.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 20.1. (0-1)\nWykaż, że osuszanie siedlisk ma negatywny wpływ na liczebność płazów w Polsce.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 20.1. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nVI. Rozwijanie postawy szacunku wobec\nprzyrody i środowiska. Zdający:\n3) odpowiedzialnie i świadomie korzysta\nz dóbr przyrody.\nXVIII. Różnorodność biologiczna, jej\nzagrożenia i ochrona. Zdający:\n2) wykazuje wpływ działalności człowieka\n(intensyfikacji rolnictwa, urbanizacji,\nindustrializacji, rozwoju komunikacji\ni turystyki) na różnorodność biologiczną.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawnie wykazanie wpływu osuszania siedlisk na zmniejszanie się liczebności\npłazów, odnoszące się do uzależnienia płazów od środowiska wodnego (np. rozród,\nrozwój, wymiana gazowa, żerowanie, pobieranie wody).\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nUtrata siedlisk - płazom do rozrodu niezbędna jest woda, ale z powodu zaniku małych\nzbiorników wodnych w wyniku osuszania utrudniony jest rozród, co skutkuje\nzmniejszaniem się liczebności populacji.\nOsuszanie siedlisk powoduje, że płazy tracą żerowiska.\nStadium larwalne płazów - kijanka - żyje wyłącznie w środowisku wodnym, bez którego\npłazy nie mogłyby zamknąć cyklu życiowego.\nOsuszanie prowadzi do fragmentacji siedlisk, co wymusza migracje płazów, które giną\nna drogach, bo szlaki migracji płazów przecinają drogi budowane przez człowieka.\nPłazy mają wilgotną skórę, która nie może wyschnąć, bo inaczej wymiana gazowa nie\nbędzie zachodziła na odpowiednim poziomie.\nPłazy nie piją wody, ale pobierają ją przez skórę, a jest to możliwe tylko w wilgotnym\nśrodowisku.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, nieodnoszących się do konkretnego przykładu\nbiologii płazów, np. „Wilgotne środowisko jest niezbędne płazom do życia”.","solution":"Osuszanie siedlisk ma negatywny wpływ na płazy w Polsce, ponieważ płazy są **dwuśrodowiskowe**: - **Rozród zachodzi w wodzie** — jaja składane w stawach, jeziorach, kałużach, rowach. Larwy (kijanki) rozwijają się w wodzie. **Bez zbiorników wodnych = brak rozrodu** = brak następnego pokolenia. - **Skóra naga, wilgotna** — pełni rolę **dodatkowego narządu wymiany gazowej** (obok płuc). Wymiana O₂/CO₂ wymaga **wilgotnej skóry** (gazy rozpuszczone w cienkiej warstwie wody). **Sucha skóra = uduszenie**. - **Termoregulacja** — płazy są **ektotermiczne** (zmiennocieplne). Wilgotna skóra pomaga regulować temperaturę (parowanie chłodzi). - **Odporność na drapieżniki + UV**: skóra wilgotna z wydzielinami śluzowymi/toksycznymi (np. ropuchy) — bez wilgoci wydzieliny tracą skuteczność. → **Osuszanie**: - Niszczy miejsca rozrodu (kałuże, oczka wodne, rowy melioracyjne). - Suszy skórę → trudność oddychania, ryzyko śmierci. - Ogranicza migracje (płazy idą wiosną z lasu do stawów rozrodu — sucha trasa = uniemożliwia podróż). Skutek: spadek populacji, lokalne wymieranie.","image":"img/biologia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-20.1.webp","solution_image":null,"topics":"ochrona przyrody, płazy, masowe wymieranie, CITES, konwencja Waszyngtońska","page_from":25,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 20.1. (0-1)<br>Wykaż, że osuszanie siedlisk ma negatywny wpływ na liczebność płazów w Polsce.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 20.1. (0-1)<br>Wymaganie ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>VI. Rozwijanie postawy szacunku wobec<br>przyrody i środowiska. Zdający:</p>\n<ol><li>odpowiedzialnie i świadomie korzysta</li></ol>\n<p>z dóbr przyrody.<br>XVIII. Różnorodność biologiczna, jej<br>zagrożenia i ochrona. Zdający:</p>\n<ol><li>wykazuje wpływ działalności człowieka</li></ol>\n<p>(intensyfikacji rolnictwa, urbanizacji,<br>industrializacji, rozwoju komunikacji<br>i turystyki) na różnorodność biologiczną.<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za poprawnie wykazanie wpływu osuszania siedlisk na zmniejszanie się liczebności<br>płazów, odnoszące się do uzależnienia płazów od środowiska wodnego (np. rozród,<br>rozwój, wymiana gazowa, żerowanie, pobieranie wody).<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązania<br>Utrata siedlisk - płazom do rozrodu niezbędna jest woda, ale z powodu zaniku małych<br>zbiorników wodnych w wyniku osuszania utrudniony jest rozród, co skutkuje<br>zmniejszaniem się liczebności populacji.<br>Osuszanie siedlisk powoduje, że płazy tracą żerowiska.<br>Stadium larwalne płazów - kijanka - żyje wyłącznie w środowisku wodnym, bez którego<br>płazy nie mogłyby zamknąć cyklu życiowego.<br>Osuszanie prowadzi do fragmentacji siedlisk, co wymusza migracje płazów, które giną<br>na drogach, bo szlaki migracji płazów przecinają drogi budowane przez człowieka.<br>Płazy mają wilgotną skórę, która nie może wyschnąć, bo inaczej wymiana gazowa nie<br>będzie zachodziła na odpowiednim poziomie.<br>Płazy nie piją wody, ale pobierają ją przez skórę, a jest to możliwe tylko w wilgotnym<br>środowisku.<br>Uwaga:<br>Nie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, nieodnoszących się do konkretnego przykładu<br>biologii płazów, np. „Wilgotne środowisko jest niezbędne płazom do życia”.</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Osuszanie siedlisk ma negatywny wpływ na płazy w Polsce, ponieważ płazy są <strong>dwuśrodowiskowe</strong>: - <strong>Rozród zachodzi w wodzie</strong> — jaja składane w stawach, jeziorach, kałużach, rowach. Larwy (kijanki) rozwijają się w wodzie. <strong>Bez zbiorników wodnych = brak rozrodu</strong> = brak następnego pokolenia. - <strong>Skóra naga, wilgotna</strong> — pełni rolę <strong>dodatkowego narządu wymiany gazowej</strong> (obok płuc). Wymiana O₂/CO₂ wymaga <strong>wilgotnej skóry</strong> (gazy rozpuszczone w cienkiej warstwie wody). <strong>Sucha skóra = uduszenie</strong>. - <strong>Termoregulacja</strong> — płazy są <strong>ektotermiczne</strong> (zmiennocieplne). Wilgotna skóra pomaga regulować temperaturę (parowanie chłodzi). - <strong>Odporność na drapieżniki + UV</strong>: skóra wilgotna z wydzielinami śluzowymi/toksycznymi (np. ropuchy) — bez wilgoci wydzieliny tracą skuteczność. → <strong>Osuszanie</strong>: - Niszczy miejsca rozrodu (kałuże, oczka wodne, rowy melioracyjne). - Suszy skórę → trudność oddychania, ryzyko śmierci. - Ogranicza migracje (płazy idą wiosną z lasu do stawów rozrodu — sucha trasa = uniemożliwia podróż). Skutek: spadek populacji, lokalne wymieranie.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Płazy rozmnażają się wyłącznie w wodzie</strong> (składają jaja bez osłon ochronnych, larwy oddychają skrzelami) - osuszanie siedlisk eliminuje miejsca rozrodu i powoduje śmierć larw, co bezpośrednio zmniejsza liczebność populacji.</p>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm biologiczny krok po kroku</h4>\n<ol><li><strong>Płazy są związane z wodą obligatoryjnie w czasie rozrodu</strong> - jaja płazów nie posiadają błon płodowych (brak owodni, kosmówki, omoczni), nie mają twardej osłony i są pozbawione ochrony przed wyschnięciem.</li><li><strong>Larwy (kijanki/skrzelopływki) prowadzą wyłącznie wodny tryb życia</strong> - oddychają skrzelami, pobierają pokarm z wody i rozwijają się tylko w środowisku wodnym.</li><li><strong>Osuszanie siedlisk → zanik zbiorników wodnych i terenów podmokłych</strong> - płazy tracą miejsca składania skrzeku i środowisko niezbędne do przeżycia larw.</li><li><strong>Skutek:</strong> brak rozrodu lub masowa śmierć larw → drastyczny spadek rekrutacji do populacji → <strong>zmniejszenie liczebności</strong>.</li></ol>\n<p>Dodatkowy mechanizm:</p>\n<ul><li>Dorosłe płazy mają <strong>skórę cienką i przepuszczalną</strong> (służącą do oddychania skórnego), wymagają stałej wilgotności środowiska. Osuszanie siedlisk powoduje <strong>utratę wody przez skórę i śmierć dorosłych osobników</strong> z odwodnienia.</li></ul>\n<h4>Sposób 2 - Argumentacja przez klasyfikację ekologiczną (nisza ekologiczna)</h4>\n<p>Płazy zajmują <strong>niszę ekologiczną ściśle zależną od wilgotności</strong>:</p>\n<p>| Etap życia | Wymaganie siedliskowe | Skutek osuszania |<br>| Jaja | Środowisko wodne (brak osłon przed wysychaniem) | Śmierć zarodków |<br>| Larwy (kijanki) | Wyłącznie wodne - oddychanie skrzelowe | Śmierć larw, brak przeobrażenia |<br>| Dorosłe | Wilgotne siedliska - oddychanie skórne | Odwodnienie, śmierć dorosłych |</p>\n<p><strong>Wniosek:</strong> Osuszanie siedlisk uderza jednocześnie we <strong>wszystkie etapy cyklu życiowego</strong> płazów - eliminuje zarówno miejsca rozrodu, jak i środowisko przeżycia larw oraz dorosłych. Populacja nie jest w stanie się odnawiać → liczebność maleje.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>📋 Oficjalny schemat oceniania CKE (Zasady oceniania rozwiązań zadań), zadanie 20.1:<br><br>- 1 pkt - za poprawnie wykazanie wpływu osuszania siedlisk na zmniejszanie się liczebności płazów, odnoszące się do uzależnienia płazów od środowiska wodnego (np. rozród, rozwój, wymiana gazowa, żerowanie, pobieranie wody).<br>- 0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br><br><strong>Nie uznaje się (wg klucza CKE):</strong><br>- Nie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, nieodnoszących się do konkretnego przykładu</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów</strong> - wystarczy znajomość morfologii i biologii rozrodu płazów (brak błon płodowych w jajach, larwy skrzelodyszne, skóra przepuszczalna). Nie ma wzorów chemicznych ani matematycznych do zastosowania.</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Samo napisanie &quot;płazy potrzebują wody do życia&quot; to <strong>stwierdzenie faktu, nie wykazanie</strong> - klucz wymaga mechanizmu. Musisz napisać: <em>dlaczego</em> woda jest niezbędna (jaja bez osłon, larwy skrzelodyszne).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Nie mylić &quot;osuszania siedlisk&quot; z zanieczyszczeniem wody - to inny czynnik. Odpowiedź musi dotyczyć <strong>zaniku wody / wilgoci</strong>, nie jej jakości.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Płazy to jedyny gromada kręgowców bez błon płodowych (amniota) - w przeciwieństwie do gadów, ptaków i ssaków. To jest <strong>klucz biologiczny</strong> tego zadania: brak owodni = brak możliwości rozrodu poza wodą.</blockquote>"}]}