{"id":"biologia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/20.2","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"20.2","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 20.2. (0-1)\nKtóry z dokumentów i form ochrony przyrody reguluje zasady handlu gatunkami\nzagrożonymi wyginięciem? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.\nA. Agenda 21\nB. Konwencja o Różnorodności Biologicznej\nC. Konwencja Waszyngtońska - CITES\nD. Natura 2000\n20.1.\n0-1\n20.2.\n0-1\nMBIP-R0_100","answer":"C","answer_text":"Zadanie 20.2. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nVI. Rozwijanie postawy szacunku wobec\nprzyrody i środowiska. Zdający:\n3) odpowiedzialnie i świadomie korzysta\nz dóbr przyrody.\nXVIII. Różnorodność biologiczna, jej\nzagrożenia i ochrona. Zdający:\n4) uzasadnia konieczność stosowania\nróżnych form ochrony przyrody, w tym\nNatura 2000;\n5) uzasadnia konieczność współpracy\nmiędzynarodowej (CITES, Konwencja\no Różnorodności Biologicznej, Agenda 21)\ndla ochrony różnorodności biologicznej.\nZasady oceniania\n1 pkt - za wybór poprawnej odpowiedzi.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nC","solution":"**C — Konwencja Waszyngtońska (CITES)** = Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora. **Uzasadnienie**: - **CITES** reguluje **międzynarodowy handel** dziką fauną i florą zagrożoną. - Trzy załączniki: I (najwyższa ochrona — zakaz handlu), II (regulowany handel), III (lokalna ochrona). - 184 państw sygnatariuszy. **Dlaczego nie inne opcje?**: - **A. Agenda 21** — plan zrównoważonego rozwoju ONZ (Rio 1992), ogólny dokument, nie regulacja handlu. - **B. Konwencja o Różnorodności Biologicznej (CBD)** — Rio 1992, ochrona różnorodności biologicznej (ekosystemów, gatunków, genów), ale NIE handel. - **D. Natura 2000** — sieć obszarów chronionych UE (Dyrektywa siedliskowa + ptasia), regulacja na poziomie europejskim, nie handel międzynarodowy. Tylko **CITES** = handel gatunkami zagrożonymi.","image":"img/biologia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-20.2.webp","solution_image":null,"topics":"ochrona przyrody, płazy, masowe wymieranie, CITES, konwencja Waszyngtońska","page_from":25,"source":"ocr","answer_source":"zadaniazmatur","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 20.2. (0-1)<br>Który z dokumentów i form ochrony przyrody reguluje zasady handlu gatunkami<br>zagrożonymi wyginięciem? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.<br>A. Agenda 21<br>B. Konwencja o Różnorodności Biologicznej<br>C. Konwencja Waszyngtońska - CITES<br>D. Natura 2000<br>20.1.<br>0-1<br>20.2.<br>0-1<br>MBIP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 20.2. (0-1)<br>Wymaganie ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>VI. Rozwijanie postawy szacunku wobec<br>przyrody i środowiska. Zdający:</p>\n<ol><li>odpowiedzialnie i świadomie korzysta</li></ol>\n<p>z dóbr przyrody.<br>XVIII. Różnorodność biologiczna, jej<br>zagrożenia i ochrona. Zdający:</p>\n<ol><li>uzasadnia konieczność stosowania</li></ol>\n<p>różnych form ochrony przyrody, w tym<br>Natura 2000;</p>\n<ol><li>uzasadnia konieczność współpracy</li></ol>\n<p>międzynarodowej (CITES, Konwencja<br>o Różnorodności Biologicznej, Agenda 21)<br>dla ochrony różnorodności biologicznej.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za wybór poprawnej odpowiedzi.<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>C</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p><strong>C — Konwencja Waszyngtońska (CITES)</strong> = Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora. <strong>Uzasadnienie</strong>: - <strong>CITES</strong> reguluje <strong>międzynarodowy handel</strong> dziką fauną i florą zagrożoną. - Trzy załączniki: I (najwyższa ochrona — zakaz handlu), II (regulowany handel), III (lokalna ochrona). - 184 państw sygnatariuszy. <strong>Dlaczego nie inne opcje?</strong>: - <strong>A. Agenda 21</strong> — plan zrównoważonego rozwoju ONZ (Rio 1992), ogólny dokument, nie regulacja handlu. - <strong>B. Konwencja o Różnorodności Biologicznej (CBD)</strong> — Rio 1992, ochrona różnorodności biologicznej (ekosystemów, gatunków, genów), ale NIE handel. - <strong>D. Natura 2000</strong> — sieć obszarów chronionych UE (Dyrektywa siedliskowa + ptasia), regulacja na poziomie europejskim, nie handel międzynarodowy. Tylko <strong>CITES</strong> = handel gatunkami zagrożonymi.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga techniczna:</strong> Treść zadania zawiera pytanie, ale <strong>opcje ABCD nie zostały podane</strong> w zgłoszeniu. Poniżej rozwiązuję merytorycznie - po dołączeniu opcji mogę uzupełnić tabelę &quot;Dlaczego inne błędne&quot;.</blockquote>\n<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>CITES</strong> - Konwencja Waszyngtońska (Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora), czyli <strong>Konwencja o Międzynarodowym Handlu Dzikimi Zwierzętami i Roślinami Gatunków Zagrożonych Wyginięciem</strong>.</p>\n<h4>Sposób 1 - Analiza nazwy i zakresu dokumentu</h4>\n<p><strong>Kluczowe słowo w pytaniu: „handel&quot;</strong> - to jednoznaczny drogowskaz.</p>\n<p>| Dokument / forma ochrony | Co reguluje? | Czy dotyczy handlu? |<br>| <strong>CITES (Konwencja Waszyngtońska, 1973)</strong> | Międzynarodowy obrót handlowy gatunkami zagrożonymi | ✅ <strong>TAK - to jest jego główny cel</strong> |<br>| Konwencja Berneńska (1979) | Ochrona dzikiej fauny i flory Europy, siedlisk | ❌ handel nie jest przedmiotem |<br>| Konwencja Ramsarska (1971) | Ochrona terenów podmokłych (mokradła) | ❌ handel nie jest przedmiotem |<br>| Dyrektywa Siedliskowa / Ptasia (UE) | Sieć Natura 2000, ochrona siedlisk i ptaków | ❌ handel nie jest głównym przedmiotem |<br>| Czerwona Księga / Czerwona Lista | Dokumentacja zagrożenia gatunków (status) | ❌ brak regulacji handlu |<br>| Obszary chronionego krajobrazu / rezerwaty | Przestrzenna forma ochrony | ❌ brak regulacji handlu |</p>\n<p><strong>Wniosek:</strong> Jedyny dokument z powyższej listy, który <strong>wprost reguluje zasady handlu</strong> (eksport, import, reeksport) gatunkami zagrożonymi, to CITES.</p>\n<h4>Sposób 2 - Dekodowanie skrótu + historia dokumentu</h4>\n<p><strong>CITES = Convention on International Trade in Endangered Species</strong></p>\n<ul><li>Słowo <strong>&quot;Trade&quot;</strong> (handel) jest wbudowane w samą nazwę konwencji</li><li>Podpisana w <strong>Waszyngtonie, 1973</strong> → stąd popularna nazwa &quot;Konwencja Waszyngtońska&quot;</li><li>Działa przez <strong>system zezwoleń i certyfikatów</strong> wydawanych przy przekraczaniu granic</li><li>Dzieli gatunki na <strong>3 appendiksy</strong> (załączniki):</li><li><strong>Appendiks I</strong> - gatunki bezpośrednio zagrożone wyginięciem → handel <em>całkowicie zakazany</em></li><li><strong>Appendiks II</strong> - gatunki potencjalnie zagrożone → handel <em>dozwolony przy zezwoleniu</em></li><li><strong>Appendiks III</strong> - gatunki chronione w jednym kraju → handel regulowany na wniosek kraju</li></ul>\n<p><strong>Mnemotechnika:</strong> <em>„Warszawa → Waszyngton → handel&quot;</em> - Konwencja WAszyngtoNSka = handel → CITES.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>📋 Oficjalny schemat oceniania CKE (Zasady oceniania rozwiązań zadań), zadanie 20.2:<br><br>- 1 pkt - za wybór poprawnej odpowiedzi.<br>- 0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów</strong> - wystarczy wiedza z zakresu ochrony przyrody (klasyfikacja dokumentów i konwencji międzynarodowych). Karta wzorów CKE nie zawiera sekcji o prawie ochrony przyrody.</p>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<blockquote>⚠️ Opcje ABCD nie zostały podane - poniżej pokazuję typowe &quot;rozpraszacze&quot; (dystractors) jakie CKE stosuje w tym typie zadania i błędy do nich prowadzące:</blockquote>\n<p>| Typowy rozpraszacz | Typowy błąd ucznia |<br>| Konwencja Berneńska | Uczeń kojarzy &quot;ochrona gatunków w Europie&quot; = automatycznie odnosi do handlu; tymczasem Berneńska dotyczy ochrony siedlisk i gatunków dziko żyjących, nie handlu |<br>| Konwencja Ramsarska | Uczeń kojarzy &quot;ochrona przyrody&quot; ogólnie; tymczasem Ramsarska dotyczy WYŁĄCZNIE mokradeł (bagien, torfowisk, ujść rzek) |<br>| Czerwona Księga IUCN | Uczeń myli <strong>dokumentację stanu zagrożenia</strong> (Czerwona Księga = lista) z <strong>regulacją prawną</strong> (konwencja = obowiązujące prawo); Czerwona Księga nie zakazuje niczego, tylko dokumentuje |<br>| Natura 2000 | Uczeń kojarzy &quot;zagrożone gatunki → Natura 2000&quot;; tymczasem N2000 to sieć obszarów chronionych (przestrzenna forma ochrony), nie regulacja handlu |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Nie mylić CITES (handel) z Konwencją Berneńską (ochrona siedlisk i gatunków w Europie) - obie dotyczą gatunków, ale CITES = handel, Berneńska = siedliska.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Czerwona Księga / Czerwona Lista IUCN to <strong>narzędzie dokumentacyjne</strong>, nie akt prawny - sama lista nie reguluje żadnego handlu, nie zakazuje i nie nakazuje.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> CITES obejmuje zarówno <strong>zwierzęta</strong>, jak i <strong>rośliny</strong> - popularna pułapka: uczeń myśli, że tylko zwierzęta. Pełna nazwa zawiera &quot;Wild Fauna and Flora&quot; (fauna i flora).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Polska ratyfikowała CITES w 1990 r. - na maturze może pojawić się pytanie o krajowe przepisy wdrażające Konwencję (ustawa o ochronie przyrody z 2004 r.); to NIE jest alternatywa dla CITES, tylko implementacja krajowa.</blockquote>"}]}