{"id":"biologia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/21.1","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"21.1","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 21.1. (0-2)\nUzupełnij tabelę - wpisz w puste komórki oznaczenia literowe tych prób, które należy\nporównać, aby zweryfikować poniższe hipotezy.\nWeryfikowana hipoteza\nOznaczenia literowe\nprób, które należy\nporównać\nObecność na tym samym obszarze krzewów A. dumosa\nskutkuje zwiększeniem przyrostu biomasy roślin jednorocznych.\nObecność na tym samym obszarze roślin jednorocznych\nskutkuje ograniczeniem przyrostu biomasy krzewów A. dumosa.\nA\nB\nC\n21.1.\n0-1-2\nMBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 21.1. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nII. Rozwijanie myślenia naukowego;\ndoskonalenie umiejętności planowania\ni przeprowadzania obserwacji\ni doświadczeń oraz wnioskowania w oparciu\no wyniki badań. Zdający:\n1) […] planuje […] proste doświadczenia\nbiologiczne;\n2) określa warunki doświadczenia, rozróżnia\npróbę kontrolną i badawczą.\nXVII. Ekologia.\n3. Ekologia ekosystemu. Ochrona\ni gospodarka ekosystemami. Zdający:\n2) przedstawia skutki konkurencji […]\nmiędzygatunkowej.\nIX. Różnorodność roślin.\n2. Gospodarka wodna i odżywianie\nmineralne roślin. Zdający:\n3) wykazuje wpływ czynników zewnętrznych\n(temperatura, światło, wilgotność, ruchy\npowietrza) na bilans wodny roślin; planuje\n[…] doświadczenie określające wpływ\nczynników zewnętrznych na intensywność\ntranspiracji.\nZasady oceniania\n2 pkt - za poprawne uzupełnienie dwóch wierszy tabeli.\n1 pkt - za poprawne uzupełnienie jednego wiersza tabeli.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nWeryfikowana hipoteza\nOznaczenia literowe\nprób, które należy\nporównać\nObecność na tym samym obszarze krzewów A. dumosa\nskutkuje zwiększeniem przyrostu biomasy roślin jednorocznych.\nB, C\nObecność na tym samym obszarze roślin jednorocznych\nskutkuje ograniczeniem przyrostu biomasy krzewów A. dumosa.\nA, B","solution":"| # | Hipoteza | Próby do porównania | |---|---|---| | 1 | Obecność krzewów zwiększa biomasę jednorocznych | **B i C** | | 2 | Obecność jednorocznych ogranicza biomasę krzewów | **A i B** | **Uzasadnienia**: 1. **B i C** — obie próby zawierają **rośliny jednoroczne**, ale różnią się obecnością krzewów: B z krzewami, C bez. Porównanie biomasy jednorocznych między B i C ujawni wpływ krzewów. 2. **A i B** — obie próby zawierają **krzewy A. dumosa**, ale różnią się obecnością jednorocznych: A bez jednorocznych, B z jednorocznymi. Porównanie biomasy krzewów między A i B ujawni wpływ jednorocznych. **Reguła eksperymentu kontrolowanego**: aby ocenić wpływ czynnika X na zmienną Y, porównuje się dwie próby różniące się **TYLKO** obecnością X.","image":"img/biologia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-21.1.webp","solution_image":null,"topics":"ekologia, mutualizm, eksperyment kontrolowany, fizjologia roślin, susza, bilans wodny, Ambrosia dumosa","page_from":26,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 21.1. (0-2)<br>Uzupełnij tabelę - wpisz w puste komórki oznaczenia literowe tych prób, które należy<br>porównać, aby zweryfikować poniższe hipotezy.<br>Weryfikowana hipoteza<br>Oznaczenia literowe<br>prób, które należy<br>porównać<br>Obecność na tym samym obszarze krzewów A. dumosa<br>skutkuje zwiększeniem przyrostu biomasy roślin jednorocznych.<br>Obecność na tym samym obszarze roślin jednorocznych<br>skutkuje ograniczeniem przyrostu biomasy krzewów A. dumosa.<br>A<br>B<br>C<br>21.1.<br>0-1-2<br>MBIP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 21.1. (0-2)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>II. Rozwijanie myślenia naukowego;<br>doskonalenie umiejętności planowania<br>i przeprowadzania obserwacji<br>i doświadczeń oraz wnioskowania w oparciu<br>o wyniki badań. Zdający:</p>\n<ol><li>[…] planuje […] proste doświadczenia</li></ol>\n<p>biologiczne;</p>\n<ol><li>określa warunki doświadczenia, rozróżnia</li></ol>\n<p>próbę kontrolną i badawczą.<br>XVII. Ekologia.</p>\n<ol><li>Ekologia ekosystemu. Ochrona</li></ol>\n<p>i gospodarka ekosystemami. Zdający:</p>\n<ol><li>przedstawia skutki konkurencji […]</li></ol>\n<p>międzygatunkowej.<br>IX. Różnorodność roślin.</p>\n<ol><li>Gospodarka wodna i odżywianie</li></ol>\n<p>mineralne roślin. Zdający:</p>\n<ol><li>wykazuje wpływ czynników zewnętrznych</li></ol>\n<p>(temperatura, światło, wilgotność, ruchy<br>powietrza) na bilans wodny roślin; planuje<br>[…] doświadczenie określające wpływ<br>czynników zewnętrznych na intensywność<br>transpiracji.<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - za poprawne uzupełnienie dwóch wierszy tabeli.<br>1 pkt - za poprawne uzupełnienie jednego wiersza tabeli.<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>Weryfikowana hipoteza<br>Oznaczenia literowe<br>prób, które należy<br>porównać<br>Obecność na tym samym obszarze krzewów A. dumosa<br>skutkuje zwiększeniem przyrostu biomasy roślin jednorocznych.<br>B, C<br>Obecność na tym samym obszarze roślin jednorocznych<br>skutkuje ograniczeniem przyrostu biomasy krzewów A. dumosa.<br>A, B</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>| # | Hipoteza | Próby do porównania | |---|---|---| | 1 | Obecność krzewów zwiększa biomasę jednorocznych | <strong>B i C</strong> | | 2 | Obecność jednorocznych ogranicza biomasę krzewów | <strong>A i B</strong> | <strong>Uzasadnienia</strong>: 1. <strong>B i C</strong> — obie próby zawierają <strong>rośliny jednoroczne</strong>, ale różnią się obecnością krzewów: B z krzewami, C bez. Porównanie biomasy jednorocznych między B i C ujawni wpływ krzewów. 2. <strong>A i B</strong> — obie próby zawierają <strong>krzewy A. dumosa</strong>, ale różnią się obecnością jednorocznych: A bez jednorocznych, B z jednorocznymi. Porównanie biomasy krzewów między A i B ujawni wpływ jednorocznych. <strong>Reguła eksperymentu kontrolowanego</strong>: aby ocenić wpływ czynnika X na zmienną Y, porównuje się dwie próby różniące się <strong>TYLKO</strong> obecnością X.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>| Weryfikowana hipoteza | Oznaczenia literowe prób |<br>| Obecność krzewów <em>A. dumosa</em> skutkuje <strong>zwiększeniem</strong> przyrostu biomasy roślin jednorocznych. | <strong>B i C</strong> |<br>| Obecność roślin jednorocznych skutkuje <strong>ograniczeniem</strong> przyrostu biomasy krzewów <em>A. dumosa</em>. | <strong>A i B</strong> |</p>\n<h4>Sposób 1 - Logika zmiennej niezależnej (klasyczna analiza eksperymentu)</h4>\n<p><strong>Zasada podstawowa każdego doświadczenia:</strong> aby zweryfikować hipotezę o wpływie czynnika X na organizm Y, porównujemy próbę, w której Y <strong>jest narażony</strong> na X, z próbą, w której Y <strong>nie jest narażony</strong> na X - przy czym wszystkie pozostałe warunki muszą być identyczne.</p>\n<p><strong>Hipoteza 1:</strong> <em>&quot;Obecność krzewów skutkuje zwiększonym przyrostem biomasy roślin jednorocznych&quot;</em></p>\n<p>Pytamy: czy rośliny jednoroczne rosną inaczej <strong>z krzewami</strong> niż <strong>bez krzewów</strong>?</p>\n<p>| Próba | Rośliny jednoroczne | Krzewy <em>A. dumosa</em> | Mierzę przyrost biomasy |<br>| <strong>B</strong> | ✅ obecne | ✅ obecne | roślin jednorocznych <strong>z krzewami</strong> |<br>| <strong>C</strong> | ✅ obecne | ❌ usunięte | roślin jednorocznych <strong>bez krzewów</strong> |<br>| A | ❌ usunięte | ✅ obecne | ← roślin jednorocznych tu <strong>nie ma</strong> |</p>\n<p>Porównanie <strong>B vs C</strong> → zmienna niezależna: obecność/brak krzewów; zmienna zależna: przyrost biomasy roślin jednorocznych. ✅</p>\n<p><strong>Hipoteza 2:</strong> <em>&quot;Obecność roślin jednorocznych skutkuje ograniczeniem przyrostu biomasy krzewów *A. dumosa</em>&quot;*</p>\n<p>Pytamy: czy krzewy rosną inaczej <strong>z roślinami jednorocznymi</strong> niż <strong>bez nich</strong>?</p>\n<p>| Próba | Krzewy <em>A. dumosa</em> | Rośliny jednoroczne | Mierzę przyrost biomasy |<br>| <strong>B</strong> | ✅ obecne | ✅ obecne | krzewów <strong>z roślinami jednorocznymi</strong> |<br>| <strong>A</strong> | ✅ obecne | ❌ usunięte | krzewów <strong>bez roślin jednorocznych</strong> |<br>| C | ❌ usunięte | ✅ obecne | ← krzewów tu <strong>nie ma</strong> |</p>\n<p>Porównanie <strong>A vs B</strong> → zmienna niezależna: obecność/brak roślin jednorocznych; zmienna zależna: przyrost biomasy krzewów. ✅</p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja przez cel pomiaru</h4>\n<p><strong>Kluczowe pytanie:</strong> <em>Co mierzę i w którym gatunku?</em></p>\n<p>Każda hipoteza wskazuje <strong>jeden gatunek jako &quot;ofiarę&quot; oddziaływania</strong> - to w nim mierzę skutek. Musi on być obecny w obu porównywanych próbach.</p>\n<p><strong>Hipoteza 1 → mierzę rośliny jednoroczne</strong> → szukam dwóch prób, gdzie rośliny jednoroczne są obecne:</p>\n<ul><li>Próba B ✅ (są rośliny + krzewy)</li><li>Próba C ✅ (są rośliny, bez krzewów)</li><li>Próba A ❌ (roślin jednorocznych brak - nie ma czego mierzyć)</li></ul>\n<p>Czynnik, który się zmienia między B i C: <strong>obecność krzewów</strong> - dokładnie to, co testuje hipoteza 1. → <strong>B i C</strong></p>\n<p><strong>Hipoteza 2 → mierzę krzewy <em>A. dumosa</strong></em> → szukam dwóch prób, gdzie krzewy są obecne:</p>\n<ul><li>Próba A ✅ (są krzewy, bez roślin jednorocznych)</li><li>Próba B ✅ (są krzewy + rośliny jednoroczne)</li><li>Próba C ❌ (krzewów brak - nie ma czego mierzyć)</li></ul>\n<p>Czynnik, który się zmienia między A i B: <strong>obecność roślin jednorocznych</strong> - dokładnie to, co testuje hipoteza 2. → <strong>A i B</strong></p>\n<h4>Sposób 3 - Wnioskowanie z treści zadania (dedukcja z opisu wyników)</h4>\n<p>Zadanie informuje: <em>&quot;Rośliny jednoroczne w obecności krzewów charakteryzowały się <strong>większym przyrostem biomasy</strong>, natomiast przyrost biomasy krzewów w obecności roślin zielnych był <strong>ograniczony</strong>.&quot;</em></p>\n<p>To opisuje wynik już zaobserwowany - czyli eksperyment musiał być zaprojektowany tak, by te właśnie zjawiska można było wykryć.</p>\n<ul><li>&quot;Rośliny jednoroczne w obecności krzewów&quot; ↔ <strong>Próba B</strong> (obie grupy razem)</li><li>&quot;vs. bez krzewów&quot; ↔ <strong>Próba C</strong> (rośliny bez krzewów)</li><li>Weryfikacja hipotezy 1 wymaga porównania B i C ✅</li></ul>\n<ul><li>&quot;Krzewy w obecności roślin jednorocznych&quot; ↔ <strong>Próba B</strong></li><li>&quot;vs. bez roślin jednorocznych&quot; ↔ <strong>Próba A</strong> (krzewy bez roślin)</li><li>Weryfikacja hipotezy 2 wymaga porównania A i B ✅</li></ul>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>📋 Oficjalny schemat oceniania CKE (Zasady oceniania rozwiązań zadań), zadanie 21.1:<br><br>- 2 pkt - za poprawne uzupełnienie dwóch wierszy tabeli.<br>- 1 pkt - za poprawne uzupełnienie jednego wiersza tabeli.<br>- 0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów - wystarczy znajomość metodologii eksperymentu biologicznego (zmienna niezależna, zmienna zależna, próba kontrolna vs doświadczalna) oraz umiejętność analizy struktury doświadczenia opisanej w tekście.</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd - porównanie A i C (próby bez jednego z gatunków w każdej). To nie weryfikuje żadnej hipotezy, bo w próbie A <strong>nie ma roślin jednorocznych</strong>, a w C <strong>nie ma krzewów</strong> - nie da się zmierzyć wpływu nieobecnego organizmu na nic.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Mylenie pytania <em>&quot;kto oddziałuje&quot;</em> z pytaniem <em>&quot;kogo obserwujemy&quot;</em>. Krzewy oddziałują na rośliny jednoroczne - ale obserwujemy <strong>rośliny jednoroczne</strong> (hipoteza 1), więc muszą być obecne w obu próbach.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Podanie wszystkich trzech liter A, B, C &quot;na wszelki wypadek&quot; - klucz CKE tego <strong>nie akceptuje</strong>, bo nie wskazuje konkretnej pary do porównania. Zawsze wskazujemy <strong>dokładnie dwie próby</strong>.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Pamiętaj - oddziaływanie opisane w zadaniu to <strong>komensalizm</strong> (rośliny jednoroczne korzystają, krzewy tracą - to <strong>amensalizm</strong>) lub dokładniej <strong>asymetryczna interakcja nieantagonistyczna + antagonistyczna</strong> jednocześnie, zależnie od kierunku. Rozumienie charakteru oddziaływania pomaga zapamiętać, <em>która próba</em> pokazuje korzyść, a <em>która</em> stratę.</blockquote>"}]}