Oddziaływania międzygatunkowe u roślin mogą mieć charakter antagonistyczny, np. gdy w suchym środowisku występuje konkurencja korzeni o wodę, lub nieantagonistyczny - polegający na wzajemnym wspomaganiu wzrostu.
\nAby określić wpływ wzajemnego oddziaływania roślin jednorocznych i krzewów Ambrosia dumosa, przygotowano na pustyni następujące poletka doświadczalne:
• próba A - usunięto rośliny jednoroczne, a pozostawiono krzewy A. dumosa
• próba B - pozostawiono rośliny jednoroczne oraz krzewy A. dumosa
• próba C - pozostawiono rośliny jednoroczne, a usunięto krzewy A. dumosa.
Na poniższych ilustracjach przedstawiono próby: A, B i C.
\nRośliny jednoroczne w obecności krzewów charakteryzowały się większym przyrostem biomasy, natomiast przyrost biomasy krzewów w obecności roślin zielnych był ograniczony.
\nNa podstawie: C.J. Krebs, Ecology: The Experimental Analysis of Distribution and Abundance, Harlow 2014.
\nUzupełnij tabelę - wpisz w puste komórki oznaczenia literowe tych prób, które należy porównać, aby zweryfikować poniższe hipotezy.
","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"| Hipoteza | Porównywane próby |
| Obecność krzewów A. dumosa zwiększa przyrost biomasy roślin jednorocznych | B i C |
| Obecność roślin jednorocznych ogranicza przyrost biomasy krzewów A. dumosa | A i B |
Podstawowa zasada doświadczenia biologicznego: porównujemy tylko te próby, które różnią się JEDNĄ zmienną - tą, którą chcemy badać.
\nHipoteza 1: Krzewy A. dumosa wspomagają rośliny jednoroczne.
\nHipoteza 2: Rośliny jednoroczne ograniczają przyrost biomasy krzewów.
\nDla każdej hipotezy sprawdzamy, jakie dane są nam w ogóle potrzebne, i eliminujemy próby, które tych danych nie dostarczają:
\n| Próba | Krzewy A. dumosa | Rośliny jednoroczne | Mierzalna biomasa roślin jednorocznych? | Mierzalna biomasa krzewów? |
| A | ✅ tak | ❌ nie | ❌ NIE (brak) | ✅ TAK |
| B | ✅ tak | ✅ tak | ✅ TAK | ✅ TAK |
| C | ❌ nie | ✅ tak | ✅ TAK | ❌ NIE (brak) |
Hipoteza 1 → potrzebuję biomasy roślin jednorocznych → wchodzą B i C (A odpada - brak roślin jednorocznych).
Hipoteza 2 → potrzebuję biomasy krzewów → wchodzą A i B (C odpada - brak krzewów).
Każda hipoteza pyta: "Co się dzieje z gatunkiem X, gdy gatunek Y jest obecny vs nieobecny?"
\nHipoteza 1 pyta: "Co dzieje się z roślinami jednorocznymi, gdy krzew jest / nie jest?"
→ Szukam dwóch prób z roślinami jednorocznymi, różniących się obecnością krzewu → B (krzew jest) vs C (krzewu nie ma).
Hipoteza 2 pyta: "Co dzieje się z krzewem, gdy rośliny jednoroczne są / nie są?"
→ Szukam dwóch prób z krzewem, różniących się obecnością roślin jednorocznych → A (roślin nie ma) vs B (rośliny są).
📋 Orientacyjny schemat punktowania (nieoficjalny, odtworzony przez AI) (zadanie 23.1, max 2 pkt):\n
- 2 pkt - uczeń poprawnie wpisuje oba zestawy porównań: hipoteza 1 → B i C; hipoteza 2 → A i B
- 1 pkt - uczeń poprawnie wypełnia jedną komórkę (jeden zestaw porównań)
- 0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub brak odpowiedzi
- Uwagi (orientacyjne): kolejność liter w parze nie ma znaczenia (C i B = B i C); ważne, że wskazano właściwą parę
W tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów - wystarczy znajomość zasad projektowania doświadczenia biologicznego (zasada jednej zmiennej, kontrola vs próba eksperymentalna). Karta wzorów nie zawiera wzorów dotyczących ekologii oddziaływań.
\n⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd to porównanie A i C - te próby różnią się DWIEMA zmiennymi jednocześnie (brak krzewów i brak/obecność roślin), więc żadna hipoteza nie może być na ich podstawie zweryfikowana.\n
⚠️ Uwaga: Próba A nie nadaje się do weryfikacji hipotezy 1 - nie ma w niej roślin jednorocznych, więc nie możemy zmierzyć ich biomasy i porównać.\n
⚠️ Uwaga: Próba C nie nadaje się do weryfikacji hipotezy 2 - nie ma w niej krzewów, więc nie możemy zmierzyć ich biomasy i porównać.\n
⚠️ Uwaga: Próba B pojawia się w OBU porównaniach - to logiczne, bo tylko B zawiera OBA gatunki jednocześnie, więc jest niezbędna do każdego porównania dotyczącego oddziaływania między nimi."}]}