{"id":"biologia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/3.1","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"3.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3.1. (0-1)\nPrzedstaw korzyść, jaką odnoszą samice świetlików Photuris lugubris dzięki\numiejętności wabienia swoich ofiar.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 3.1. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nIII. Posługiwanie się informacjami\npochodzącymi z analizy materiałów\nźródłowych. Zdający:\n2) odczytuje, analizuje, interpretuje […]\ninformacje tekstowe, graficzne […].\nXVII. Ekologia.\n3. Ekologia ekosystemu. Ochrona\ni gospodarka ekosystemami. Zdający:\n3) przedstawia adaptacje drapieżników […]\ndo zdobywania pokarmu.\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne przedstawienie korzyści, jaką odnoszą samice świetlików, polegającej\nna zmniejszeniu nakładów czasu LUB energii na polowanie, LUB polegającej na\nzdobywaniu większej ilości pokarmu.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nSamica Photuris wabi samce Photinus, które są ich pokarmem. W ten sposób drapieżnik\nwkłada mniej energii w polowanie.\nDzięki temu łatwiej zdobywają one pokarm - drapieżnik nie musi tak długo szukać ofiary,\na więc częściej ją upoluje.\nTe drapieżne owady nie muszą aktywnie poszukiwać ofiary.\nW ten sposób częściej zdobywają pokarm.\nOwady dzięki temu schwytają więcej ofiar.\nUwagi:\nNie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, odnoszących się wyłącznie do zdobywania\npokarmu lub do łatwiejszego zdobywania pokarmu, bez wskazania, na czym to ułatwienie\npolega, np. „Dzięki temu lepiej im się poluje”.\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do zmniejszenia konkurencji wewnątrz- lub\nmiędzygatunkowej.","solution":"Samice *Photuris lugubris* zdobywają **pokarm** dzięki **mimikrze agresywnej** (mimetyzm agresywny / Peckham's mimicry): - Naśladują sygnały świetlne samic innych gatunków (*Photinus*). - Wabią **samce** *Photinus* (które myślą, że to potencjalna partnerka). - Zjadają je → **białko + lipidy + obrona chemiczna** (lukibufaginy z *Photinus* chronią *Photuris* przed drapieżnikami). Korzyść: **pokarm wysokokaloryczny + związki obronne** zdobywane bezkosztowo (bez polowania siłowego).","image":"img/biologia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-3.1.webp","solution_image":null,"topics":"bioluminescencja, świetliki, lucyferaza, ATP, mimikra agresywna, układ oddechowy owadów","page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 3.1. (0-1)
Przedstaw korzyść, jaką odnoszą samice świetlików Photuris lugubris dzięki
umiejętności wabienia swoich ofiar.

","answer_text_html":"

Zadanie 3.1. (0-1)
Wymaganie ogólne
Wymaganie szczegółowe
III. Posługiwanie się informacjami
pochodzącymi z analizy materiałów
źródłowych. Zdający:

\n
  1. odczytuje, analizuje, interpretuje […]
\n

informacje tekstowe, graficzne […].
XVII. Ekologia.

\n
  1. Ekologia ekosystemu. Ochrona
\n

i gospodarka ekosystemami. Zdający:

\n
  1. przedstawia adaptacje drapieżników […]
\n

do zdobywania pokarmu.
Zasady oceniania
1 pkt - za poprawne przedstawienie korzyści, jaką odnoszą samice świetlików, polegającej
na zmniejszeniu nakładów czasu LUB energii na polowanie, LUB polegającej na
zdobywaniu większej ilości pokarmu.
0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe rozwiązania
Samica Photuris wabi samce Photinus, które są ich pokarmem. W ten sposób drapieżnik
wkłada mniej energii w polowanie.
Dzięki temu łatwiej zdobywają one pokarm - drapieżnik nie musi tak długo szukać ofiary,
a więc częściej ją upoluje.
Te drapieżne owady nie muszą aktywnie poszukiwać ofiary.
W ten sposób częściej zdobywają pokarm.
Owady dzięki temu schwytają więcej ofiar.
Uwagi:
Nie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, odnoszących się wyłącznie do zdobywania
pokarmu lub do łatwiejszego zdobywania pokarmu, bez wskazania, na czym to ułatwienie
polega, np. „Dzięki temu lepiej im się poluje”.
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do zmniejszenia konkurencji wewnątrz- lub
międzygatunkowej.

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Samice Photuris lugubris zdobywają pokarm dzięki mimikrze agresywnej (mimetyzm agresywny / Peckham's mimicry): - Naśladują sygnały świetlne samic innych gatunków (Photinus). - Wabią samce Photinus (które myślą, że to potencjalna partnerka). - Zjadają je → białko + lipidy + obrona chemiczna (lukibufaginy z Photinus chronią Photuris przed drapieżnikami). Korzyść: pokarm wysokokaloryczny + związki obronne zdobywane bezkosztowo (bez polowania siłowego).

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Samice Photuris wabią samce Photinus, które są ich pokarmem. W ten sposób drapieżnik wkłada mniej energii (i mniej czasu) w polowanie - ofiara sama do niego przylatuje, więc samice Photuris częściej zdobywają pokarm.

\n

Sposób 1 - Analiza adaptacji drapieżnika

\n

Krok 1: Jaki jest tryb życia samic Photuris lugubris?
Z tekstu: „duże drapieżne samice świetlików tropikalnych Photuris lugubris wykształciły umiejętność wabienia swoich ofiar - małych samców świetlików Photinus palaciosi". Samice Photuris są zatem drapieżnikami, których pokarm stanowią samce Photinus.

\n

Krok 2: Jak wykorzystują wabienie?
Samice Photuris imitują sygnały świetlne samic Photinus. Samce Photinus sądząc, że to ich własna samica, przylatują w celu kopulacji - i są zjadane przez samice Photuris.

\n

Krok 3: Korzyść dla drapieżnika.
Wabienie pozwala drapieżnikowi:

\n\n

Korzyść = wzrost efektywności pozyskiwania pokarmu przy zmniejszonym nakładzie energetycznym.

\n

Sposób 2 - Argumentacja przez biologiczną logikę adaptacji

\n

W ekologii podstawową korzyścią ewolucyjną drapieżników jest maksymalizacja zdobycia pokarmu / minimalizacja wydatku energetycznego - tzw. teoria optymalnego polowania (optimal foraging theory). Samice Photuris poprzez agresywne mimicry osiągają obie te wartości jednocześnie, co przekłada się na wyższą wartość przystosowawczą (większa szansa przeżycia → więcej potomstwa).

\n

Mimikra agresywna (aggressive mimicry) to klasyczny przykład tej strategii - ten sam mechanizm wykorzystuje np. żabnica (zwabia ryby udając przynętę).

\n

Schemat oceniania CKE

\n
📋 Oficjalny schemat oceniania CKE (Zasady oceniania rozwiązań zadań), zadanie 3.1:

- 1 pkt - za poprawne przedstawienie korzyści, jaką odnoszą samice świetlików, polegającej na zmniejszeniu nakładów czasu LUB energii na polowanie, LUB polegającej na zdobywaniu większej ilości pokarmu.
- 0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Nie uznaje się (wg klucza CKE):
- Nie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, odnoszących się wyłącznie do zdobywania
- Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do zmniejszenia konkurencji wewnątrz- lub
\n

Wzory z karty CKE

\n

W tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów - to zadanie z ekologii, nie biochemii. Karta wzorów BIO nie zawiera schematów relacji drapieżnik-ofiara.

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd - pisanie samego „zdobywa pokarm" lub „lepiej poluje" bez wyjaśnienia mechanizmu. Klucz CKE wymaga konkretu: „mniej energii", „mniej czasu", „więcej ofiar".
\n
⚠️ Uwaga: „Zmniejsza konkurencję" → 0 punktów. Wabienie jest atakiem na ofiarę, NIE konkurencją.
\n
⚠️ Uwaga: Bezpieczna odpowiedź zawiera DWA elementy: co robi (wabi → zdobywa pokarm) ORAZ jak korzysta (mniej energii / czasu / więcej zdobyczy).
"}]}