{"id":"biologia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/3.3","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"3.3","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3.3. (0-1)\nPodaj nazwę tego narządu układu oddechowego świetlików, który odpowiada\nza doprowadzenie tlenu bezpośrednio do komórek ich ciała.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 3.3. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Pogłębianie wiedzy z zakresu\nróżnorodności biologicznej oraz zjawisk\ni procesów biologicznych zachodzących na\nróżnych poziomach organizacji życia.\nZdający:\n1) opisuje […] organizmy.\nXI. Funkcjonowanie zwierząt.\n2. Porównanie poszczególnych czynności\nżyciowych zwierząt, z uwzględnieniem\nstruktur odpowiedzialnych za ich\nprzeprowadzanie.\n3) Wymiana gazowa i krążenie. Zdający:\nc) podaje przykłady narządów wymiany\ngazowej, wskazując grupy zwierząt,\nu których występują.\nZasady oceniania\n1 pkt - za podanie poprawnej nazwy.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\ntracheole\nUwagi:\nUznaje się odpowiedź „tchawki”.\nNie uznaje się odpowiedzi „tchawki powietrzne”.\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"**Tchawki** (a dokładniej ich końcowe rozgałęzienia — **tracheole**). Owady mają układ oddechowy oparty na sieci tchawek otwierających się przetchlinkami (spirakulami) na powierzchni ciała. Tchawki rozgałęziają się do tracheoli, które **bezpośrednio dochodzą do komórek** — wymiana gazowa **bez pośrednictwa krwi** (układ krwionośny owadów nie transportuje O₂).","image":"img/biologia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-3.3.webp","solution_image":null,"topics":"bioluminescencja, świetliki, lucyferaza, ATP, mimikra agresywna, układ oddechowy owadów","page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 3.3. (0-1)<br>Podaj nazwę tego narządu układu oddechowego świetlików, który odpowiada<br>za doprowadzenie tlenu bezpośrednio do komórek ich ciała.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 3.3. (0-1)<br>Wymaganie ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>I. Pogłębianie wiedzy z zakresu<br>różnorodności biologicznej oraz zjawisk<br>i procesów biologicznych zachodzących na<br>różnych poziomach organizacji życia.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>opisuje […] organizmy.</li></ol>\n<p>XI. Funkcjonowanie zwierząt.</p>\n<ol><li>Porównanie poszczególnych czynności</li></ol>\n<p>życiowych zwierząt, z uwzględnieniem<br>struktur odpowiedzialnych za ich<br>przeprowadzanie.</p>\n<ol><li>Wymiana gazowa i krążenie. Zdający:</li></ol>\n<p>c) podaje przykłady narządów wymiany<br>gazowej, wskazując grupy zwierząt,<br>u których występują.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za podanie poprawnej nazwy.<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>tracheole<br>Uwagi:<br>Uznaje się odpowiedź „tchawki”.<br>Nie uznaje się odpowiedzi „tchawki powietrzne”.<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p><strong>Tchawki</strong> (a dokładniej ich końcowe rozgałęzienia — <strong>tracheole</strong>). Owady mają układ oddechowy oparty na sieci tchawek otwierających się przetchlinkami (spirakulami) na powierzchni ciała. Tchawki rozgałęziają się do tracheoli, które <strong>bezpośrednio dochodzą do komórek</strong> — wymiana gazowa <strong>bez pośrednictwa krwi</strong> (układ krwionośny owadów nie transportuje O₂).</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Tracheole</strong> (akceptowane także: tchawki).</p>\n<h4>Sposób 1 - Anatomia układu oddechowego owadów</h4>\n<p><strong>Krok 1: Jak oddychają owady?</strong><br>Owady (w tym świetliki) mają <strong>system tchawkowy</strong> (układ tchawek). Tlen dociera do komórek <strong>bezpośrednio</strong> (bez udziału krwi/hemolimfy), w odróżnieniu od kręgowców.</p>\n<p><strong>Krok 2: Hierarchia rurek systemu tchawkowego:</strong></p>\n<ol><li><strong>Przetchlinki (stigmata)</strong> - otwory na powierzchni ciała</li><li><strong>Tchawki (tracheae)</strong> - większe rurki rozchodzące się od przetchlinek</li><li><strong>Tracheole</strong> - najmniejsze końcowe odgałęzienia, kończące się <strong>bezpośrednio przy komórkach</strong> (a nawet wnikające w komórki). Średnica ~1 μm.</li></ol>\n<p><strong>Krok 3: Co wchodzi w bezpośredni kontakt z komórkami?</strong><br>→ <strong>Tracheole</strong> - to one dostarczają \\(\\ce{O2}\\) bezpośrednio do mitochondriów komórek.</p>\n<h4>Sposób 2 - Dlaczego nie inne narządy?</h4>\n<ul><li><strong>Płuca</strong> - kręgowce lądowe. Owady → BRAK płuc.</li><li><strong>Skrzela</strong> - ryby, larwy płazów. Dorosłe świetliki → BRAK skrzeli.</li><li><strong>Tchawki + tracheole</strong> - owady. ✓</li></ul>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>📋 Oficjalny schemat oceniania CKE (Zasady oceniania rozwiązań zadań), zadanie 3.3:<br><br>- 1 pkt - za podanie poprawnej nazwy.<br>- 0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br><br><strong>Akceptowane warianty (wg klucza CKE):</strong><br>- Uznaje się odpowiedź &quot;tchawki&quot;.<br><br><strong>Nie uznaje się (wg klucza CKE):</strong><br>- Nie uznaje się odpowiedzi &quot;tchawki powietrzne&quot;.</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE</h4>\n<p>W tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów.</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Słowo „<strong>bezpośrednio</strong>&quot; w pytaniu jest kluczowe - wskazuje na TRACHEOLE.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> „Przetchlinki&quot; → 0 pkt - to tylko OTWORY na powierzchni ciała.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> „Płuca&quot; → 0 punktów. Owady NIE mają płuc.</blockquote>"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"<p>tracheole</p>"}]}