{"id":"biologia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/5.1","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"5.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5.1. (0-1)\nOkreśl, które z poniższych modyfikacji składu chemicznego lipidów błony komórkowej\nstanowią adaptację do życia w niskiej temperaturze. Zaznacz T, jeśli modyfikacja jest\nadaptacją do życia w niskiej temperaturze, albo N - jeśli nią nie jest.\n1.\nWzrost zawartości nasyconych kwasów tłuszczowych.\nT\nN\n2.\nWzrost zawartości krótkich kwasów tłuszczowych.\nT\nN","answer":null,"answer_text":"Zadanie 5.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Posługiwanie się informacjami\npochodzącymi z analizy materiałów\nźródłowych. Zdający:\n2) odczytuje, analizuje, interpretuje […]\ninformacje tekstowe […].\nI. Pogłębianie wiedzy z zakresu\nróżnorodności biologicznej oraz zjawisk\ni procesów biologicznych zachodzących na\nróżnych poziomach organizacji życia.\nZdający:\n3) wykazuje związki pomiędzy strukturą\ni funkcją na różnych poziomach organizacji\nżycia.\nII. Komórka. Zdający:\n2) wykazuje związek budowy błony\nkomórkowej z pełnionymi przez nią\nfunkcjami.\nI. Chemizm życia.\n2. Składniki organiczne. Zdający:\n3) przedstawia budowę lipidów […],\nprzedstawia właściwości lipidów oraz\nokreśla ich znaczenie biologiczne.\nZasady oceniania\n1 pkt - za podanie dwóch poprawnych odpowiedzi.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n1. - N, 2. - T.","solution":"| Modyfikacja | Adaptacja do niskiej T? | |---|---| | Wzrost **nasyconych** kwasów tłuszczowych | **N** | | Wzrost **krótkich** kwasów tłuszczowych | **T** | Uzasadnienie: - **Nasycone** kwasy tłuszczowe (proste łańcuchy) ciasno się układają → **sztywna** błona. To pomaga w **wysokich** T (chroni przed nadmierną płynnością), NIE w niskich. Przy niskich T potrzeba **nienasyconych** (z wiązaniami podwójnymi = \"zagięciami\") aby błona pozostała płynna. - **Krótkie** łańcuchy zajmują mniej miejsca → mniej oddziaływań van der Waalsa → błona **płynniejsza** → adaptacja do niskich T (T).","image":"img/biologia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-5.1.webp","solution_image":null,"topics":"ekstremofile, psychrofile, termofile, błona komórkowa, GC vs AU, PCR, prokarioty","page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 5.1. (0-1)
Określ, które z poniższych modyfikacji składu chemicznego lipidów błony komórkowej
stanowią adaptację do życia w niskiej temperaturze. Zaznacz T, jeśli modyfikacja jest
adaptacją do życia w niskiej temperaturze, albo N - jeśli nią nie jest.
1.
Wzrost zawartości nasyconych kwasów tłuszczowych.
T
N
2.
Wzrost zawartości krótkich kwasów tłuszczowych.
T
N

","answer_text_html":"

Zadanie 5.1. (0-1)
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
III. Posługiwanie się informacjami
pochodzącymi z analizy materiałów
źródłowych. Zdający:

\n
  1. odczytuje, analizuje, interpretuje […]
\n

informacje tekstowe […].
I. Pogłębianie wiedzy z zakresu
różnorodności biologicznej oraz zjawisk
i procesów biologicznych zachodzących na
różnych poziomach organizacji życia.
Zdający:

\n
  1. wykazuje związki pomiędzy strukturą
\n

i funkcją na różnych poziomach organizacji
życia.
II. Komórka. Zdający:

\n
  1. wykazuje związek budowy błony
\n

komórkowej z pełnionymi przez nią
funkcjami.
I. Chemizm życia.

\n
  1. Składniki organiczne. Zdający:
  2. przedstawia budowę lipidów […],
\n

przedstawia właściwości lipidów oraz
określa ich znaczenie biologiczne.
Zasady oceniania
1 pkt - za podanie dwóch poprawnych odpowiedzi.
0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie

\n
  1. - N, 2. - T.
","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

| Modyfikacja | Adaptacja do niskiej T? | |---|---| | Wzrost nasyconych kwasów tłuszczowych | N | | Wzrost krótkich kwasów tłuszczowych | T | Uzasadnienie: - Nasycone kwasy tłuszczowe (proste łańcuchy) ciasno się układają → sztywna błona. To pomaga w wysokich T (chroni przed nadmierną płynnością), NIE w niskich. Przy niskich T potrzeba nienasyconych (z wiązaniami podwójnymi = "zagięciami") aby błona pozostała płynna. - Krótkie łańcuchy zajmują mniej miejsca → mniej oddziaływań van der Waalsa → błona płynniejsza → adaptacja do niskich T (T).

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

| Nr | Modyfikacja | Ocena |
| 1. | Wzrost zawartości nasyconych kwasów tłuszczowych | N (nie jest) |
| 2. | Wzrost zawartości krótkich kwasów tłuszczowych | T (jest) |

\n

Sposób 1 - Wpływ struktury kwasów tłuszczowych na płynność błony

\n

Płynność błony komórkowej zależy od:

\n\n

W niskiej temperaturze lipidy mają tendencję do zestalania (przejście fazowe ciecz→żel). Aby zachować płynność błony, psychrofile zwiększają proporcję:

\n\n

W wysokiej temperaturze lipidy stają się zbyt płynne. Aby zachować integralność błony, termofile zwiększają proporcję:

\n\n

Krok 1: Stwierdzenie 1 - wzrost nasyconych kwasów tłuszczowych.
Nasycone = bez wiązań podwójnych = łańcuchy proste = gęste upakowanie = MNIEJSZA płynność. To adaptacja do wysokiej temperatury (termofile), nie niskiej.
→ N (nie jest adaptacją do niskiej temperatury)

\n

Krok 2: Stwierdzenie 2 - wzrost krótkich kwasów tłuszczowych.
Krótkie łańcuchy → mniej oddziaływań van der Waalsa → WIĘKSZA płynność. To adaptacja do niskiej temperatury (psychrofile).
→ T (jest adaptacją do niskiej temperatury)

\n

Sposób 2 - Analogia z tłuszczami spożywczymi

\n

Masło (tłuszcz zwierzęcy, dużo nasyconych kwasów tłuszczowych) jest stałe w temperaturze pokojowej (mało płynne). Olej rzepakowy (dużo nienasyconych) jest płynny. Dlaczego? Nasycone → mało płynne, nienasycone → płynne.

\n

Psychrofile w lodowcu antarktycznym muszą mieć błony „płynne jak olej rzepakowy" mimo niskiej temperatury - więc używają nienasyconych i KRÓTKICH kwasów. Termofile w gorących źródłach muszą mieć błony „stałe jak masło" mimo wysokiej temperatury - więc używają nasyconych i DŁUGICH.

\n

Schemat oceniania CKE

\n
📋 Oficjalny schemat oceniania CKE (Zasady oceniania rozwiązań zadań), zadanie 5.1:

- 1 pkt - za podanie dwóch poprawnych odpowiedzi.
- 0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
\n

Wzory z karty CKE

\n

Karta wzorów BIO str. 7 zawiera wzory kwasów tłuszczowych - nasyconych (np. palmitynowy \\(\\ce{C16H32O2}\\), stearynowy \\(\\ce{C18H36O2}\\)) i nienasyconych (np. oleinowy \\(\\ce{C18H34O2}\\), z jednym wiązaniem \\(\\ce{C=C}\\)). To pomaga zrozumieć geometrię łańcucha (zagięcie 30° w miejscu wiązania cis nienasyconego).

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd - pomylenie kierunku adaptacji. Zapamiętaj: zimno = krótkie/nienasycone (zachować płynność), gorąco = długie/nasycone (zachować integralność).
\n
⚠️ Uwaga: „Nasycone" → 1 pojedyncze wiązanie \\(\\ce{C-C}\\) (proste łańcuchy). „Nienasycone" → wiązania \\(\\ce{C=C}\\) (zagięte). Łatwa wskazówka: "nasycenie" = wszystkie wiązania zostały „zaspokojone" wodorami → nie ma podwójnych.
\n
⚠️ Uwaga: Pytanie pyta o adaptację do niskiej temperatury (psychrofile). Nie pomyl z termofilami!
"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"
  1. – N, 2. – T.
"}]}