{"id":"biologia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/5.2","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"5.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5.2. (0-1)\nPodaj nazwę aminokwasu niezbędnego do wytworzenia mostków disiarczkowych,\nstabilizujących strukturę przestrzenną białek bakterii termofilnych.\n5.1.\n0-1\n5.2.\n0-1\nMBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 5.2. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Pogłębianie wiedzy z zakresu\nróżnorodności biologicznej oraz zjawisk\ni procesów biologicznych zachodzących na\nróżnych poziomach organizacji życia.\nZdający:\n3) wykazuje związki pomiędzy strukturą\ni funkcją na różnych poziomach organizacji\nżycia.\nI. Chemizm życia.\n2. Składniki organiczne. Zdający:\n2) przedstawia budowę białek […]; opisuje\nstrukturę […] III- i IV-rzędową białek […].\nZasady oceniania\n1 pkt - za podanie poprawnej nazwy aminokwasu niezbędnego do wytworzenia mostków\ndisiarczkowych.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\ncysteina\nUwaga:\nUznaje się odpowiedzi „Cys” (kod trójliterowy) oraz „C” (symbol IUPAC).","solution":"**Cysteina** (Cys, C). Zawiera grupę -SH w reszcie bocznej. Dwie cysteiny tworzą **mostek disiarczkowy** (-S-S-) przez utlenienie (kowalencyjne wiązanie kowalencyjne). Mostki S-S stabilizują strukturę III-rzędową białek — szczególnie ważne w termofilach.","image":"img/biologia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-5.2.webp","solution_image":null,"topics":"ekstremofile, psychrofile, termofile, błona komórkowa, GC vs AU, PCR, prokarioty","page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 5.2. (0-1)<br>Podaj nazwę aminokwasu niezbędnego do wytworzenia mostków disiarczkowych,<br>stabilizujących strukturę przestrzenną białek bakterii termofilnych.<br>5.1.<br>0-1<br>5.2.<br>0-1<br>MBIP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 5.2. (0-1)<br>Wymaganie ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>I. Pogłębianie wiedzy z zakresu<br>różnorodności biologicznej oraz zjawisk<br>i procesów biologicznych zachodzących na<br>różnych poziomach organizacji życia.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>wykazuje związki pomiędzy strukturą</li></ol>\n<p>i funkcją na różnych poziomach organizacji<br>życia.<br>I. Chemizm życia.</p>\n<ol><li>Składniki organiczne. Zdający:</li><li>przedstawia budowę białek […]; opisuje</li></ol>\n<p>strukturę […] III- i IV-rzędową białek […].<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za podanie poprawnej nazwy aminokwasu niezbędnego do wytworzenia mostków<br>disiarczkowych.<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>cysteina<br>Uwaga:<br>Uznaje się odpowiedzi „Cys” (kod trójliterowy) oraz „C” (symbol IUPAC).</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p><strong>Cysteina</strong> (Cys, C). Zawiera grupę -SH w reszcie bocznej. Dwie cysteiny tworzą <strong>mostek disiarczkowy</strong> (-S-S-) przez utlenienie (kowalencyjne wiązanie kowalencyjne). Mostki S-S stabilizują strukturę III-rzędową białek — szczególnie ważne w termofilach.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Cysteina</strong> (akceptowane: Cys, C - jednoliterowy symbol IUPAC).</p>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm tworzenia mostków disiarczkowych</h4>\n<p><strong>Krok 1: Co to są mostki disiarczkowe?</strong><br>Mostki disiarczkowe (\\(\\ce{-S-S-}\\)) to <strong>kowalencyjne</strong> wiązania między atomami siarki dwóch reszt aminokwasowych. Stabilizują strukturę III-rzędową białka.</p>\n<p><strong>Krok 2: Który aminokwas zawiera siarkę?</strong><br>W 20 standardowych aminokwasach białkowych siarkę zawierają tylko dwa:</p>\n<ul><li><strong>metionina (Met, M)</strong> - siarka w grupie \\(\\ce{-S-CH3}\\) (tioeter, <strong>niereaktywny</strong>, NIE tworzy mostków)</li><li><strong>cysteina (Cys, C)</strong> - siarka w grupie tiolowej \\(\\ce{-SH}\\) (<strong>reaktywna</strong>, tworzy mostki disiarczkowe)</li></ul>\n<p><strong>Krok 3: Reakcja tworzenia mostka.</strong><br>Dwie cząsteczki cysteiny utleniają się (np. tlenem atmosferycznym lub przez enzymy):<br>\\[\\ce{2 Cys-SH + 1/2 O2 -&gt; Cys-S-S-Cys + H2O}\\]<br>(lub bardziej dokładnie: \\(\\ce{2 R-SH -&gt; R-S-S-R + 2H+ + 2e-}\\) - reakcja redoks).</p>\n<p>Mostek disiarczkowy łączy dwa fragmenty łańcucha polipeptydowego (lub dwa różne łańcuchy) → stabilizuje strukturę przestrzenną.</p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja</h4>\n<p>Z 20 aminokwasów białkowych:</p>\n<ul><li>Aminokwasy <strong>z atomem siarki</strong> w łańcuchu bocznym: <strong>metionina</strong> i <strong>cysteina</strong> - tylko one mogą uczestniczyć w „mostkach&quot; związanych z siarką.</li><li>Mostki disiarczkowe wymagają grupy \\(\\ce{-SH}\\) (tiolu): <strong>cysteina</strong> ma \\(\\ce{-SH}\\), metionina ma \\(\\ce{-S-CH3}\\) (tioeter - niereaktywny).</li></ul>\n<p>→ Tylko <strong>cysteina</strong> może tworzyć mostki disiarczkowe.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>📋 Oficjalny schemat oceniania CKE (Zasady oceniania rozwiązań zadań), zadanie 5.2:<br><br>- 1 pkt - za podanie poprawnej nazwy aminokwasu niezbędnego do wytworzenia mostków disiarczkowych.<br>- 0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br><br><strong>Akceptowane warianty (wg klucza CKE):</strong><br>- Uznaje się odpowiedzi &quot;Cys&quot; (kod trójliterowy) oraz &quot;C&quot; (symbol IUPAC).</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE</h4>\n<p>Karta wzorów BIO <strong>str. 6-7</strong> zawiera wzór cysteiny:<br>\\[\\ce{HOOC-CH(NH2)-CH2-SH} \\quad \\text{(cysteina, Cys, C)}\\]</p>\n<p>Grupa \\(\\ce{-SH}\\) (tiolowa) jest kluczowa - to ona tworzy mostek z drugą cysteiną:<br>\\[\\ce{Cys-SH + HS-Cys -&gt;[utlenianie] Cys-S-S-Cys + 2H+ + 2e-}\\]</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Częsty błąd - odpowiedź „<strong>metionina</strong>&quot;. Metionina ma siarkę, ale w grupie \\(\\ce{-S-CH3}\\) (tioeter), która <strong>NIE TWORZY</strong> mostków disiarczkowych.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Bezpieczna odpowiedź: pełna nazwa „<strong>cysteina</strong>&quot;. Akceptowane też „Cys&quot; lub „C&quot;. Nie pisz po prostu „aminokwas z siarką&quot; - to za ogólne.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Mostki disiarczkowe są kluczowe dla termostabilności białek termofili - stabilizują strukturę III-rzędową, zapobiegając denaturacji w wysokiej temperaturze. Klasyczny przykład: polimeraza Taq (z <em>Thermus aquaticus</em>) używana w PCR.</blockquote>"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"<p>cysteina</p>"}]}