Zadanie 6.1. (0-1)
Na podstawie przedstawionych informacji wykaż, że dojrzały sporofit bezlistu
pozyskuje związki organiczne niezależnie od gametofitu, z którego wyrasta.
Zadanie 6.1. (0-1)
Wymaganie ogólne
Wymaganie szczegółowe
IV. Rozumowanie i zastosowanie nabytej
wiedzy do rozwiązywania problemów
biologicznych. Zdający:
-skutkowe między procesami i zjawiskami
[…].
III. Energia i metabolizm.
w procesie fotosyntezy.
Zasady oceniania
1 pkt - za poprawne wykazanie, że sporofit bezlistu odżywia się niezależnie od gametofitu,
odnoszące się do fotosyntezy prowadzonej przez zielony sporofit (zawierający
chlorofil i chloroplasty) LUB do braku fotosyntezy u zredukowanego gametofitu
żeńskiego, LUB do dużej różnicy wielkości między gametofitem a sporofitem
i niewystarczającej ilości zasobów gametofitu.
0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe rozwiązania
Sporofit bezlistu zawiera chlorofil, a więc samodzielnie wytwarza związki na drodze
fotosyntezy.
Sporofit ma zieloną zarodnię, co wskazuje na obecność chloroplastów, może więc
wytwarzać samodzielnie związki organiczne.
Puszka zarodni sporofitu jest zielona, co wskazuje na obecność chlorofilu i możliwość
odżywiania się na drodze fotosyntezy.
Gametofity bezlistu nie mają listków, a więc nie prowadzą fotosyntezy i nie mogą one
odżywiać sporofitu.
Zasady oceniania rozwiązań zadań
Gdy sporofit jest dojrzały, to gametofit żeński nie ma już listków, które mogłyby
przeprowadzać fotosyntezę, a więc gametofit nie może dostarczać sporofitowi związków
organicznych.
Gametofit jest dużo mniejszy od sporofitu, a więc nie mógłby wyprodukować i zgromadzić
tylu substancji pokarmowych, żeby odżywić sporofit.
Uwagi:
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do gametofitu męskiego - sporofit wyrasta
z rodni gametofitu żeńskiego.
Nie uznaje się odpowiedzi nieodnoszących się do cech sporofitu lub gametofitu
przedstawionych w tekście lub na ilustracji, np. „Sporofit odżywia się samodzielnie,
bo przeprowadza fotosyntezę”.
Dojrzały sporofit bezlistu pozyskuje związki organiczne niezależnie, ponieważ: - Puszka zarodni sporofitu jest zielona → zawiera chlorofil → sporofit jest zdolny do fotosyntezy → samodzielnie wytwarza związki organiczne (cukry). - Gametofit żeński, z którego wyrasta sporofit, traci listki (zanikają w nitkowate twory) podczas dojrzewania sporofitu → gametofit nie ma już aparatu fotosyntetycznego → nie mógłby zaopatrywać sporofitu w cukry. - Dodatkowo: gametofit żeński ma maksymalnie 1 mm długości — masa biologiczna gametofitu jest wielokrotnie mniejsza od masy sporofitu (do 2 cm wysokości) → nie byłaby fizycznie zdolna pokryć zapotrzebowania metabolicznego sporofitu. → Sporofit bezlistu jest fotosyntetycznie samodzielny — co stanowi wyjątek wśród mchów (zwykle sporofit pasożytuje na gametoficie).
"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"Sporofit bezlistu zawiera chlorofil (puszka zarodni jest zielona), więc sam wytwarza związki organiczne na drodze fotosyntezy. Gametofit żeński bezlistu jest dużo mniejszy od sporofitu (do 1 mm wobec 2 cm sporofitu), a jego listki podczas dojrzewania sporofitu zanikają - zatem gametofit nie ma fotosyntetyzujących liści ani wystarczających zasobów, by odżywiać sporofit.
\nKrok 1: Co wiadomo z tekstu o sporoficie?
\nKrok 2: Co wiadomo o gametoficie?
\nKrok 3: Wnioski.
\n→ Sporofit MUSI być samożywny (autotroficzny) w fazie dojrzałej.
\nU większości mchów dominuje gametofit (zielona „roślinka" mchu) - ma listki z chlorofilem, fotosyntezuje. Sporofit jest pasożytem na gametoficie (heterotrof, korzysta z asymilatów gametofitu).
\nU bezlistu (Buxbaumia) sytuacja jest odwrócona: gametofit jest zredukowany (mikroskopowy), a sporofit jest większy i fotosyntetyzujący. To adaptacja unikalna dla rodzaju Buxbaumia - sporofit przejmuje rolę autotrofa.
\n📋 Oficjalny schemat oceniania CKE (Zasady oceniania rozwiązań zadań), zadanie 6.1:\n
- 1 pkt - za poprawne wykazanie, że sporofit bezlistu odżywia się niezależnie od gametofitu, odnoszące się do fotosyntezy prowadzonej przez zielony sporofit (zawierający chlorofil i chloroplasty) LUB do braku fotosyntezy u zredukowanego gametofitu żeńskiego, LUB do dużej różnicy wielkości między gametofitem a sporofitem i niewystarczającej ilości zasobów gametofitu.
- 0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Nie uznaje się (wg klucza CKE):
- Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do gametofitu męskiego - sporofit wyrasta
- Nie uznaje się odpowiedzi nieodnoszących się do cech sporofitu lub gametofitu
W tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów. Karta wzorów BIO nie zawiera schematu cyklu rozwojowego mchów. Można odwołać się do ogólnego równania fotosyntezy (str. 4):
\\[\\ce{6CO2 + 6H2O ->[\\text{światło, chlorofil}] C6H12O6 + 6O2}\\]
⚠️ Uwaga: Bezpieczna odpowiedź zawiera DWA elementy: (1) sporofit fotosyntezuje (zielona puszka zarodni → chlorofil) ORAZ (2) gametofit nie może go odżywiać (zredukowany, listki zanikają, mała wielkość).\n
⚠️ Uwaga: Klucz CKE wyraźnie wymaga odwołania się do konkretnych cech z tekstu lub ilustracji (zielona puszka zarodni, mały rozmiar gametofitu, zanikanie listków). Ogólne stwierdzenia bez przykładu = 0 pkt.\n
⚠️ Uwaga: Sporofit wyrasta z rodni gametofitu żeńskiego - NIE z gametofitu męskiego. Nie pomyl tego!\n
⚠️ Uwaga: Bezlist (Buxbaumia) to nietypowy mech - w typowych mchach (np. mech płonnik Polytrichum) to gametofit fotosyntezuje i odżywia sporofit. W bezliście jest odwrotnie."}]}