{"id":"biologia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/6.3","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"6.3","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6.3. (0-1)\nUzupełnij poniższe zdania tak, aby w poprawny sposób opisywały przemianę pokoleń\nmchów. W każdym nawiasie podkreśl właściwe określenie.\nGametofity męskie mchów są (haploidalne / diploidalne) i wytwarzają plemniki zapładniające\nkomórki jajowe, wytworzone w rodni gametofitu żeńskiego. Z zygoty rozwija się sporofit,\nwytwarzający w zarodni (identyczne / różne) genetycznie zarodniki.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 6.3. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Pogłębianie wiedzy z zakresu\nróżnorodności biologicznej oraz zjawisk\ni procesów biologicznych zachodzących na\nróżnych poziomach organizacji życia.\nZdający:\n1) opisuje […] organizmy.\nIX. Różnorodność roślin.\n1. Rośliny lądowe i wtórnie wodne. Zdający:\n2) przedstawia na przykładzie rodzimych\ngatunków cechy charakterystyczne mchów\n[…].\nZasady oceniania\n1 pkt - za podkreślenie poprawnych określeń w dwóch nawiasach.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nGametofity męskie mchów są (haploidalne / diploidalne) i wytwarzają plemniki\nzapładniające komórki jajowe wytworzone w rodni gametofitu żeńskiego. Z zygoty rozwija się\nsporofit, wytwarzający w zarodni (identyczne / różne) genetycznie zarodniki.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nGametofity męskie mchów są (**haploidalne** / ~~diploidalne~~) i wytwarzają plemniki zapładniające komórki jajowe, wytworzone w rodni gametofitu żeńskiego. Z zygoty rozwija się sporofit, wytwarzający w zarodni (~~identyczne~~ / **różne**) genetycznie zarodniki.\n\n**Klucz: haploidalne, różne.**\n\n## Sposób 1 - Cykl rozwojowy mchów\n\n**Krok 1: Ploidalność gametofitu.**\nU mchów dominuje pokolenie **gametofitu** (n, haploidalne), a sporofit (2n, diploidalny) jest krótki i pasożytuje na gametoficie.\n\nGametofit powstaje z **zarodnika haploidalnego (n)**, który wykiełkował → mitotyczny rozwój → cały gametofit jest haploidalny.\n\n→ Gametofit **MĘSKI** = haploidalny (n).\n\n**Krok 2: Cykl jajeczko + plemnik → zygota → sporofit.**\n- Plemniki (n) z plemni gametofitu męskiego (n) zapładniają komórki jajowe (n) w rodniach gametofitu żeńskiego (n).\n- Po zapłodnieniu: zygota (n + n = 2n, diploidalna).\n- Z zygoty (2n) rozwija się sporofit (2n) na drodze mitozy.\n\n**Krok 3: Sporofit produkuje zarodniki.**\n- W zarodni sporofitu (2n) komórki macierzyste zarodników (2n) ulegają **MEJOZIE**.\n- Mejoza tworzy zarodniki (n) → ale są to nie 4 identyczne kopie, lecz 4 **GENETYCZNIE RÓŻNE** komórki, w wyniku:\n- **rekombinacji genetycznej** (crossing-over w profazie I)\n- **niezależnego rozdziału chromosomów** w metafazie I\n\n→ Zarodniki w jednej zarodni są **różne genetycznie** od siebie.\n\n## Sposób 2 - Zasada mejozy\n\nKażda mejoza w organizmie diploidalnym daje 4 komórki haploidalne, które różnią się genetycznie z dwóch powodów:\n1. **Crossing-over** - wymiana fragmentów między chromosomami homologicznymi w profazie I.\n2. **Niezależna segregacja chromosomów** - w metafazie I każdy chromosom matczyny lub ojcowski ląduje w gametocie niezależnie.\n\nDlatego rodzeństwo (np. ludzkie) różni się genetycznie - TA SAMA zasada dotyczy zarodników mchów: w jednej zarodni jest dużo zarodników, ale wszystkie różnią się genetycznie.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 Oficjalny schemat oceniania CKE (Zasady oceniania rozwiązań zadań), zadanie 6.3:\n>\n> - 1 pkt - za podkreślenie poprawnych określeń w dwóch nawiasach.\n> - 0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\n\n## Wzory z karty CKE\n\nKarta wzorów BIO nie zawiera schematu cyklu rozwojowego mchów. Pomocne odniesienia: różnice mejozy vs mitoza (str. niedostępne w karcie wzorów EM2023, ale standardowa wiedza z biologii komórki).\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Wybór błędny | Dlaczego błędne |\n| diploidalne | Gametofit u mchów to pokolenie haploidalne (n) - z zarodnika powstał, więc nigdy nie był 2n |\n| identyczne | Mejoza generuje 4 zróżnicowane zarodniki dzięki crossing-over i niezależnej segregacji - NIE identyczne klony |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Częsty błąd - pisanie „diploidalne\" dla gametofitu. Pamiętaj: u mchów **gametofit = haploidalny (n)**, **sporofit = diploidalny (2n)**.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Drugi częsty błąd - pisanie „identyczne\" dla zarodników. Zarodniki powstają w wyniku **MEJOZY**, więc są genetycznie **różne**. Gdyby powstawały przez mitozę → byłyby identyczne, ale w mchach jest mejoza w zarodni.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie myl: gametofit (n) → mitoza → plemniki/jaja (n) → zapłodnienie → zygota (2n) → mitoza → sporofit (2n) → **MEJOZA** w zarodni → zarodniki (n) → mitoza → nowy gametofit (n).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** „Genetycznie różne\" wynika nie tylko z mejozy w obrębie jednej rośliny, ale też z faktu, że zarodniki pochodzą z różnych komórek macierzystych w zarodni - każda mejoza daje inną kombinację.","image":"img/biologia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-6.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":11,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 6.3. (0-1)<br>Uzupełnij poniższe zdania tak, aby w poprawny sposób opisywały przemianę pokoleń<br>mchów. W każdym nawiasie podkreśl właściwe określenie.<br>Gametofity męskie mchów są (haploidalne / diploidalne) i wytwarzają plemniki zapładniające<br>komórki jajowe, wytworzone w rodni gametofitu żeńskiego. Z zygoty rozwija się sporofit,<br>wytwarzający w zarodni (identyczne / różne) genetycznie zarodniki.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 6.3. (0-1)<br>Wymaganie ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>I. Pogłębianie wiedzy z zakresu<br>różnorodności biologicznej oraz zjawisk<br>i procesów biologicznych zachodzących na<br>różnych poziomach organizacji życia.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>opisuje […] organizmy.</li></ol>\n<p>IX. Różnorodność roślin.</p>\n<ol><li>Rośliny lądowe i wtórnie wodne. Zdający:</li><li>przedstawia na przykładzie rodzimych</li></ol>\n<p>gatunków cechy charakterystyczne mchów<br>[…].<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za podkreślenie poprawnych określeń w dwóch nawiasach.<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>Gametofity męskie mchów są (haploidalne / diploidalne) i wytwarzają plemniki<br>zapładniające komórki jajowe wytworzone w rodni gametofitu żeńskiego. Z zygoty rozwija się<br>sporofit, wytwarzający w zarodni (identyczne / różne) genetycznie zarodniki.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>Gametofity męskie mchów są (<strong>haploidalne</strong> / ~~diploidalne~~) i wytwarzają plemniki zapładniające komórki jajowe, wytworzone w rodni gametofitu żeńskiego. Z zygoty rozwija się sporofit, wytwarzający w zarodni (~~identyczne~~ / <strong>różne</strong>) genetycznie zarodniki.</p>\n<p><strong>Klucz: haploidalne, różne.</strong></p>\n<h4>Sposób 1 - Cykl rozwojowy mchów</h4>\n<p><strong>Krok 1: Ploidalność gametofitu.</strong><br>U mchów dominuje pokolenie <strong>gametofitu</strong> (n, haploidalne), a sporofit (2n, diploidalny) jest krótki i pasożytuje na gametoficie.</p>\n<p>Gametofit powstaje z <strong>zarodnika haploidalnego (n)</strong>, który wykiełkował → mitotyczny rozwój → cały gametofit jest haploidalny.</p>\n<p>→ Gametofit <strong>MĘSKI</strong> = haploidalny (n).</p>\n<p><strong>Krok 2: Cykl jajeczko + plemnik → zygota → sporofit.</strong></p>\n<ul><li>Plemniki (n) z plemni gametofitu męskiego (n) zapładniają komórki jajowe (n) w rodniach gametofitu żeńskiego (n).</li><li>Po zapłodnieniu: zygota (n + n = 2n, diploidalna).</li><li>Z zygoty (2n) rozwija się sporofit (2n) na drodze mitozy.</li></ul>\n<p><strong>Krok 3: Sporofit produkuje zarodniki.</strong></p>\n<ul><li>W zarodni sporofitu (2n) komórki macierzyste zarodników (2n) ulegają <strong>MEJOZIE</strong>.</li><li>Mejoza tworzy zarodniki (n) → ale są to nie 4 identyczne kopie, lecz 4 <strong>GENETYCZNIE RÓŻNE</strong> komórki, w wyniku:</li><li><strong>rekombinacji genetycznej</strong> (crossing-over w profazie I)</li><li><strong>niezależnego rozdziału chromosomów</strong> w metafazie I</li></ul>\n<p>→ Zarodniki w jednej zarodni są <strong>różne genetycznie</strong> od siebie.</p>\n<h4>Sposób 2 - Zasada mejozy</h4>\n<p>Każda mejoza w organizmie diploidalnym daje 4 komórki haploidalne, które różnią się genetycznie z dwóch powodów:</p>\n<ol><li><strong>Crossing-over</strong> - wymiana fragmentów między chromosomami homologicznymi w profazie I.</li><li><strong>Niezależna segregacja chromosomów</strong> - w metafazie I każdy chromosom matczyny lub ojcowski ląduje w gametocie niezależnie.</li></ol>\n<p>Dlatego rodzeństwo (np. ludzkie) różni się genetycznie - TA SAMA zasada dotyczy zarodników mchów: w jednej zarodni jest dużo zarodników, ale wszystkie różnią się genetycznie.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>📋 Oficjalny schemat oceniania CKE (Zasady oceniania rozwiązań zadań), zadanie 6.3:<br><br>- 1 pkt - za podkreślenie poprawnych określeń w dwóch nawiasach.<br>- 0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE</h4>\n<p>Karta wzorów BIO nie zawiera schematu cyklu rozwojowego mchów. Pomocne odniesienia: różnice mejozy vs mitoza (str. niedostępne w karcie wzorów EM2023, ale standardowa wiedza z biologii komórki).</p>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Wybór błędny | Dlaczego błędne |<br>| diploidalne | Gametofit u mchów to pokolenie haploidalne (n) - z zarodnika powstał, więc nigdy nie był 2n |<br>| identyczne | Mejoza generuje 4 zróżnicowane zarodniki dzięki crossing-over i niezależnej segregacji - NIE identyczne klony |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Częsty błąd - pisanie „diploidalne&quot; dla gametofitu. Pamiętaj: u mchów <strong>gametofit = haploidalny (n)</strong>, <strong>sporofit = diploidalny (2n)</strong>.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Drugi częsty błąd - pisanie „identyczne&quot; dla zarodników. Zarodniki powstają w wyniku <strong>MEJOZY</strong>, więc są genetycznie <strong>różne</strong>. Gdyby powstawały przez mitozę → byłyby identyczne, ale w mchach jest mejoza w zarodni.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Nie myl: gametofit (n) → mitoza → plemniki/jaja (n) → zapłodnienie → zygota (2n) → mitoza → sporofit (2n) → <strong>MEJOZA</strong> w zarodni → zarodniki (n) → mitoza → nowy gametofit (n).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> „Genetycznie różne&quot; wynika nie tylko z mejozy w obrębie jednej rośliny, ale też z faktu, że zarodniki pochodzą z różnych komórek macierzystych w zarodni - każda mejoza daje inną kombinację.</blockquote>"}]}