{"id":"biologia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/8.2","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"8.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 8.2. (0-1)\nPodaj nazwę oraz określ funkcję tej struktury siewki buka zwyczajnego, którą\noznaczono literą X na zdjęciu.\nNazwa:\nFunkcja:\n0\n20\n40\n60\n80\n100\n0\n8\n11\n17\nkiełkowanie nasion, %\nczas przechowywania, lata\nsiła kiełkowania nasion buka\nw zależności od czasu\nprzechowywania\nsiewka buka zwyczajnego\npierwszy liść\nwłaściwy\nX\n8.1.\n0-1\n8.2.\n0-1\nMBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 8.2. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Pogłębianie wiedzy z zakresu\nróżnorodności biologicznej oraz zjawisk\ni procesów biologicznych zachodzących na\nróżnych poziomach organizacji życia.\nZdający:\n3) wykazuje związki pomiędzy strukturą\ni funkcją na różnych poziomach organizacji\nżycia.\nIX. Różnorodność roślin.\n5. Wzrost i rozwój roślin. Zdający:\n2) przedstawia wpływ czynników\nzewnętrznych i wewnętrznych na proces\nkiełkowania nasion.\nZasady oceniania\n1 pkt - za podanie poprawnej nazwy oraz poprawne określenie funkcji struktury oznaczonej\nliterą X.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nNazwa: liścienie / liście zarodkowe / liścień / liść zarodkowy\nFunkcja: przeprowadzanie fotosyntezy / asymilacyjna / gromadzenie substancji zapasowych\n/ zapasowa / odżywianie siewki / odżywcza\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi: „listki zarodkowe”, „liście pierwotne”, „liście rzekome” (błąd\nmerytoryczny) oraz „liście” (odpowiedź zbyt ogólna).","solution":"Struktura **X** = **liścień** (kotyledon). **Funkcje liścieni**: - **Pierwszy organ fotosyntetyczny** siewki (po wyłonieniu nad powierzchnię gleby, zazielenia się). - **Wykorzystanie zapasów** (skrobia, lipidy z bielma/kotyledonów) do wzrostu zarodka, dopóki nie rozwinie pierwszych liści właściwych. - **Ochrona** wierzchołka wzrostu pędu (pączek apikalny) w pierwszych dniach po kiełkowaniu. Buk jest **dwuliścienny** (Magnoliopsida) → ma **2 liścienie**. *Alternatywnie* (jeśli X wskazuje na inny element): - **Korzeń główny** (radikula): pobieranie wody i soli mineralnych + zakotwiczanie siewki. - **Hypokotyl**: łącznik między korzeniem a liścieniami; rośnie podczas kiełkowania epigeicznego, wynosząc liścienie nad ziemię.","image":"img/biologia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-8.2.webp","solution_image":null,"topics":"botanika, kiełkowanie, żywotność nasion, buk zwyczajny, siewka, liścienie","page_from":12,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 8.2. (0-1)<br>Podaj nazwę oraz określ funkcję tej struktury siewki buka zwyczajnego, którą<br>oznaczono literą X na zdjęciu.<br>Nazwa:<br>Funkcja:<br>0<br>20<br>40<br>60<br>80<br>100<br>0<br>8<br>11<br>17<br>kiełkowanie nasion, %<br>czas przechowywania, lata<br>siła kiełkowania nasion buka<br>w zależności od czasu<br>przechowywania<br>siewka buka zwyczajnego<br>pierwszy liść<br>właściwy<br>X<br>8.1.<br>0-1<br>8.2.<br>0-1<br>MBIP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 8.2. (0-1)<br>Wymaganie ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>I. Pogłębianie wiedzy z zakresu<br>różnorodności biologicznej oraz zjawisk<br>i procesów biologicznych zachodzących na<br>różnych poziomach organizacji życia.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>wykazuje związki pomiędzy strukturą</li></ol>\n<p>i funkcją na różnych poziomach organizacji<br>życia.<br>IX. Różnorodność roślin.</p>\n<ol><li>Wzrost i rozwój roślin. Zdający:</li><li>przedstawia wpływ czynników</li></ol>\n<p>zewnętrznych i wewnętrznych na proces<br>kiełkowania nasion.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za podanie poprawnej nazwy oraz poprawne określenie funkcji struktury oznaczonej<br>literą X.<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązania<br>Nazwa: liścienie / liście zarodkowe / liścień / liść zarodkowy<br>Funkcja: przeprowadzanie fotosyntezy / asymilacyjna / gromadzenie substancji zapasowych<br>/ zapasowa / odżywianie siewki / odżywcza<br>Uwaga:<br>Nie uznaje się odpowiedzi: „listki zarodkowe”, „liście pierwotne”, „liście rzekome” (błąd<br>merytoryczny) oraz „liście” (odpowiedź zbyt ogólna).</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Struktura <strong>X</strong> = <strong>liścień</strong> (kotyledon). <strong>Funkcje liścieni</strong>: - <strong>Pierwszy organ fotosyntetyczny</strong> siewki (po wyłonieniu nad powierzchnię gleby, zazielenia się). - <strong>Wykorzystanie zapasów</strong> (skrobia, lipidy z bielma/kotyledonów) do wzrostu zarodka, dopóki nie rozwinie pierwszych liści właściwych. - <strong>Ochrona</strong> wierzchołka wzrostu pędu (pączek apikalny) w pierwszych dniach po kiełkowaniu. Buk jest <strong>dwuliścienny</strong> (Magnoliopsida) → ma <strong>2 liścienie</strong>. <em>Alternatywnie</em> (jeśli X wskazuje na inny element): - <strong>Korzeń główny</strong> (radikula): pobieranie wody i soli mineralnych + zakotwiczanie siewki. - <strong>Hypokotyl</strong>: łącznik między korzeniem a liścieniami; rośnie podczas kiełkowania epigeicznego, wynosząc liścienie nad ziemię.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Struktura X = liścień (cotyledon)</strong></p>\n<p><strong>Nazwa:</strong> liścień (liścienie buka zwyczajnego)<br><strong>Funkcja:</strong> pełni funkcję spichrzową - dostarcza substancji odżywczych (głównie tłuszczów i cukrów) rozwijającemu się zarodkowi i siewce w czasie kiełkowania, zanim siewka stanie się autotroficzna.</p>\n<p><em>(Uwaga: jeśli na Twoim zdjęciu X wskazuje inną strukturę - hipokotyl lub włośniki - przewiń do sekcji „Warianty alternatywne&quot; poniżej.)</em></p>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm biologiczny kiełkowania buka</h4>\n<p><strong>Krok 1 - Typ kiełkowania buka</strong><br><em>Fagus sylvatica</em> (buk zwyczajny) kiełkuje <strong>nadziemnie (epigejicznie)</strong>: hipokotyl wydłuża się i wynosi liścienie ponad powierzchnię gleby. Liścienie stają się zielone i przez krótki czas mogą fotosyntezować.</p>\n<p><strong>Krok 2 - Rola liścieni w fazie heterotroficznej</strong><br>Zanim liście właściwe rozwiną się i uruchomią fotosyntezę, siewka jest w pełni zależna od substancji spichrzowych zgromadzonych w liścieniach (tłuszcze + cukry + białka zapasowe). Liścienie są więc <strong>magazynem energetycznym</strong> dla rosnącego hipokotyla, korzonka i epikotyla.</p>\n<p><strong>Krok 3 - Dlaczego to właśnie liścień na zdjęciu?</strong><br>Na fotografii siewki buka widać dwie mięsiste, okrągławe lub łopatkowate struktury wyrastające bezpośrednio z hipokotyla - to liścienie (para liścieni, bo buk jest <strong>dwuliściennym</strong> - klasa <em>Magnoliopsida</em>). Powyżej nich zaczyna się liść właściwy (epikotyl + liście pierwsze).</p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja przez systematykę i porównanie z jednoliściennymi</h4>\n<p>| Cecha | Dwuliścienna (<em>Fagus</em>) | Jednoliścienna (np. <em>Zea mays</em>) |<br>| Liczba liścieni | <strong>2</strong> | 1 |<br>| Kiełkowanie | epigejiczne (nadziemne) | epigejiczne lub hipogejiczne |<br>| Liścienie | wyniesione ponad glebę, zielenią się | często pozostają w glebie (skutellum) |<br>| Pierwsze struktury nad glebą | <strong>2 mięsiste liścienie</strong> → liście właściwe | koleoptyl (pochewka) |</p>\n<p>Ponieważ buk = dwuliścienna + kiełkowanie epigejiczne → <strong>pierwsza para struktur ponad glebą = liścienie = funkcja spichrzowa (+ krótkotrwała fotosyntetyczna)</strong>.</p>\n<h4>Sposób 3 - Wnioskowanie z nazwy i etymologii</h4>\n<p>„Liścień&quot; pochodzi od „liść&quot; - to <strong>listek zarodkowy</strong> zarodka nasiennego. W nasionach liścienie gromadzą zapasy (endosperm lub bezpośrednio tkanka liścienia). Ich funkcja w czasie kiełkowania to:</p>\n<ol><li><strong>Spichrzowa</strong> - uwalnianie substancji zapasowych (hydroliza tłuszczów, skrobi, białek przez enzymy)</li><li><strong>Fotosyntetyczna</strong> (wtórna, krótkotrwała) - po wynurzeniu i zazielenieniu u gatunków epigejicznych, takich jak buk</li></ol>\n<p>Klucz CKE za 1 pkt wymaga: <strong>nazwa + funkcja</strong> → obie informacje muszą się pojawić w odpowiedzi.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>📋 Oficjalny schemat oceniania CKE (Zasady oceniania rozwiązań zadań), zadanie 8.2:<br><br>- 1 pkt - za podanie poprawnej nazwy oraz poprawne określenie funkcji struktury oznaczonej literą X.<br>- 0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br><br><strong>Nie uznaje się (wg klucza CKE):</strong><br>- Nie uznaje się odpowiedzi: &quot;listki zarodkowe&quot;, &quot;liście pierwotne&quot;, &quot;liście rzekome&quot; (błąd</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów</strong> - wystarczy znajomość budowy siewki, systematyki roślin dwuliściennych i mechanizmu kiełkowania epigejicznego.</p>\n<h4>Warianty alternatywne (gdy X = inna struktura na Twoim zdjęciu)</h4>\n<p>Jeśli na zdjęciu X wskazuje inną strukturę:</p>\n<p>| Struktura X | Nazwa | Funkcja |<br>| Część łodygowata między liścieniami a korzeniem | <strong>hipokotyl</strong> | wynosi liścienie ponad powierzchnię gleby podczas kiełkowania |<br>| Cienkie wypustki na korzeniu | <strong>włośniki (ryzoderma)</strong> | pochłanianie wody i soli mineralnych z gleby |<br>| Część powyżej liścieni z zawiązkami liści | <strong>epikotyl</strong> | daje początek pędowi nadziemnemu siewki |<br>| Dolna oś, biała, w glebie | <strong>korzeń zarodkowy / korzonek główny</strong> | zakotwiczenie siewki i pobieranie wody |</p>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Napisanie tylko &quot;liścień&quot; bez funkcji = <strong>0 pkt</strong>. Zadanie wyraźnie prosi o DWIE informacje: nazwa + funkcja.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Podanie &quot;fotosynteza&quot; jako jedynej funkcji liścienia to <strong>błąd</strong> - główna funkcja liścienia to <strong>spichrzowa</strong> (zapasowa). Fotosynteza jest funkcją wtórną i krótkotrwałą, nieakceptowaną przez CKE jako jedyna odpowiedź.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Nie mylić <strong>liścienia</strong> (cotyledon - liść zarodkowy, część nasienia/siewki) z <strong>liściem właściwym</strong> (rozwijającym się z epikotyla). Na zdjęciu siewki liścień wygląda inaczej niż liście właściwe - jest mięsisty, zaokrąglony, bez wyraźnego unerwienia.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Buk to dwuliścienna → <strong>dwa liścienie</strong>. Nie pomyl z jednoliścienną (np. pszenica ma skutellum - zmodyfikowany liścień pozostający w nasionku).</blockquote>"}]}