{"id":"biologia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/9.1","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"9.1","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 9.1. (0-2)\nUzupełnij poniższe zdania tak, aby w poprawny sposób opisywały budowę łodygi lipy.\nW każdym nawiasie podkreśl właściwe określenie.\nNa zdjęciu widoczna jest tkanka okrywająca - (skórka / korkowica), powstająca w wyniku\ndziałania (merystemu wierzchołkowego / kambium). Kolenchyma to (żywa / martwa) tkanka\nwzmacniająca.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 9.1. (0-2)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nIII. Posługiwanie się informacjami\npochodzącymi z analizy materiałów\nźródłowych. Zdający:\n2) […] analizuje […] informacje […]\ngraficzne […].\nIX. Różnorodność roślin.\n1. Rośliny lądowe i wtórnie wodne. Zdający:\n3) rozpoznaje tkanki roślinne na […]\nmikrofotografii […].\nZasady oceniania\n2 pkt - za podkreślenie poprawnych określeń w trzech nawiasach.\n1 pkt - za podkreślenie poprawnych określeń w dwóch nawiasach.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nNa zdjęciu widoczna jest tkanka okrywająca - (skórka / korkowica), powstająca w wyniku\ndziałania (merystemu wierzchołkowego / kambium). Kolenchyma to (żywa / martwa)\ntkanka wzmacniająca.","solution":"- Tkanka okrywająca przedstawiona to **skórka** (epiderma). Powstaje z merystemu **wierzchołkowego** (apikalnego). - Kolenchyma to tkanka **żywa** (ma cytoplazmę, jądro) — wzmacniająca. **Klucz**: łodyga **pierwotna** = jeszcze nie ma **korkowicy** (która powstaje z fellogenu = miazgi korkotwórczej, w wyniku **wtórnego** przyrostu na grubość). W łodydze pierwotnej okrywę stanowi **skórka**. **Kolenchyma żywa** vs **sklerenchyma martwa** — to klucz różnicowania. Kolenchyma zachowuje zdolność wzrostu, sklerenchyma jest gotowym \"betonem\" włóknistym.","image":"img/biologia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-9.1.webp","solution_image":null,"topics":"botanika, anatomia łodygi, skórka, kolenchyma, lipa, tkanki roślinne","page_from":13,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 9.1. (0-2)<br>Uzupełnij poniższe zdania tak, aby w poprawny sposób opisywały budowę łodygi lipy.<br>W każdym nawiasie podkreśl właściwe określenie.<br>Na zdjęciu widoczna jest tkanka okrywająca - (skórka / korkowica), powstająca w wyniku<br>działania (merystemu wierzchołkowego / kambium). Kolenchyma to (żywa / martwa) tkanka<br>wzmacniająca.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 9.1. (0-2)<br>Wymaganie ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>III. Posługiwanie się informacjami<br>pochodzącymi z analizy materiałów<br>źródłowych. Zdający:</p>\n<ol><li>[…] analizuje […] informacje […]</li></ol>\n<p>graficzne […].<br>IX. Różnorodność roślin.</p>\n<ol><li>Rośliny lądowe i wtórnie wodne. Zdający:</li><li>rozpoznaje tkanki roślinne na […]</li></ol>\n<p>mikrofotografii […].<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - za podkreślenie poprawnych określeń w trzech nawiasach.<br>1 pkt - za podkreślenie poprawnych określeń w dwóch nawiasach.<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>Na zdjęciu widoczna jest tkanka okrywająca - (skórka / korkowica), powstająca w wyniku<br>działania (merystemu wierzchołkowego / kambium). Kolenchyma to (żywa / martwa)<br>tkanka wzmacniająca.</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<ul><li>Tkanka okrywająca przedstawiona to <strong>skórka</strong> (epiderma). Powstaje z merystemu <strong>wierzchołkowego</strong> (apikalnego). - Kolenchyma to tkanka <strong>żywa</strong> (ma cytoplazmę, jądro) — wzmacniająca. <strong>Klucz</strong>: łodyga <strong>pierwotna</strong> = jeszcze nie ma <strong>korkowicy</strong> (która powstaje z fellogenu = miazgi korkotwórczej, w wyniku <strong>wtórnego</strong> przyrostu na grubość). W łodydze pierwotnej okrywę stanowi <strong>skórka</strong>. <strong>Kolenchyma żywa</strong> vs <strong>sklerenchyma martwa</strong> — to klucz różnicowania. Kolenchyma zachowuje zdolność wzrostu, sklerenchyma jest gotowym &quot;betonem&quot; włóknistym.</li></ul>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>Na zdjęciu widoczna jest tkanka okrywająca - <strong>skórka</strong>, powstająca w wyniku działania <strong>merystemu wierzchołkowego</strong>. Kolenchyma to <strong>żywa</strong> tkanka wzmacniająca.</p>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm biologiczny: budowa pierwotna vs wtórna</h4>\n<p><strong>Luka 1: skórka czy korkowica?</strong></p>\n<p>Kluczowa informacja w treści zadania: łodyga lipy <strong>o budowie pierwotnej</strong>.</p>\n<ul><li><strong>Budowa pierwotna</strong> = etap wczesnego wzrostu, tkanka okrywająca pochodzi bezpośrednio z merystemu wierzchołkowego (protodermy) → to <strong>skórka</strong> (epidermis)</li><li><strong>Budowa wtórna</strong> = etap późniejszy, po aktywacji fellogenu (kambium korkotwórczego) → dopiero wtedy powstaje <strong>korkowica</strong> (peryderma), która zastępuje skórkę</li></ul>\n<p>Skoro zadanie jawnie mówi „budowa pierwotna&quot; → odpowiedź musi być <strong>skórka</strong>.</p>\n<p><strong>Luka 2: merystem wierzchołkowy czy kambium?</strong></p>\n<ul><li>Skórka pochodzi z <strong>protodermy</strong> → protoderma to jedna z trzech stref merystemu wierzchołkowego pędu</li><li>Kambium (wiązkowe) produkuje <strong>drewno wtórne i łyko wtórne</strong> - nie produkuje tkanki okrywającej</li><li>Logika: skórkę i kambium wytwarzają różne merystemy → jeśli tkanka okrywająca = skórka → musi pochodzić z <strong>merystemu wierzchołkowego</strong></li></ul>\n<p><strong>Luka 3: żywa czy martwa kolenchyma?</strong></p>\n<ul><li>Kolenchyma = tkanka wzmacniająca o <strong>żywych komórkach</strong> z nierównomiernie zgrubiałymi ścianami komórkowymi (ściany celulozowo-pektynowe, bez ligniny)</li><li>Tkanka wzmacniająca z <strong>martwymi komórkami</strong> = <strong>sklerenchyma</strong> (włókna i sklereid)</li><li>Kolenchyma żyje → może odwracalnie odkształcać się → idealna dla łodyg rosnących w długość</li></ul>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja błędów (każda błędna opcja dlaczego odpada)</h4>\n<p>| Luka | Błędna opcja | Dlaczego odpada |<br>| 1 | <em>korkowica</em> | Korkowica = tkanka wtórna, pojawia się dopiero gdy felogen zaczyna działać → w budowie <strong>pierwotnej</strong> jej jeszcze nie ma |<br>| 2 | <em>kambium</em> | Kambium (wiązkowe) = merystem boczny wytwarzający drewno i łyko wtórne, <strong>nie</strong> wytwarza tkanki okrywającej |<br>| 3 | <em>martwa</em> | Martwe komórki → sklerenchyma; kolenchyma = żywa, bo aktywnie uczestniczy w podtrzymaniu rosnących organów |</p>\n<p>Każda błędna opcja należy do <strong>innego etapu/innej tkanki</strong> - to klasyczna technika CKE: wstawienie pojęcia z innego kontekstu (budowa wtórna, inny typ tkanki wzmacniającej).</p>\n<h4>Sposób 3 - Analogia przez porównanie trzech tkanek wzmacniających</h4>\n<p>Biologia maturalna rozróżnia trzy tkanki wzmacniające łodygi:</p>\n<p>| Cecha | Kolenchyma | Sklerenchyma | Uwaga |<br>| Stan komórek | <strong>żywa</strong> | <strong>martwa</strong> | kluczowa różnica |<br>| Ściany komórkowe | nierównomiernie zgrubiałe, celulozowo-pektynowe | równomiernie zgrubiałe, <strong>zlignifikowane</strong> | |<br>| Elastyczność | tak (podatna na odkształcenia) | nie (sztywna) | |<br>| Lokalizacja | obwód młodych łodyg, liście | łyko, nasiona, pestki | |</p>\n<p>Kolenchyma = tkanka wzmacniająca <strong>żywych, rosnących</strong> organów roślinnych → dlatego ŻYWA, nie martwa.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>📋 Oficjalny schemat oceniania CKE (Zasady oceniania rozwiązań zadań), zadanie 9.1:<br><br>- 2 pkt - za podkreślenie poprawnych określeń w trzech nawiasach.<br>- 1 pkt - za podkreślenie poprawnych określeń w dwóch nawiasach.<br>- 0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów</strong> - wystarczy znajomość:</p>\n<ol><li>Definicji budowy pierwotnej i wtórnej łodygi</li><li>Pochodzenia skórki z merystemu wierzchołkowego (protodermy)</li><li>Klasyfikacji tkanek wzmacniających (kolenchyma żywa vs sklerenchyma martwa)</li></ol>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Wariant | Typowy błąd ucznia |<br>| <em>korkowica</em> | Uczeń kojarzy „tkanka okrywająca lipy&quot; z korą drzewa (korkową) - ale kora korkowata = budowa <strong>wtórna</strong>, tu wyraźnie napisano „budowa pierwotna&quot; |<br>| <em>kambium</em> | Uczeń wie, że kambium jest ważnym merystemem w łodydze, więc wybiera je automatycznie - nie pamiętając, że kambium wytwarza drewno/łyko, a <strong>nie</strong> skórkę |<br>| <em>martwa</em> | Uczeń myli kolenchymę ze sklerenchymą - obie to tkanki wzmacniające, ale tylko sklerenchyma ma martwe komórki |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Słowo „pierwotna&quot; w treści zadania to sygnał - zawsze czytaj tę informację uważnie, bo CKE celowo zmienia „pierwotna/wtórna&quot; między zadaniami, testując właśnie tę wiedzę.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Nie mylić kambium (merystem boczny, wtórny) z merystemem wierzchołkowym (pierwotny) - to dwa różne typy merystemów z zupełnie innymi produktami.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Kolenchyma ≠ sklerenchyma - obie wzmacniają, ale kolenchyma jest <strong>żywa i elastyczna</strong> (łodygi zielne, młode liście), sklerenchyma jest <strong>martwa i sztywna</strong> (drewno, łuski nasion, włókna lniane).</blockquote>"}]}