{"id":"biologia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/9.2","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"9.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 9.2. (0-1)\nWykaż, że tkanka okrywająca przedstawiona na zdjęciu pełni funkcje ochronne.\nW odpowiedzi uwzględnij jedną cechę budowy tej tkanki widoczną na zdjęciu.\nkomórka tkanki\nokrywającej\nzewnętrzna ściana\nkomórkowa\nkomórka\nkolenchymy\n9.1.\n0-1-2\n9.2.\n0-1\nMBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 9.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nIII. Posługiwanie się informacjami\npochodzącymi z analizy materiałów\nźródłowych. Zdający:\n2) analizuje […] informacje […] graficzne\n[…].\nI. Pogłębianie wiedzy z zakresu\nróżnorodności biologicznej oraz zjawisk\ni procesów biologicznych zachodzących na\nróżnych poziomach organizacji życia.\nZdający:\n3) wykazuje związki pomiędzy strukturą\ni funkcją na różnych poziomach organizacji\nżycia.\nIX. Różnorodność roślin.\n1. Rośliny lądowe i wtórnie wodne. Zdający:\n3) rozpoznaje tkanki roślinne […] i wykazuje\nzwiązek ich budowy z pełnioną funkcją.\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne wykazanie, że skórka pełni funkcję ochronną, uwzględniające cechę\nbudowy, np.: ścisłe przyleganie komórek LUB pokrycie komórek kutikulą, LUB silnie\nzgrubiałe ściany komórkowe, ORAZ uwzględniające znaczenie adaptacyjne wybranej\ncechy budowy.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nPrzykładowe rozwiązania\nTkanka widoczna na zdjęciu pełni funkcje ochronne, ponieważ jej komórki ściśle do\nsiebie przylegają, dzięki czemu do wnętrza łodygi nie wnikają patogeny.\nKomórki tkanki mają zgrubienia zewnętrznych ścian komórkowych, co zapewnia jej\nodporność mechaniczną.\nSkórka pełni funkcje ochronne, ponieważ pokrywa ją nieprzerwana warstwa kutykuli, a to\nogranicza nadmierną utratę wody przez roślinę.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, nieodnoszących się do znaczenia adaptacyjnego\nomawianej cechy budowy, np. „Skórka jest pokryta kutikulą, a więc pełni funkcje ochronne”.","solution":"Tkanka okrywająca (**skórka**) pełni funkcję ochronną, ponieważ: **Cecha widoczna na zdjęciu**: - **Pojedyncza warstwa zwartych komórek** o **ścisłym** ułożeniu, **bez przestworów międzykomórkowych**. **Mechanizm ochrony**: - **Ścisłe ułożenie** komórek tworzy **mechaniczną barierę** dla patogenów (bakterii, grzybów), pyłów, owadów. - **Zewnętrzna ściana komórkowa** jest **wyraźnie grubsza** niż wewnętrzna (widoczne na zdjęciu) → odporność mechaniczna na otarcia + uderzenia. - **Kutykula** (cienka warstwa wosku na zewnętrznej ścianie) — chroni przed **utratą wody** (transpiracja) + przed promieniowaniem UV. Alternatywnie: **brak przestworów międzykomórkowych** = barera dla patogenów; aparaty szparkowe (stomatocyty) regulują wymianę gazów (CO₂/O₂) i transpirację.","image":"img/biologia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-9.2.webp","solution_image":null,"topics":"botanika, anatomia łodygi, skórka, kolenchyma, lipa, tkanki roślinne","page_from":13,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 9.2. (0-1)<br>Wykaż, że tkanka okrywająca przedstawiona na zdjęciu pełni funkcje ochronne.<br>W odpowiedzi uwzględnij jedną cechę budowy tej tkanki widoczną na zdjęciu.<br>komórka tkanki<br>okrywającej<br>zewnętrzna ściana<br>komórkowa<br>komórka<br>kolenchymy<br>9.1.<br>0-1-2<br>9.2.<br>0-1<br>MBIP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 9.2. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>III. Posługiwanie się informacjami<br>pochodzącymi z analizy materiałów<br>źródłowych. Zdający:</p>\n<ol><li>analizuje […] informacje […] graficzne</li></ol>\n<p>[…].<br>I. Pogłębianie wiedzy z zakresu<br>różnorodności biologicznej oraz zjawisk<br>i procesów biologicznych zachodzących na<br>różnych poziomach organizacji życia.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>wykazuje związki pomiędzy strukturą</li></ol>\n<p>i funkcją na różnych poziomach organizacji<br>życia.<br>IX. Różnorodność roślin.</p>\n<ol><li>Rośliny lądowe i wtórnie wodne. Zdający:</li><li>rozpoznaje tkanki roślinne […] i wykazuje</li></ol>\n<p>związek ich budowy z pełnioną funkcją.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za poprawne wykazanie, że skórka pełni funkcję ochronną, uwzględniające cechę<br>budowy, np.: ścisłe przyleganie komórek LUB pokrycie komórek kutikulą, LUB silnie<br>zgrubiałe ściany komórkowe, ORAZ uwzględniające znaczenie adaptacyjne wybranej<br>cechy budowy.<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań<br>Przykładowe rozwiązania<br>Tkanka widoczna na zdjęciu pełni funkcje ochronne, ponieważ jej komórki ściśle do<br>siebie przylegają, dzięki czemu do wnętrza łodygi nie wnikają patogeny.<br>Komórki tkanki mają zgrubienia zewnętrznych ścian komórkowych, co zapewnia jej<br>odporność mechaniczną.<br>Skórka pełni funkcje ochronne, ponieważ pokrywa ją nieprzerwana warstwa kutykuli, a to<br>ogranicza nadmierną utratę wody przez roślinę.<br>Uwaga:<br>Nie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, nieodnoszących się do znaczenia adaptacyjnego<br>omawianej cechy budowy, np. „Skórka jest pokryta kutikulą, a więc pełni funkcje ochronne”.</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Tkanka okrywająca (<strong>skórka</strong>) pełni funkcję ochronną, ponieważ: <strong>Cecha widoczna na zdjęciu</strong>: - <strong>Pojedyncza warstwa zwartych komórek</strong> o <strong>ścisłym</strong> ułożeniu, <strong>bez przestworów międzykomórkowych</strong>. <strong>Mechanizm ochrony</strong>: - <strong>Ścisłe ułożenie</strong> komórek tworzy <strong>mechaniczną barierę</strong> dla patogenów (bakterii, grzybów), pyłów, owadów. - <strong>Zewnętrzna ściana komórkowa</strong> jest <strong>wyraźnie grubsza</strong> niż wewnętrzna (widoczne na zdjęciu) → odporność mechaniczna na otarcia + uderzenia. - <strong>Kutykula</strong> (cienka warstwa wosku na zewnętrznej ścianie) — chroni przed <strong>utratą wody</strong> (transpiracja) + przed promieniowaniem UV. Alternatywnie: <strong>brak przestworów międzykomórkowych</strong> = barera dla patogenów; aparaty szparkowe (stomatocyty) regulują wymianę gazów (CO₂/O₂) i transpirację.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Tkanka okrywająca pełni funkcje ochronne, ponieważ jej komórki są szczelnie ze sobą przylegające (brak przestworów międzykomórkowych) i posiadają grubą kutykulę / suberynowe ściany komórkowe</strong> - co stanowi barierę mechaniczną i ogranicza utratę wody oraz wnikanie patogenów.</p>\n<p><em>(Konkretna cecha zależy od zdjęcia w arkuszu - patrz Sposób 1 i Sposób 2 poniżej dla obu wariantów.)</em></p>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm biologiczny: epidermis z kutykulą</h4>\n<p>Jeśli zdjęcie pokazuje <strong>naskórek liścia/łodygi</strong> (epidermis):</p>\n<p><strong>Krok 1 - Rozpoznaj cechę budowy widoczną na zdjęciu:</strong><br>Na zdjęciach mikroskopowych naskórka roślinnego zwykle widoczna jest:</p>\n<ul><li><strong>gruba, zewnętrzna ściana komórki</strong> pokryta warstwą kutykuli (kutyna - wosk),</li><li><strong>ścisłe przyleganie komórek</strong> - brak przestworów międzykomórkowych.</li></ul>\n<p><strong>Krok 2 - Powiąż budowę z funkcją:</strong><br>| Cecha budowy (widoczna na zdjęciu) | Mechanizm ochronny |<br>| Gruba kutykula na zewnętrznej ścianie | Hydrofobowa bariera - ogranicza transpirację (utratę wody) i wnikanie patogenów |<br>| Brak przestworów międzykomórkowych | Szczelna bariera mechaniczna - utrudnia penetrację grzybów, bakterii |<br>| Spłaszczone, ściśle upakowane komórki | Ochrona tkanek wewnętrznych przed uszkodzeniami mechanicznymi |</p>\n<p><strong>Krok 3 - Sformułuj odpowiedź:</strong></p>\n<blockquote>„Tkanka okrywająca pełni funkcje ochronne. Komórki naskórka posiadają grubą kutykulę (widoczną na zdjęciu jako ciemna warstwa na zewnętrznej ścianie komórek), która stanowi hydrofobową barierę ograniczającą utratę wody i wnikanie drobnoustrojów.&quot;</blockquote>\n<h4>Sposób 2 - Mechanizm biologiczny: korek (phellem)</h4>\n<p>Jeśli zdjęcie pokazuje <strong>korek wtórnej tkanki okrywającej</strong> (korek, np. łodyga drzewa):</p>\n<p><strong>Krok 1 - Rozpoznaj cechę budowy:</strong><br>Na zdjęciu korka widoczne są:</p>\n<ul><li><strong>martwe komórki z suberynowymi ścianami</strong> (suberyna = substancja tłuszczowa),</li><li>komórki wypełnione <strong>powietrzem</strong> lub treścią martwą,</li><li><strong>wielowarstwowość</strong> - gruba warstwa bez przestworów.</li></ul>\n<p><strong>Krok 2 - Powiąż budowę z funkcją:</strong></p>\n<blockquote>„Komórki korka są martwe i mają ściany przesycone suberyną (widoczne na zdjęciu jako grubościenne, ciemno zabarwione komórki bez żywej treści), co tworzy nieprzepuszczalną barierę chroniącą przed utratą wody, mrozem i uszkodzeniami mechanicznymi.&quot;</blockquote>\n<p><strong>Krok 3 - Dlaczego właśnie suberyna = ochrona?</strong><br>Suberyna jest substancją hydrofobową, podobnie jak kutyna - nie przepuszcza wody ani gazów przez ściany komórkowe → tkanki wewnętrzne są odizolowane od środowiska zewnętrznego.</p>\n<h4>Sposób 3 - Metoda eliminacji i weryfikacji poprawności sformułowania</h4>\n<p>CKE wymaga w tym zadaniu <strong>dwóch elementów jednocześnie</strong>:</p>\n<ol><li>✅ <strong>Cecha budowy widoczna na zdjęciu</strong> (co konkretnego widać)</li><li>✅ <strong>Powiązanie tej cechy z funkcją ochronną</strong> (dlaczego to chroni)</li></ol>\n<p><strong>Najczęstsze błędy sformułowania - weryfikacja:</strong></p>\n<p>| Sformułowanie | Ocena | Dlaczego |<br>| „Tkanka chroni, bo jest zewnętrzna&quot; | ❌ | Brak cechy budowy z zdjęcia |<br>| „Komórki mają kutykulę&quot; | ❌ | Brak powiązania z funkcją ochronną |<br>| „Kutykula ogranicza utratę wody&quot; | ⚠️ | Może być uznane, ale brak wskazania „widoczna na zdjęciu&quot; |<br>| „Gruba kutykula widoczna na zdjęciu ogranicza transpirację i wnikanie patogenów&quot; | ✅ | Cecha + powiązanie funkcjonalne |</p>\n<p><strong>Schemat weryfikacji własnej odpowiedzi (3 pytania):</strong></p>\n<ul><li>Czy wskazuję <strong>konkretną cechę</strong> (nie „jest zewnętrzna&quot;, „jest gruba&quot; - ale CO dokładnie)?</li><li>Czy podaję <strong>skąd ta cecha</strong> (widoczna na zdjęciu)?</li><li>Czy piszę <strong>w jaki sposób</strong> chroni (mechanizm, nie tylko „chroni&quot;)?</li></ul>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>📋 Oficjalny schemat oceniania CKE (Zasady oceniania rozwiązań zadań), zadanie 9.2:<br><br>- 1 pkt - za poprawne wykazanie, że skórka pełni funkcję ochronną, uwzględniające cechę budowy, np.: ścisłe przyleganie komórek LUB pokrycie komórek kutikulą, LUB silnie zgrubiałe ściany komórkowe, ORAZ uwzględniające znaczenie adaptacyjne wybranej cechy budowy.<br>- 0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br><br><strong>Nie uznaje się (wg klucza CKE):</strong><br>- Nie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, nieodnoszących się do znaczenia adaptacyjnego</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów</strong> - wystarczy znajomość anatomii i histologii roślin:</p>\n<ul><li>budowa naskórka (kutykula, komórki przylegające)</li><li>budowa korka (suberyna, komórki martwe)</li><li>powiązanie struktura → funkcja</li></ul>\n<blockquote>📖 Ewentualnie: jeśli zadanie dotyczy <strong>osmozy i ochrony przed utratą wody</strong>, można odwołać się do <strong>karty wzorów str. 4 - Potencjał wody</strong> \\(\\Psi_W = \\Psi_S + \\Psi_P\\), ale w tym zadaniu wystarczy mechanizm bariery fizycznej.</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd - pisanie „tkanka okrywająca chroni organizm&quot; bez wskazania cechy widocznej na zdjęciu. CKE wymaga <strong>dwuelementowej</strong> odpowiedzi: cecha budowy + mechanizm ochrony.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Pomylenie „gruba ściana&quot; z „kutykula&quot; - kutykula to <strong>zewnętrzna warstwa woskowa</strong> nanoszona NA ścianę komórkową, nie sama ściana. Na zdjęciu widoczna jako jaśniejsza/ciemniejsza linia po zewnętrznej stronie komórek naskórka.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Słowo „wykaż&quot; w poleceniu = <strong>udowodnij przez powiązanie cechy z funkcją</strong>. To nie jest prośba o wymienienie - to prośba o argumentację. Struktura: „[Cecha X] powoduje/umożliwia [funkcję Y], co chroni przed [zagrożeniem Z].&quot;</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Jeśli na zdjęciu widoczne są <strong>aparaty szparkowe</strong> - to są częścią naskórka, ale CKE zazwyczaj oczekuje cechy związanej z ochroną (kutykula, brak przestworów), a nie z wymianą gazową (aparaty szparkowe to bardziej funkcja oddechowa/transpiracyjna, nie stricte ochronna).</blockquote>"}]}