{"id":"biologia-2025-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad/6","paper_id":"biologia-2025-czerwiec-matura-stara-rozszerzona","number":"6","points":null,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6.\nDwulistnik muszy (Ophrys insectifera) jest chronionym gatunkiem storczyka, występującym\nw Polsce na niewielkiej liczbie stanowisk. Ta roślina występuje na nasłonecznionych\ngórskich murawach kserotermicznych oraz na łąkach o podłożu wapiennym. Głównym\nzagrożeniem dla tego gatunku jest postępująca sukcesja, prowadząca do zarastania jego\nstanowisk.\nOkwiat dwulistnika składa się z zewnętrznych działek, które są zielone i eliptyczne, oraz\nz okółka wewnętrznego, którego dwie działki są purpurowe i nitkowate, a trzecia - środkowa\ndziałka jest przekształcona w tzw. warżkę. Na środku owłosionej, ciemnopurpurowej warżki,\nprzypominającej kształtem odwłok samicy owada, znajduje się jasna plamka.\nW okresie kwitnienia dwulistnik muszy wytwarza substancje, które składem chemicznym\ni zapachem przypominają feromony samic błonkówek: niestylaka piewikowca (Gorytes\nfargei) i niestylaka wąsala (Gorytes mystaceus). Zwabione zapachem i pokrojem kwiatów\nsamce błonkówek siadają na tych kwiatach. Pakiety pyłku dwulistników przyklejają się do\nciała owadów, dzięki czemu pyłek jest transportowany na inne kwiaty. Zapylony kwiat\ndwulistnika zaczyna wydzielać substancje wonne identyczne z tymi, które wytwarzają\nzapłodnione samice błonkówek. U dwulistnika może dojść również do samozapłodnienia.\nNa rysunku A przedstawiono budowę dwulistnika muszego, a na zdjęciu B - samicę\nniestylaka wąsala.\nNa podstawie: B. Binkiewicz, Nowe stanowiska dwulistnika muszego Ophrys insectifera\nw Tatrzańskim Parku Narodowym, „Chrońmy Przyrodę Ojczystą” 71(3), 2015;\nJ. Koszteyn, Zjawisko mimikry a problem orientacji i decepcji w:\nS. Ziemiański (red.), Philosophia vitam alere, Kraków 2005;\nA. Pociecha, Kwiat czy owad?, 2014 (www.eduscience.pl).\nRysunek: C.A.M. Lindman, Bilder ur Nordens Flora, Sztokholm 1917-1926.\nFotografia: I. Tew, Bees Wasps & Ants Recording Society, 2020.\nB\nkwiat\n3\nA\n1\n2\n4\n5\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2025-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad-6.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · czerwiec 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 6.<br>Dwulistnik muszy (Ophrys insectifera) jest chronionym gatunkiem storczyka, występującym<br>w Polsce na niewielkiej liczbie stanowisk. Ta roślina występuje na nasłonecznionych<br>górskich murawach kserotermicznych oraz na łąkach o podłożu wapiennym. Głównym<br>zagrożeniem dla tego gatunku jest postępująca sukcesja, prowadząca do zarastania jego<br>stanowisk.<br>Okwiat dwulistnika składa się z zewnętrznych działek, które są zielone i eliptyczne, oraz<br>z okółka wewnętrznego, którego dwie działki są purpurowe i nitkowate, a trzecia - środkowa<br>działka jest przekształcona w tzw. warżkę. Na środku owłosionej, ciemnopurpurowej warżki,<br>przypominającej kształtem odwłok samicy owada, znajduje się jasna plamka.<br>W okresie kwitnienia dwulistnik muszy wytwarza substancje, które składem chemicznym<br>i zapachem przypominają feromony samic błonkówek: niestylaka piewikowca (Gorytes<br>fargei) i niestylaka wąsala (Gorytes mystaceus). Zwabione zapachem i pokrojem kwiatów<br>samce błonkówek siadają na tych kwiatach. Pakiety pyłku dwulistników przyklejają się do<br>ciała owadów, dzięki czemu pyłek jest transportowany na inne kwiaty. Zapylony kwiat<br>dwulistnika zaczyna wydzielać substancje wonne identyczne z tymi, które wytwarzają<br>zapłodnione samice błonkówek. U dwulistnika może dojść również do samozapłodnienia.<br>Na rysunku A przedstawiono budowę dwulistnika muszego, a na zdjęciu B - samicę<br>niestylaka wąsala.<br>Na podstawie: B. Binkiewicz, Nowe stanowiska dwulistnika muszego Ophrys insectifera<br>w Tatrzańskim Parku Narodowym, „Chrońmy Przyrodę Ojczystą” 71(3), 2015;<br>J. Koszteyn, Zjawisko mimikry a problem orientacji i decepcji w:<br>S. Ziemiański (red.), Philosophia vitam alere, Kraków 2005;<br>A. Pociecha, Kwiat czy owad?, 2014 (www.eduscience.pl).<br>Rysunek: C.A.M. Lindman, Bilder ur Nordens Flora, Sztokholm 1917-1926.<br>Fotografia: I. Tew, Bees Wasps &amp; Ants Recording Society, 2020.<br>B<br>kwiat<br>3<br>A<br>1<br>2<br>4<br>5<br>EBIP-R0_100</p>","solutions":[]}