{"id":"biologia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/1.2","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"1.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1.2. (0-1)\nRozstrzygnij, czy mostki disiarczkowe widoczne na schemacie stabilizują strukturę\ntrzeciorzędową, czy - strukturę czwartorzędową rybonukleazy. Odpowiedź uzasadnij.\nRozstrzygnięcie:\nUzasadnienie:\n110\n1\n26\n58\n65\n84\n124\n95\n40\n95\n26\n72\n65\n110\n58\n1\n84\n72\n40\nHS\nHS\nHS\nHS\nSH\nSH\nHS\nHS\n124\ndenaturacja\nrenaturacja\n1.1.\n0-1\n1.2.\n0-1\nMBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 1.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nIV. Rozumowanie i zastosowanie nabytej\nwiedzy do rozwiązywania problemów\nbiologicznych. Zdający:\n2) przedstawia […] argumenty związane\nz omawianymi zagadnieniami biologicznymi.\nI. Pogłębianie wiedzy z zakresu\nróżnorodności biologicznej oraz zjawisk\ni procesów biologicznych zachodzących na\nróżnych poziomach organizacji życia.\nZdający:\n1) opisuje […] organizmy.\nI. Chemizm życia.\n2. Składniki organiczne. Zdający:\n2) […] opisuje strukturę I-, II-, III- i IV-\nrzędową białek.\nZasady oceniania\n1 pkt - za rozstrzygnięcie, że mostki disiarczkowe stabilizują III-rzędową strukturę\nrybonukleazy, wraz z poprawnym uzasadnieniem, odwołującym się do powstawania\nich w obrębie jednego łańcucha polipeptydowego tego białka.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\n1 Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 28 czerwca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie\npodstawy programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz\nbranżowej szkoły II stopnia (Dz.U. z 2024 r. poz. 1019).\nRozstrzygnięcie: Trzeciorzędową\nPrzykładowe uzasadnienia\nRybonukleaza ma jeden łańcuch.\nRybonukleaza jest zbudowana z pojedynczego łańcucha polipeptydowego, więc nie ma\nstruktury czwartorzędowej.\nMostki tworzą się pomiędzy aminokwasami budującymi ten sam łańcuch polipeptydowy.\nStruktura czwartorzędowa dotyczy oddziaływań między odrębnymi podjednostkami -\na rybonukleaza jest białkiem monomerycznym, w którym te mostki powstają między\ndwiema resztami cysteiny tego samego łańcucha polipeptydowego.","solution":"— **strukturę trzeciorzędową**. **Uzasadnienie**: rybonukleaza A to białko **monomeryczne** (jeden łańcuch polipeptydowy o 124 aa). Mostki disiarczkowe łączą reszty cysteinowe **w obrębie tego samego łańcucha** → stabilizują **przestrzenne zwijanie pojedynczego łańcucha** = struktura **trzeciorzędowa**. Struktura IV-rzędowa to złożenie **wielu podjednostek** (np. hemoglobina = 4 łańcuchy) — tu nie występuje.","image":"img/biologia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-1.2.webp","solution_image":null,"topics":"biochemia, białka, struktura, denaturacja, mostki disiarczkowe","page_from":3,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 1.2. (0-1)<br>Rozstrzygnij, czy mostki disiarczkowe widoczne na schemacie stabilizują strukturę<br>trzeciorzędową, czy - strukturę czwartorzędową rybonukleazy. Odpowiedź uzasadnij.<br>Rozstrzygnięcie:<br>Uzasadnienie:<br>110<br>1<br>26<br>58<br>65<br>84<br>124<br>95<br>40<br>95<br>26<br>72<br>65<br>110<br>58<br>1<br>84<br>72<br>40<br>HS<br>HS<br>HS<br>HS<br>SH<br>SH<br>HS<br>HS<br>124<br>denaturacja<br>renaturacja<br>1.1.<br>0-1<br>1.2.<br>0-1<br>MBIP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 1.2. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>IV. Rozumowanie i zastosowanie nabytej<br>wiedzy do rozwiązywania problemów<br>biologicznych. Zdający:</p>\n<ol><li>przedstawia […] argumenty związane</li></ol>\n<p>z omawianymi zagadnieniami biologicznymi.<br>I. Pogłębianie wiedzy z zakresu<br>różnorodności biologicznej oraz zjawisk<br>i procesów biologicznych zachodzących na<br>różnych poziomach organizacji życia.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>opisuje […] organizmy.</li></ol>\n<p>I. Chemizm życia.</p>\n<ol><li>Składniki organiczne. Zdający:</li><li>[…] opisuje strukturę I-, II-, III- i IV-</li></ol>\n<p>rzędową białek.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za rozstrzygnięcie, że mostki disiarczkowe stabilizują III-rzędową strukturę<br>rybonukleazy, wraz z poprawnym uzasadnieniem, odwołującym się do powstawania<br>ich w obrębie jednego łańcucha polipeptydowego tego białka.<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>1 Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 28 czerwca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie<br>podstawy programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz<br>branżowej szkoły II stopnia (Dz.U. z 2024 r. poz. 1019).<br>Rozstrzygnięcie: Trzeciorzędową<br>Przykładowe uzasadnienia<br>Rybonukleaza ma jeden łańcuch.<br>Rybonukleaza jest zbudowana z pojedynczego łańcucha polipeptydowego, więc nie ma<br>struktury czwartorzędowej.<br>Mostki tworzą się pomiędzy aminokwasami budującymi ten sam łańcuch polipeptydowy.<br>Struktura czwartorzędowa dotyczy oddziaływań między odrębnymi podjednostkami -<br>a rybonukleaza jest białkiem monomerycznym, w którym te mostki powstają między<br>dwiema resztami cysteiny tego samego łańcucha polipeptydowego.</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>— <strong>strukturę trzeciorzędową</strong>. <strong>Uzasadnienie</strong>: rybonukleaza A to białko <strong>monomeryczne</strong> (jeden łańcuch polipeptydowy o 124 aa). Mostki disiarczkowe łączą reszty cysteinowe <strong>w obrębie tego samego łańcucha</strong> → stabilizują <strong>przestrzenne zwijanie pojedynczego łańcucha</strong> = struktura <strong>trzeciorzędowa</strong>. Struktura IV-rzędowa to złożenie <strong>wielu podjednostek</strong> (np. hemoglobina = 4 łańcuchy) — tu nie występuje.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Rozstrzygnięcie:</strong> Trzeciorzędową.</p>\n<p><strong>Uzasadnienie:</strong> Rybonukleaza jest zbudowana z <strong>pojedynczego łańcucha polipeptydowego</strong> (124 reszty aminokwasowe), więc nie ma struktury IV-rzędowej. Wszystkie 4 mostki disiarczkowe (26-84, 40-95, 58-110, 65-72) powstają <strong>pomiędzy resztami cysteiny TEGO SAMEGO łańcucha</strong> - stabilizują więc strukturę III-rzędową (przestrzenne zwinięcie pojedynczego łańcucha).</p>\n<h4>Sposób 1 - Definicja struktur III- vs IV-rzędowej</h4>\n<p><strong>Struktura III-rzędowa</strong> = przestrzenne zwinięcie POJEDYNCZEGO łańcucha polipeptydowego (oddziaływania między resztami aminokwasów w obrębie tego samego łańcucha).</p>\n<p><strong>Struktura IV-rzędowa</strong> = oddziaływania między KILKOMA odrębnymi łańcuchami polipeptydowymi (podjednostkami) w jednym kompleksie białkowym (np. hemoglobina = 4 łańcuchy: 2α + 2β).</p>\n<p><strong>Krok 1: Ile łańcuchów ma rybonukleaza?</strong><br>Z tekstu zadania: „pojedynczy łańcuch polipeptydowy ze 124 reszt aminokwasowych”. → <strong>Jeden łańcuch.</strong></p>\n<p><strong>Krok 2: Czy jest struktura IV-rzędowa?</strong><br>Nie - białko monomeryczne (1 łańcuch) z definicji <strong>nie ma</strong> struktury IV-rzędowej.</p>\n<p><strong>Krok 3: Co stabilizują mostki S-S?</strong><br>Numeracja par mostków (26-84, 40-95, 58-110, 65-72) pokazuje, że łączą reszty cysteiny <strong>tego samego</strong> łańcucha - np. mostek między Cys-26 a Cys-84 to oba aminokwasy z tej samej cząsteczki rybonukleazy.</p>\n<p>→ Mostki disiarczkowe stabilizują strukturę <strong>III-rzędową</strong> rybonukleazy.</p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja przez fakt monomeryczności</h4>\n<p>Gdyby mostki S-S stabilizowały strukturę IV-rzędową, musiałyby łączyć <strong>różne</strong> podjednostki (różne łańcuchy). Z definicji białko monomeryczne (1 łańcuch) nie ma podjednostek do połączenia. Mostki muszą więc zachodzić <em>wewnątrz</em> tego samego łańcucha → stabilizują III-rzędową.</p>\n<p><strong>Przykład kontrastowy</strong> (do nauki): immunoglobuliny G (przeciwciała) mają mostki disiarczkowe stabilizujące strukturę IV-rzędową - bo łączą łańcuchy ciężki i lekki. Ale to <strong>inny przypadek</strong> niż rybonukleaza.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>Zrodlo: oficjalne &quot;Zasady oceniania rozwiazan zadan&quot; CKE (egzamin maturalny z biologii, termin glowny 9 maja 2025, formy MBIP-R0).</blockquote>\n<blockquote>Zadanie 1.2. (0-1)<br>Zasady oceniania:<br>1 pkt - za rozstrzygniecie, ze mostki disiarczkowe stabilizuja III-rzedowa strukture rybonukleazy, wraz z poprawnym uzasadnieniem, odwolujacym sie do powstawania ich w obrebie jednego lancucha polipeptydowego tego bialka.<br>0 pkt - za odpowiedz niespelniajaca wymagan na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Rozstrzygniecie: Trzeciorzedowa.<br>Przykladowe uzasadnienia:<br>- Rybonukleaza ma jeden lancuch.<br>- Rybonukleaza jest zbudowana z pojedynczego lancucha polipeptydowego, wiec nie ma struktury czwartorzedowej.<br>- Mostki tworza sie pomiedzy aminokwasami budujacymi ten sam lancuch polipeptydowy.<br>- Struktura czwartorzedowa dotyczy oddzialywan miedzy odrebnymi podjednostkami - a rybonukleaza jest bialkiem monomerycznym, w ktorym te mostki powstaja miedzy dwiema resztami cysteiny tego samego lancucha polipeptydowego.</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE</h4>\n<p>Karta wzorów BIO str. 6-7 zawiera wzór <strong>cysteiny (Cys)</strong> - to aminokwas z grupą tiolową <strong>-SH</strong>, kluczowy do tworzenia mostków disiarczkowych: \\(\\ce{2 R-SH -&gt; R-S-S-R + 2H+ + 2e-}\\) (utlenianie) → mostek disiarczkowy. β-merkaptoetanol (HOCH₂CH₂SH) działa jako reduktor odwracający tę reakcję.</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd - uczeń pisze „struktura czwartorzędowa” bo „mostki łączą dwie reszty”. Pamiętaj: liczba reszt cysteiny ≠ liczba podjednostek białka. Dwie cysteiny w jednym łańcuchu to nadal jeden łańcuch.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Sam zapis „III-rzędowa” bez uzasadnienia odwołującego się do <strong>monomeryczności</strong> rybonukleazy = 0 punktów. Klucz CKE wymaga wyraźnego argumentu <em>dlaczego</em> III a nie IV.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Nie myl mostka disiarczkowego (kowalencyjny, -S-S-) z wiązaniem wodorowym lub hydrofobowym (niekowalencyjne). Mostki S-S są wyjątkowe - KOWALENCYJNE wiązania w strukturze III-rzędowej.</blockquote>"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"<p>Trzeciorzędową</p>"}]}