{"id":"biologia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/10.1","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"10.1","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10.1. (0-2)\nUzupełnij tabelę - określ efekty działania anatoksyny-a i guanitoksyny. W odpowiednie\nkomórki tabeli wpisz literę T (tak), jeśli dany efekt występuje, albo N (nie) - jeśli nie\nwystępuje.\nEfekt działania\nAnatoksyna-a\nGuanitoksyna\nspowolnienie rozkładu acetylocholiny w szczelinie\nsynaptycznej\nrozluźnienie włókien mięśniowych i zwiotczenie\nmięśni\nacetylocholinesteraza\nreceptor dla\nacetylocholiny\ncholina\noctan\nA\nA\nA\nA\nCh\nCh\nCh\nCh\nacetylocholina\nneuron\nwłókno mięśniowe\n10.1.\n0-1-2\nMBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 10.1. (0-2)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nIV. Rozumowanie i zastosowanie nabytej\nwiedzy do rozwiązywania problemów\nbiologicznych. Zdający:\n1) interpretuje informacje i wyjaśnia związki\nprzyczynowo-skutkowe między procesami\ni zjawiskami […].\nXI. Funkcjonowanie zwierząt.\n2. Porównanie poszczególnych czynności\nżyciowych zwierząt, z uwzględnieniem\nstruktur odpowiedzialnych za ich\nprzeprowadzanie.\n6) Regulacja nerwowa. Zdający:\nb) przedstawia działanie synapsy\nchemicznej, uwzględniając rolę\nprzekaźników chemicznych; podaje\nprzykłady tych neuroprzekaźników.\nZasady oceniania\n2 pkt - za poprawne uzupełnienie dwóch wierszy tabeli.\n1 pkt - za poprawne uzupełnienie jednego wiersza tabeli LUB jednej kolumny tabeli.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nEfekt działania\nAnatoksyna-a\nGuanitoksyna\nspowolnienie rozkładu acetylocholiny\nw szczelinie synaptycznej\nT\nT\nrozluźnienie włókien mięśniowych\ni zwiotczenie mięśni\nN\nN","solution":"Tabela efektów: | Efekt | Anatoksyna-a | Gwanitoksyna | |---|---|---| | Spowolnienie rozkładu acetylocholiny w szczelinie synaptycznej | **NIE** | **TAK** | | Rozluźnienie włókien mięśniowych i zwiotczenie mięśni | **NIE** | **NIE** | **Wyjaśnienie**: - **Anatoksyna-a** nie blokuje acetylocholinesterazy → acetylocholina jest **normalnie degradowana**. Toksyna wpływa **bezpośrednio na receptory**, nie na rozkład acetylocholiny. - **Gwanitoksyna** blokuje acetylocholinesterazę → acetylocholina **nie jest rozkładana** → **rozkład spowolniony / zatrzymany**. - **Oba** toksyny powodują **ciągłą stymulację mięśni** (anatoksyna-a aktywuje receptory; gwanitoksyna pozostawia acetylocholinę w szczelinie). Skutek: **stały skurcz / paraliż w skurczu**, NIE rozluźnienie.","image":"img/biologia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-10.1.webp","solution_image":null,"topics":"neurofizjologia, synapsa nerwowo-mięśniowa, neurotoksyny, mielina","page_from":16,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 10.1. (0-2)<br>Uzupełnij tabelę - określ efekty działania anatoksyny-a i guanitoksyny. W odpowiednie<br>komórki tabeli wpisz literę T (tak), jeśli dany efekt występuje, albo N (nie) - jeśli nie<br>występuje.<br>Efekt działania<br>Anatoksyna-a<br>Guanitoksyna<br>spowolnienie rozkładu acetylocholiny w szczelinie<br>synaptycznej<br>rozluźnienie włókien mięśniowych i zwiotczenie<br>mięśni<br>acetylocholinesteraza<br>receptor dla<br>acetylocholiny<br>cholina<br>octan<br>A<br>A<br>A<br>A<br>Ch<br>Ch<br>Ch<br>Ch<br>acetylocholina<br>neuron<br>włókno mięśniowe<br>10.1.<br>0-1-2<br>MBIP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 10.1. (0-2)<br>Wymaganie ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>IV. Rozumowanie i zastosowanie nabytej<br>wiedzy do rozwiązywania problemów<br>biologicznych. Zdający:</p>\n<ol><li>interpretuje informacje i wyjaśnia związki</li></ol>\n<p>przyczynowo-skutkowe między procesami<br>i zjawiskami […].<br>XI. Funkcjonowanie zwierząt.</p>\n<ol><li>Porównanie poszczególnych czynności</li></ol>\n<p>życiowych zwierząt, z uwzględnieniem<br>struktur odpowiedzialnych za ich<br>przeprowadzanie.</p>\n<ol><li>Regulacja nerwowa. Zdający:</li></ol>\n<p>b) przedstawia działanie synapsy<br>chemicznej, uwzględniając rolę<br>przekaźników chemicznych; podaje<br>przykłady tych neuroprzekaźników.<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - za poprawne uzupełnienie dwóch wierszy tabeli.<br>1 pkt - za poprawne uzupełnienie jednego wiersza tabeli LUB jednej kolumny tabeli.<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>Efekt działania<br>Anatoksyna-a<br>Guanitoksyna<br>spowolnienie rozkładu acetylocholiny<br>w szczelinie synaptycznej<br>T<br>T<br>rozluźnienie włókien mięśniowych<br>i zwiotczenie mięśni<br>N<br>N</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Tabela efektów: | Efekt | Anatoksyna-a | Gwanitoksyna | |---|---|---| | Spowolnienie rozkładu acetylocholiny w szczelinie synaptycznej | <strong>NIE</strong> | <strong>TAK</strong> | | Rozluźnienie włókien mięśniowych i zwiotczenie mięśni | <strong>NIE</strong> | <strong>NIE</strong> | <strong>Wyjaśnienie</strong>: - <strong>Anatoksyna-a</strong> nie blokuje acetylocholinesterazy → acetylocholina jest <strong>normalnie degradowana</strong>. Toksyna wpływa <strong>bezpośrednio na receptory</strong>, nie na rozkład acetylocholiny. - <strong>Gwanitoksyna</strong> blokuje acetylocholinesterazę → acetylocholina <strong>nie jest rozkładana</strong> → <strong>rozkład spowolniony / zatrzymany</strong>. - <strong>Oba</strong> toksyny powodują <strong>ciągłą stymulację mięśni</strong> (anatoksyna-a aktywuje receptory; gwanitoksyna pozostawia acetylocholinę w szczelinie). Skutek: <strong>stały skurcz / paraliż w skurczu</strong>, NIE rozluźnienie.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<table><thead><tr><th>Efekt działania</th><th>Anatoksyna-a</th><th>Guanitoksyna</th></tr></thead><tbody><tr><td>spowolnienie rozkładu acetylocholiny w szczelinie synaptycznej</td><td><strong>T</strong></td><td><strong>T</strong></td></tr><tr><td>rozluźnienie włókien mięśniowych i zwiotczenie mięśni</td><td><strong>N</strong></td><td><strong>N</strong></td></tr></tbody></table>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm działania toksyn</h4>\n<p><strong>Anatoksyna-a:</strong></p>\n<ul><li>Naśladuje ACh → <strong>aktywuje receptory</strong> acetylocholiny w błonie postsynaptycznej → <strong>skurcz mięśnia</strong> (NIE rozluźnienie!)</li><li>Wiąże się odwracalnie z miejscem aktywnym <strong>acetylocholinesterazy</strong> (AChE), więc <strong>blokuje</strong> to miejsce → AChE nie może rozkładać normalnej ACh → <strong>spowolnienie rozkładu acetylocholiny</strong> → przedłużona aktywacja receptorów</li></ul>\n<p><strong>Guanitoksyna:</strong></p>\n<ul><li><strong>Trwale wiąże się z miejscem aktywnym AChE</strong> → blokuje degradację ACh → <strong>spowolnienie rozkładu acetylocholiny</strong> w szczelinie</li><li>Skutek pośredni: ACh akumuluje się w szczelinie → przedłużona aktywacja receptorów → <strong>skurcz mięśni</strong> (NIE rozluźnienie!)</li></ul>\n<p><strong>Wniosek:</strong><br>| Efekt | Anatoksyna-a | Guanitoksyna |<br>|-------|:---:|:---:|<br>| Spowolnienie rozkładu ACh | <strong>T</strong> (blokuje AChE odwracalnie) | <strong>T</strong> (trwale wiąże AChE) |<br>| Rozluźnienie mięśni | <strong>N</strong> (skurcz, nie rozluźnienie) | <strong>N</strong> (skurcz, nie rozluźnienie) |</p>\n<h4>Sposób 2 - Zatrucie sinicowe (kontekst kliniczny)</h4>\n<p>Obie toksyny w praktyce powodują <strong>zatrucia neurologiczne</strong> - porażenie mięśni z powodu CIĄGŁEJ STYMULACJI (nie zwiotczenia). Ofiara umiera z <strong>paraliżu mięśni oddechowych</strong> (mięśnie oddechowe są w stałym skurczu, brak rytmu oddechu).</p>\n<p>Mechanizmem przeciwnym jest np. działanie <strong>kurarą</strong> (yad strzał plemion południowoamerykańskich) - kurara blokuje receptor ACh → mięśnie się ROZLUŹNIAJĄ → ofiara dusi się z paraliżu wiotkiego. Anatoksyna i guanitoksyna NIE działają jak kurara.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>Zrodlo: oficjalne &quot;Zasady oceniania rozwiazan zadan&quot; CKE (egzamin maturalny z biologii, termin glowny 9 maja 2025, formy MBIP-R0).</blockquote>\n<blockquote>Zadanie 10.1. (0-2)<br>Zasady oceniania:<br>2 pkt - za poprawne uzupelnienie dwoch wierszy tabeli.<br>1 pkt - za poprawne uzupelnienie jednego wiersza tabeli LUB jednej kolumny tabeli.<br>0 pkt - za odpowiedz niespelniajaca wymagan na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Rozwiazanie (Efekt dzialania / Anatoksyna-a / Guanitoksyna):<br>- spowolnienie rozkladu acetylocholiny w szczelinie synaptycznej: T / T<br>- rozluznienie wlokien miesniowych i zwiotczenie miesni: N / N</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE</h4>\n<p>W tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów - to zadanie z neurofizjologii. Brak konkretnego wzoru. Karta wzorów BIO str. 4 zawiera wzór hydrolizy ATP - pośrednio związany z aktywnym transportem jonów po skurczu mięśnia.</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd - uczeń zaznacza T przy „rozluźnienie mięśni” myśląc, że blokowanie sygnałów = rozluźnienie. ODWROTNIE: blokada AChE → ACh ZBIERA SIĘ → ciągła stymulacja → SKURCZ.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Kluczowy fakt: ACh = <strong>pobudza</strong> mięsień (skurcz). Brak rozkładu ACh = ciągłe pobudzenie = ciągły skurcz. To intuicyjna pułapka.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Anatoksyna-a i guanitoksyna mają TEN SAM efekt końcowy (ciągły skurcz, paraliż), ale przez RÓŻNE mechanizmy:<br>- Anatoksyna-a: bezpośrednio aktywuje receptor + przy okazji blokuje AChE<br>- Guanitoksyna: tylko blokuje AChE → ACh akumuluje się</blockquote>"}]}